Şehriyar’ın Şiirlerinde Anne ve Baba Kavramlarının Mesajları

Öz

Klasik ve modern doğu şiiri birçok konuyu, mazmunu, imgeyi içindi barındırır. Anne ve baba konusu ve metaforu şirinin temel temalarından birisi olmuştur. Şairler, hayatlarında önemli bir yere sahip olan anne ve babalarını bazen somut olarak bazen de soyut şekilde eserlerine dâhil etmişlerdir. Anne ve baba temalı şiirler, çoğunlukla şairlerin anne ve babaları ile yaşanan hatıralarının güçlü etkisini taşımaktadır. İnsanın terbiyesi, eğitimi ve kişilik gelişimi üzerinde en etkili olan kimselerin başında anne ve baba gelmektedir. Şairler, daha çok rol- model-örnek bakımdan anne ve babaya işaret etmektedirler ve çeşitli sıkıntı ve mutluluğu anne ve baba üzerinden dile getirmektedirler. Yalnızlıktan, gündelik yaşamın ve dünyadan sıkıntılarından kaçışta anne ve babaya sığınmaktadırlar. Bundan dolayı anne ve baba şefkat, sevgi, esirgeyici, bağışlayıcı ve en korunaklı sığınak sembolü olarak kullanılmıştır. Bu şairlerden birisi de Yirminci yüzyılda yaşamış Muhammed Hüseyin Şehriyar (1906-1988)’dır. Yirminci yüzyıl Türk ve Fars edebiyatının önemli temsilcilerinden sayılan Şehriyar, gazel, kaside, mesnevi ve diğer şiir türlerini ustalıkla kullanmıştır ve her türlü güncel konuda şiir söylemiştir. Bu çalışmada Şehriyar’ın “Héyder Baba'ya Selam” şiirinden, Farsça ve Türkçe şiir divanından anne, baba ve bazen de diğer akrabaları konu edinen beyitler seçilerek inceleme yapılacaktır. Bu seçki yapılırken Azerbaycan Türkçesi ve Farsça beyitlerin orijinali verilecek ve Farsça beyitlerin altlarına Türkiye Türkçesi ile tercümeleri yazılacaktır. Bu çalışmanın hedefi yakın dönemde İran’da yaşamış ve Türkçe-Farsça şiirleri olan bir şairin düşünce dünyasını yeni nesle hatırlatmaktır.

Anahtar Kelimeler

• Şehriyar
• Türkçe
• Farsça
• Şiir
• Anne
• Baba

Messages of the Concepts of Mother and Father in the Poems of Shahriar

Öz

Classical and modern Eastern poetry encompasses many subjects, motifs, and images. The mother and father metaphor has been a fundamental theme in poetry. Poets have incorporated their mothers and fathers, who hold an essential place in their lives, sometimes concretely and sometimes abstractly, into their works. Poems on the theme of mother and father often reflect the poets' strong memories of their parents. Mothers and fathers are among the most influential figures in a person's upbringing, education, and personality development. Poets frequently highlight mothers and fathers as role models and examples and express various hardships and joys through them. They seek refuge in their parents in times of loneliness and the difficulties of daily life and the world. For this reason, mother and father have been used as symbols of compassion, love, protectiveness, forgiveness, and the most secure shelter. One of these poets is Mohammad Hossein Shahriyar (1906-1988), who lived in the twentieth century. Considered one of the prominent representatives of twentieth-century Turkish and Persian literature, Shahriyar skillfully employed ghazals, qasidas, mathnawi, and other poetic forms, composing poetry on a wide range of contemporary subjects.

Anahtar Kelimeler

• Shahriyar
• Turkish
• Persian
• Poetry
• Mother
• Father.

Kaynakça

1. Âkıli, B. (1380). İran’ın siyasi ve askerî şahsiyetlerinin biyografileri (Cilt 2). Goftar ve İlim Yayınları.
2. Celal, M., & Hüseynov, F. (2009). Örneklerle XX. Asır Azerbaycan edebiyatı (K. Yavuz & E. Ülgen, Haz.). Birleşik Yayıncılık.
3. İçli, A. (2025). Bireysel erginlenme sürecinin aktarımında Yusuf imgesinin Mevlânâ’nın Mesnevi’sindeki görüntü düzeyleri. The Scientific Mysticism and Literature Journal, 1(2), 99–111.
4. Kur’ân-ı Kerîm ve açıklamalı meâli. (1993). (A. Özek, H. Karaman, A. Turgut, M. Çağrıcı, İ. K. Dönmez & S. Gümüş, Haz.). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
5. Mevlânâ Celâleddîn Rûmî. (2014). Mesnevî (A. Karaismailoğlu, Haz.; Cilt 1–3). T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
6. Nebâtî, S. E. (1993). Türkçe divan (H. Muhammedzâde Sıddık, Haz.). Ahrar Yayınları.
7. Sarıçiçek, M. (2008). Şehriyar’a selam: Haydar Baba’ya selamın ontolojik tahlili. Turkish Studies—International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 3(7), 587.
8. Selam ber Heyder Baba: Terceme-yi manzum Heyder Baba’ya Selam Ostad Şehriyar (H. Şadabe, Çev.; 1. ve 2. bölümler; 4. bs.). (1393). Defter-i Neşr-i Ferheng-i İslami.

9. Shamazikhelejan, O. (2025). Mevlânâ ve umut kavramı: Umut sosyolojisi çerçevesinde bir analiz. The Scientific Mysticism and Literature Journal, 1(1), 25–35.
10. Şehriyar, M. H. (1990). Haydar Baba’ya selam (S. Kılıç & İ. Şimşek, Haz.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
11. Şehriyar, M. H. (1380a). Şehriyar’ın Türkçe şiirleri külliyatı ve “Heyder Baba’ya Selam” ile birlikte Şehriyar’ın bütün divanı (Cilt 1, 20. bs.). Zerrin Yayınları & Nigâh Yayınları.
12. Şehriyar, M. H. (1380b). Şehriyar’ın Türkçe şiirleri külliyatı ve “Heyder Baba’ya Selam” ile birlikte Şehriyar’ın bütün divanı (Cilt 2, 20. bs.). Zerrin Yayınları & Nigâh Yayınları.
13. Şehriyar, M. H. (1380c). Şehriyar’ın Türkçe şiirleri külliyatı ve “Heyder Baba’ya Selam” ile birlikte Şehriyar’ın bütün divanı (Cilt 3, 7. bs.). Zerrin Yayınları & Nigâh Yayınları.
14. Şehriyar, M. H. (1380d). Divan-ı Kâmil-i Şehriyar: Külliyat-ı eş‘âr-ı Türkî-yi Şehriyar ve “Haydar Baba’ya Selam” (Cilt 4, 14. bs.). Zerrin Yayınları & Nigâh Yayınları.
15. Vahapzade, B. (2000). Ömürden sayfalar (Y. Gedikli, çev. ve notlandıran). Ötüken Neşriyat.