The Epistemic Structure of the Conceptual Fields of Rint and Zahit and the Levels of Imagery in Yunus Emre's Poems

Öz

The Epistemic Structure of the Conceptual Fields of Rint and Zahit and the Levels of Imagery in Yunus Emre's Poems. In literary tradition, concepts, images, and symbols represent different levels of thought, imagination, perception, and knowledge, and hold symbolic value for these. All of these are part of the image system found in the literary heritage. Among the images of this system, it is possible to mention the concepts of "rint" (a type of free spirit) and "zahit" (a person of asceticism) and the conceptual fields they form, which are of significant importance. Each concept of "rint" and "zahit" has its own epistemology. The "rint" and "zahit" represent two different mindsets in the world of facts and perceptions. Essentially, the "rint" and "zahit" are signifiers and symbolic figures of thought systems that have their own epistemology at the level of imagery. The "rint" and "zahit" should be considered as the actors, the subjects, of facts, events, thoughts, and behaviors. These individuals are part of the cast of actors in the fictional world of the poets. The "rint" and "zahit," along with other concepts/persons within their conceptual field, become symbolic figures of those criticized and praised in poems and literary works; of ideal/positive and opposing/negative feelings and thoughts. The terms "rint" and "zahit" (ascetic/spiritual warrior) are unifying concepts for their respective conceptual domains. Within these conceptual domains, symbolic figures, places, and objects can also be considered. Each of these can be associated with a specific place, object, or, more accurately, a particular worldview. Rint and zahit are concepts/figures that appear in the poems of Yunus Emre, a significant figure in Turkish literature. Derivatives of these concepts, along with other concepts, terms, people, places, and objects within their lexical scope, are also found in Yunus's poetry. This study offers an epistemological perspective on the concepts of "rint" (a type of free spirit) and "zahit" (ascetic) in the poems of Yunus, a figure of significant importance to our intellectual world. The primary aim of this study is to determine the epistemological meanings and phenomena through which these concepts exist and are formed, the mindset from which they originate, the perspective, epistemology, and imagery from which Yunus interprets them, and the various conceptions and images used to express the perceived positive and negative aspects of each. In short, this article focuses on determining the epistemological levels of representation of the concepts of "rint" and "zahit" in Yunus's poetry.

Anahtar Kelimeler

• Yunus
• Rint
• Zahit
• Conceptual Field
• Lexical Field
• epistemic

Rint ve Zahit Kavram Alanının Epistemik Yapısı ve Yunus Emre’nin Şiirlerindeki Görüntü Seviyeleri

Öz

Edebiyat geleneğinde farklı düşünceler, hayal, algı ve bilgi derecelerini gösteren ve bunlara simge değer olan kavramlar, imgeler ve simgeler vardır. Bunların tümü edebî mirasta yer alan imaj sisteminin birer parçasıdır. Bu sistemin dağılımı arasında, önem arz eden ve zahit kavramları ile bunların oluşturduğu kavramlardan bahsetmek mümkündür. Rint ve zahit kavramlarının her birinin kendine ait bir epistemesi vardır. Bu kavramlar, olgular ve algılar dünyasındaki iki farklı tutumun birer yöneticisidir. Esasında bu iki kavram, imge düzeyinde, kendine has epistemesi olan çözümün birer göstereni ve simge değer kişisidir. Bu kavramlar, olgular ve olaylar, düşünce ve ortaya çıkanı, yani özne, kişiler olarak düşünülmelidir. Bu kişiler şairlerin uçaklarındaki dünyadaki şeyleri yapanların kadrosunda yer alırlar. Rint ve Zahit ile bunların kavram alanında yer alan diğer kavramlar/kişiler, şiirlerde ve edebî eserlerde eleştirilen ve övülen kişiler; Ülkü/olumlu, karşı/olumsuz duygu ve göze çarpan birer simge değeri. Rint ve Zahit her birinin kendi kavram bileşenlerinin şemasıdır. Bu kavram alanlarında, simge değer kişilerle beraber simge değer mekânlar ve nesneler söz konusu olabilir. Bu bağlamda ona ait bir mekândan, nesneden daha iyi durumda olan dünya tasavvurundan bahsedilebilir. Rint ve Zahit Türk edebiyatının önemli şahsiyetlerinden olan Yunus Emre'nin şiirlerinde/ifadelerinde görülen kavramlar/kişiler arasında yer alır. Bu kavramların kuralları ve sözlüksel alanında yer alan diğer kavram ve işlemler, kişiler, mekânlar ve nesneler de Yunus'un görünümlerinde görülür. Çalışmamız, irfan ve biliş dünyamız açısından önem arz eden Yunus'un şiirlerinde rint ve zahit kavram alanına epistemik açıdan bir bakıştır. Bu kavramların epistemik olarak hangi anlamlar ve olgularla varoluşunun ve oluştuğunun, hangi bölümlerin ürünlerinin ortaya çıktığı, Yunus'un bunları hangi perspektiften/epistemeden/imgelem dünyasından yorumladığı, her birinin olumlu ve olumsuz olarak belirtilmediği, hangi tasavvur ve imgelerle belirtilmeye çalışıldığının belirtilmesi, çalışmamızın temel amacıdır. Özetle, bu makale Yunus'un şiirlerinde rint ve zahit kavramlarının epistemik olarak görüntüsünün ortaya çıkmasına yöneliktir.

