M. H. Şehriyar'ın "Haydar Baba'ya Selam" Adlı Eserine Benzer Eserlerin Karşılaştırmalı Edebiyat Perspektifinden İncelenmesi

Öz

Muhammed Hüseyin Şehriyar'ın "Haydar Baba'ya Selam" adlı şiiri Azerbaycan edebiyatının en temel lirik şiirlerinden biridir. Şiir yapısı güçlü bir halk kültürü ile bireysel duyguları harmanlamaktadır. Bu şiir köy hayatını, çocukluk anılarını, gelenekleri ve modern dünyanın etkisiyle değişen toplumsal yapıyı iç içe geçirmektedir. Şehriyar'ın samimi anlatımı şiirini evrensel bir estetik boyuta taşımaktadır. Bu bağlamda, benzer temaları ele alan diğer eserlerin karşılaştırmalı edebiyat perspektifinden incelenmesi, kültürlerarası bağlantılara ve evrensel edebî motiflere odaklanmayı mümkün kılmaktadır. Örneğin: 1. Nazım Hikmet'in Şiirleri: Nazım Hikmet'in köy hayatını ve insan sevgisini konu alan şiirleri, Şehriyar'ın Haydar Baba'ya Selam adlı şiirindeki halk kültürüyle benzerlikler taşımaktadır. Her ikisi de insanların hayata dair yaşanabilir dillerinin ve duygu yüklü imgelerinin boyutlarını yansıtmaktadır. 2. William Wordsworth'ün Doğa Şiirleri: İngiliz romantik şair Wordsworth, Şehriyar gibi, doğa sevgisini ve çocukluk anılarını yücelten eserlerinde, bireyin çevresiyle kurduğu duygusal bağları vurgulamaktadır. 3. Cahit Külebi'nin Halk Şiiri Etkileri: Cahit Külebi'nin Anadolu'ya olan sevgisi ve şiirlerindeki insanların günlük yaşamlarına ilişkin yaklaşımları, Şehriyar'ın eserindeki yerel unsurlarla tematik bir paralellik göstermektedir. Bu analiz, Şehriyar'ın eserinin evrensel değerlere sahip bir anlatı sunduğunu ortaya koymaktadır. Yerel bir şiir olmasının ötesinde, farklı kültürlerdeki benzer şiirlerle karşılaştırıldığında, şiirin toplumsal eleştirileri ve bireye ait duygusal yansımaları paylaşılan insan deneyimlerine işaret etmektedir. Bu bağlamda, Haydar Baba’ya Selam sadece edebî bir metin değil, aynı zamanda farklı kültürleri birleştiren bir köprü işlevi de görmektedir. "M. H. Şehriyar'ın Haydar Baba'ya Selam adlı eseri, geleneksel halk edebiyatı unsurlarını modern edebî tekniklerle harmanlayarak yerel kültürü evrensel temalarla bir araya getirir. Bu nedenle, farklı coğrafyalardaki benzer eserlerle karşılaştırıldığında, evrensel insan deneyimlerine dayanan ortak motifler ve temalar ortaya çıkar." (Golkarian, 2017) Bir hipotez olarak, bu araştırma şiirdeki yerel unsurların evrensel boyutlara nasıl ulaştığını anlamayı ve bu bağlamda farklı kültürler arasındaki benzerlikleri vurgulamayı amaçlamaktadır. Halk kültürü, doğa, toplumsal değişim ve nostalji gibi temaların diğer edebî geleneklerde de benzer şekilde ele alındığı varsayımıyla konunun bilimsel niteliği ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Karşılaştırmalı Edebiyat
• M. H. Şehriyar
• Haydar Baba’ya Selam
• Azerbaycan Edebiyatı
• Kültürlerarası Bağlantılar
• Evrensel Temalar

A Study on Works Similar to M. H. Shahriar's "Greetings to Haydar Baba" from a Comparative Literature Perspective

