M. H. Şehriyâr’ın Edebî Kişiliği ve Haydar Baba’ya Selâm Adlı Eserinin Türklük Dünyası İçin Önemi

Öz

Türkler boyunca birçok devlet ve imparatorluk kurmuşlar; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarında egemen olmuşlar; ancak egemen oldukları topraklar üzerinde hiçbir milletin diline, dinine ve zenginliğine müdahale etmemişlerdir. Bunu, Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşuyla Osmanlıların egemen oldukları topraklardaki milletlere gösterdikleri büyük hoşgörüden, herkes için geçerli ve adaletli bir şekilde erimesinden ve yeryüzündeki bölgelerde rahatlığın ve refahın yaratılıp korunması için devlet yönetiminin gösterdiği çabadan anlıyoruz. Tarihi süreç içerisinde Avrupalıların Amerika kıtasını ele geçirip oradaki yerli halka uyguladıkları kültür emperyalizmidir. Bu olgu dünyamızda sürekli olarak devam etmektedir. Avrupa emperyalizminin gerçekleştiği, dünyanın birçok yerinde olduğu gibi, İngiltere'de ve İran'da var olan Türk devleti ortadan kaldırılmış ve yerine kendine bağlı bir Pehlevî hanedanlığı rejimi ve yönetimi kurulmuştu. Böylece İngiltere ve Sovyet Rusya arasında yapılan anlaşmalar çerçevesinde Azerbaycan Türklerinin anayurdu ve halkı, petrol varlığıyla birlikte Sovyet Rusya ve Pehlevî rejimi arasında bölünüp paylaşılmıştır. Bu durumda, Kuzey Azerbaycan ve Güney Azerbaycan toprakları ve birlik parçalanmış, Azerbaycan Türkleri ayrı ayrı yönetimler altında yaşamak zorunda kalmışlardı. Gerek Peklevî demokratik reformlar gerek Sovyetler Birliği'nin serbest bırakılması, Azerbaycan Türklerine gerek devlet tekliflerinde bulunma, edebiyat seçenekleri kendi anadilleriyle yazı yazmak yasaktı. Oysa onun milleti uygarlığını kendi anadili üzerinde kurar ve kültür hazinelerini diğer milletlerle paylaşır. Kuşkusuz bugün Güney Azerbaycan Türkleri eski Pehlevî rejiminin yasak ve baskıları içinde değildir. Kendi dillerini geliştirme olanakları ve alanları düne göre daha çok genişlemiştir.

Anahtar Kelimeler

• Şehriyâr Azerbaycan Edebiyatı
• İran Edebiyatı
• Haydar Baba Manzumesi

The Literary Personality of M. H. Şehriyâr and the Significance of His Work "Haydar Baba'ya Selâm" for the Turkic World

Öz

Throughout their history, Turks have established many states and empires; they have dominated the continents of Asia, Europe, and Africa; however, they have never interfered with the language, religion, or culture of any nation in the lands they ruled. We understand this from the great tolerance shown by the Ottomans towards the nations in the lands they ruled, the just application of laws applicable to everyone, and the efforts of the state administration to create and maintain peace and prosperity within the empire's borders. This phenomenon has continued uninterrupted in our world since the cultural imperialism applied by Europeans to the indigenous people of the Americas. As is known, in the age of European imperialism, as in many parts of the world, England eliminated the existing Turkic state in Iran and established a Pahlavi dynasty regime and administration loyal to itself in its place. Thus, within the framework of negotiations and agreements between England and Soviet Russia, the homeland and people of the Azerbaijani Turks, along with their oil resources, were divided and shared between Soviet Russia and the Pahlavi regime. In this situation, the territories and unity of Northern and Southern Azerbaijan were fragmented, and Azerbaijani Turks were forced to live under separate administrations. During both the Pahlavi regime and the Soviet Union, Azerbaijani Turks were forbidden to write in their native language in state and literary life. Yet every nation builds its civilization on its own language and shares its cultural treasures with other nations. Undoubtedly, today, the Turks of Southern Azerbaijan are not subject to the prohibitions and oppression of the old Pahlavi regime. Their opportunities and scope for developing their language have expanded far more than before.

Anahtar Kelimeler

• Shahriyar
• Azerbaijani Literature
• Iranian Literature
• Heydar Baba Poem

Kaynakça

1. Ateş, A. (1964). *Şehriyâr ve Haydar Baba’ya selam*. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
2. Ercilasun, A. B. (2011). *Türk dünyası üzerine incelemeler*. Akçağ Yayınları.
3. Ergin, M. (1986). *Azeri Türkçesi* (3. bs.). Ebru Yayınları.
4. Gedikli, Y. (1997). *Şehriyâr ve bütün Türkçe şiirleri* (3. bs.). Ötüken Neşriyat.
5. Kılıç, S., & Şimşek, İ. (1993). *Haydar Baba’ya selâm*. Kültür Bakanlığı Yayınları.
6. Yıldırım, D. (2002). *Heyder Baba’ya selâm*. Türk Dil Kurumu Yayınları.