Anahtar Kelimeler

• Yunus
• Rint
• Zahit
• Epistemik
• Kavram Alanı
• Sözlüksel Alan

Kaynakça

1. Bolat, Ali (2003); Bir Tasavvuf Okulu Olarak Melâmetîlik, İstanbul: İnsan Yayınları
2. Foucault, Michel (2014). Bilginin Arkeolojisi, (Çev. Veli Urhan). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
3. Foucault, Michel (2019). Hapishanenin Doğuşu, (Çev. Mehmet Ali Kılıçbay). İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları
4. Foucault, Michel (2020). Deliliğin Tarihi, (Çev. Mehmet Ali Kılıçbay). İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları
5. Gadamer, Hans Georg (2023). Hakikat ve Yöntem, İstanbul: Paradigma Yayınları
6. Golkarıan, Mina, GOLKARIAN, Ghadir (2025). “Edebiyat Felsefesi Açısından Edebi Estetik, Din İlişkisi ve İletişim” The Scientific Mysticism and Literature Journal, No. 1, Vol:4 September 2025 PP. 31-38. DOI: https://doi.org/10.32955/neujsml2025141107
7. Göçgün, Önder, (1995) Dünden Bugüne Yunus Emre, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları
8. İçli Ahmet (2012). “Fuzulî'nin Rind ü Zâhid Eserinde Mekân: Meyhane ve Mescit, Space in Fuzûlî’s Rind ü Zâhid: Pub and Temple”. Journal of Turkish Studies, 7(1), 1305-1317. ISSN: 1308-2140

9. İçli, Ahmet (2013). "Fuzûlî'nin Rind ü Zâhid Eserinde Rind ve Zâhid Değerlendirmeleri Üzerine Bir İnceleme", Muzaffer Akkuş Armağanı, Kömen Yayınları, Editör: Mücahit Akkuş, Fatih Dinçer, Basım sayısı:1, Sayfa sayısı: 453, ISBN:978-605-5184-03-2, s. 21-32
10. İçli, Ahmet (2023), Klâsik Türk Şiirinde Ehlibeyt Kavramı (Sözlüksel) Alanı ve Ehlibeyt İmgesinin Görüntü Seviyeleri, Klâsik Türk Edebiyatında Ehl-i Beyt (içinde), Ed. Necmiye Özbek Arslan, Fazile Eren Kaya, Çanakkale: Paradigma Akademi (s. 1-115)
11. İçli, Ahmet (2024). “Yusuf Mazmununun Sözlüksel (Kavram) Alanı ve Klâsik Şiirde Yusuf İmgesinin Görüntü Seviyeleri” Klâsik Türk Edebiyatında Peygamberler (içinde). Ed. Necmiye Özbek Arslan, Fazile Eren Kaya, Çanakkale: Paradigma Akademi (s. 155-192)
12. Karabacak, Esra (2026). “Yunus Emre’nin Şiirlerinde Anlatım Değerlendirmeleri”, Bilimsel Tasavuf ve Edebiyat Dergisi (The Scientific Mysticism and Literature Journal), No. 2, Vol.1, Jan. 2026, 92-100, Doi No. https://doi.org/10.32955/neujsml2026211219
13. Komisyon (1992), Yunus Emre Sempozyumu, Bildiriler, (Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü İstanbul 2 Mayı 1991) İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları
14. Komisyon (1995), Uluslararası Yunus Emre Sempozyumu Bildirileri Ankara (7-10 Ekim 1991), Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları
15. Kurnaz, Cemal (1995) “Yunus Emre’de Tenkit” (Uluslararası Yunus Emre Sempozyumu Bildirileri içinde) s. 465-471
16. Mengi Mine (1985), Divan Şiirinde Rindlik, Ankara
17. Muallim Naci (2009) Lugat-ı Naci, (Haz. Ahmet Kartal,) Ankara: TDK Yay.
18. Mütercim Asım Efendi (2009) Burhan-ı Katı (Haz. Mürsel Öztürk, Derya Örs,) İstanbul: TDK Yay.,
19. Ocak, Ahmet Yaşar (1995) “Türkiye’de Kültürel İdeolojik Eğilimler ve Bir 13-14. Yüzyıl Türk Halk Sufîsi Olarak Yunus Emre’nin Kimliği” (Uluslararası Yunus Emre Sempozyumu Bildirileri içinde) s. 79-87
20. Ocak, Ahmet Yaşar (1999). Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sufîlik: Kalenderiler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları
21. Pala, İskender, (2011). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, İstanbul: Kapı Yayınları
22. Şemsettin Samî (2012). Kamus-ı Türki: Latin Harfleriyle (Haz. Raşid Gündoğdu, Ebu’l-Faruk Önal Niyazi Adıgüzel), 2. Baskı İstanbul: İdeal Kültür Yay.
23. Şentürk, Ahmet Atilla (1996), Klâsik Osmanlı Edebiyatı Tiplerinden Sûfî yahut ZahitHakkında, İstanbul: Enderun Kitabevi
24. Tarlan, Ali Nihat (1992). Hayalî Divanı. Ankara: Akçağ Yayınları
25. Tatcı, Mustafa (2008), Yunus Emre Külliyatı 6 cilt, İstanbul H Yayınları
26. Urhan, Veli (2013): Michel Foucault ve Düşünce Sistemleri Tarihi, İstanbul: Say Yayınları
27. Yağmur, Selim (2013); Yunus Emre Divanı, İstanbul: Dergâh Yayınları
28. Yenisey, Gülara (2026). “Türk Hümanizmini Besleyen Temel Kaynaklar” Bilimsel Tasavvuf ve Edebiyat Dergisi (The Scientific Mysticism and Literature Journal) No. 2, Vol.1, s. 70-75. DOI No. https://doi.org/10.32955/neujsml2026211140