Öz

Muhammad Hüseyin Shahriar's "Greetings to Haydar Baba" is one of the most essential lyric poems in Azerbaijani literature. Its structure blends a strong folk culture and individual feelings. This poem intertwines village life, childhood memories, traditions, and the changing social structure shaped by the modern world. Shahriar's sincere narrative carries his poem to a universal aesthetic dimension. In this context, examining other works that address similar themes from a comparative literature perspective enables a focus on intercultural connections and universal literary motifs. For example: 1. Poems of Nazım Hikmet: Nazım Hikmet's poems, which deal with village life and love for humanity, bear similarities to the folk culture in Shahriar's Greetings to Haydar Baba. Both mirror the lives of people's liveable language and emotionally charged images. 2. William Wordsworth's Nature Poems: In his works that glorify the love of nature and childhood memories, English Romantic poet Wordsworth, like Shahriar, emphasizes the emotional bonds an individual establishes with his environment. 3. Cahit Külebi's Folk Poetry Influences: Cahit Külebi's love for Anatolia and his treatment of the people's daily lives in his poems have a thematic parallelism with the local elements in Shahriar's work. This analysis reveals that Shahriar's work, b, offers a narrative with universal values. Beyond being a local poem, the poem's social criticisms and individual emotional reflections, compared with similar poems in other cultures, point to a shared human experience. In this context, Haydar Babaya Selam is not only a literary text but also serves as a bridge uniting different cultures. "M. H. Shahriar's work, Greetings to Haydar Baba, combines local culture with universal themes by blending traditional folk literature elements with modern literary techniques. Therefore, when compared with similar works from different geographies, common motifs and themes based on universal human experiences emerge." As a hypothesis, this research will aim to understand how local elements in poetry reach universal dimensions and to underline the similarities between different cultures in this context. It will reveal the subject's scientific nature by assuming that themes such as folk culture, nature, social change, and nostalgia are treated similarly in other literary traditions.

Anahtar Kelimeler

• Comparative Literature
• M. H. Shahriar
• Greetings to Haydar Baba
• Azerbaijani Literature
• Intercultural Connections
• Universal Themes

Kaynakça

1. Golkarian, G. (2003). Doğu Edebiyatında Edebi Akımlar (1. ed.). Tabriz: Moheg Yayınları.
2. Golkarian, G. (2017). DÜNYA KARŞILAŞTIRMALI ÂLIMLERIN MAHMUD ŞABISTARI'NIN "GÜLŞANI ROZ" ESERI HAKKINDAKI BELIRTIMSEL VE ANALITIK GÖRÜŞLERI. TAHRIRIYAT KENGASHI, 2(11), 77-91.
3. Golkarian, G. (2018). Şehriyar'ın Şiirlerinde Üslup ve Akım Değerlendirmesi. Doğu Esitileri (Iranology), 8(1), pp. 221-230. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/dogu/issue/40612/488225#:~:text=D%C3%BCnya%20edebiyat%C4%B1%20ak%C4%B1mlar%C4%B1n%C4%B1n%20incelenmesi%20ba%C4%9Flam%C4%B1nda,etmi%C5%9F%20bir%20%C5%9Fair%20gibi%20de%C4%9Ferlendirmektedir.
4. Hikmet, N. (2002). Memleketimden İnsan Manzaraları. İstanbul: YKY.
5. Lidar, V. (2024). KARŞILAŞTIRMALI EDEBIYAT DISIPLINININ TARIHINE KISA BIR BAKIŞ. TDK: Eleştiri/İnceleme dergisi, 73(869), pp. 85-89. Retrieved from chrome- extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2024/04/Veysel-Lidar-_E_-KARSILASTIRMALI-EDEBIYAT-DISIPLINININ-TARIHINE-PANORAMIK-BIR-BAKIS-_-5.pdf
6. Nayır, E. (2009). Cahit Külebi: Tokat'a Doğru. Varlık - Aylık Edebiyat ve Kültür Dergisi(1228), p. 7.
7. Ümmühan, G. (2020). ANLATIMCI ŞİİRDE HİKÂYENİN İZLERİNİ SÜRMEK: “SİVAS YOLLARINDA”, “YOL TÜRKÜLERİ”, “O KÖY YİNE KENDİ RÜYASINDADIR”. Kültür Araştırmaları Dergisi, 16(4), pp. 76-95.
8. Wordsworth, W. (1985). Lines Composed a few Miles above Tintern Abbey (8 ed.). (J. Wordsworth, Ed.) London: Cambridge University Press.

9. Yıldırım, D. (2002). M. Şehriyar, Haydar Baba'ya Selâm (1. ed.). Ankara: TDK.