SOSYAL MEDYADA ORYANTALİST SÖYLEMİN İNŞASI: MUHTEŞEM YÜZYIL DİZİSİ’NİN FACEBOOK SAYFASINDAKİ KULLANICI YORUMLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 1, 489 - 504, 30.06.2025

Hakan Sağlam , Figen Yavuz

https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1610157

Öz

Doğu’yu Batı’nın kültürel kurumları ve bu kurumların yarattığı sözcükler, imgeler ve doktrinlerle bezenmiş bir ‘‘söylem’’ yoluyla algılanması olarak tanımlanan oryantalizm, bir ‘‘hayali ideolojiler sistemi’’dir. Teknolojik tekelleşmeye paralel olarak dünya medyasındaki sahipliği de büyük ölçüde elinde bulunduran Batı’nın ürettiği medya metinlerindeki oryantalist söylemin niteliği zaman içerisinde değişikliklere uğrasa da özünde aynı amaca hizmete eder: Batılı değer yargılarının evrenselliğinin kabul ettirilmesi. Geleneksel medyadan farklı olarak, etkileşimli kamusal alanlar oluşturarak her türlü içeriğin kısa zamanda geniş kitlelere ulaşabildiği sosyal medya günümüzün en etkili ideolojik aygıtlarından biridir. Sosyal medyadaki kullanıcı yorumlarında oryantalist söylemin nasıl inşa edildiğinin anlaşılmaya çalışıldığı çalışmada, dünya çapında ün kazanarak büyük izlenme oranlarına ulaşan Muhteşem Yüzyıl Dizisi’nin Facebook sayfasında İngilizce altyazılı yayınlanan final bölümü örneklem olarak alınmıştır. Kullanıcı yorumlarının içeriklerine göre kategorilendirilerek söylem analizine tabi tutulduğu çalışmada, sosyal medyada dolaşıma giren söylemin oryantalist niteliği tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Oryantalizm , Sosyal Medya , Televizyon Dizileri , Muhteşem Yüzyıl

CONSTRUCTION OF ORIENTALIST DISCOURSE ON SOCIAL MEDIA: A STUDY ON USERS COMMENTS ON THE MAGNIFICENT CENTURY TV SERIES’S FACEBOOK PAGE

Öz

Defined as the perception of the East through a “discourse” produced by Western cultural institutions, orientalism is a “system of imaginary ideologies”. The orientalist discourse in Western media texts essentially includes the claim of the universality of Western value judgments. Unlike traditional media, social media is one of the most effective ideological tools of today which contents can reach large audiences in a short time. In order to understand how the orientalist discourse is constructed in social media, users comments of the Magnificent Century TV Series’s Facebook page was taken as a sample in the study using discourse analysis. Since the construction of orientalist discourse on social media platforms depends on the content of media texts and user comments, it requires a two-way interpretation. For this reason, the study evaluated the limitations of orientalist discourse in user comments about the Series in the context of the content-target audience relationship on social media. As a result of the research, it was determined that users mostly developed a discourse that was compatible with the narrative in the Series, while sometimes they developed a controversial/dissident discourse by bringing a different interpretation to it.

Anahtar Kelimeler

Orientalism , Social Media , Television Series , Magnificent Century

Kaynakça

• Arsan, E. (2007). Avrupa Birliği ve gazetecilik. İstanbul: Ütopya Yayınevi.
• Ay, Y. (2015). Amerikan sinemasında şarkiyatçılık. Sinema tutkusu-I. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 153-181. Bakic-Hayden, M. (2014). Sürekli çoğalan oryantalizmler: Eski Yugoslavya örneği. Çev. Koçak, B. Yıldız, A. (Ed.). Oryantalizm: Tartışma metinleri. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 355-374.
• Balcı, E. E. (2013). Metnin bilinçaltı: Edward Said’de örtük şarkiyatçılık. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 22 (2), 151-167.
• Bulut, Y. (2004). Oryantalizmin kısa tarihi. İstanbul: Küre Yayınları.
• Chow, R. (1995). Primitive passions: Visuality, sexuality, ethnography and contemporary chinese cinema. New York: Columbia University Press
• Çankal, G. (2021). Sosyal medyada Turkovac aşısına ilişkin self-oryantalist söylemler. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi (MEDİAD), 4 (2), 223-235.
• Çırakman, A. (2002). Oryantalizmin varsayımsal temelleri: Fikri sabit imgelem ve düşünce tarihi. Özmen, C. Ö. (Ed.). Oryantalizm-I. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 181-199.
• Demirer, D. K. (2003). Women between modernity, Islam and orientalism a case study: The headcsarf dilemma in Turkey. Master Thesis. Ohio: The Ohio State University.
• Eldeniz, L. (2010). İkinci medya çağında internet. İstanbul: Alfa.
• Ellison, N. B. Steinfield, C. and Lampe, C. (2007). The benefits of facebook friends: Social capital and college students’ use of online social network sites. Journal of Computer‐Mediated Communication, 12 (4), 1143-1168.
• Eren, G. (2013). Edward Said: Oryantalist söylem analizinin metodolojik temelleri. Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Hall, S. (1999). Encoding-decoding. The Cultural Studies Reader. London: Routledge
• Facebook (2024). Magnificent Century. https://www.facebook.com/magnificentcentury/videos/201841831150388/. Access date. 10.07.2024.
• Kalmar, I. (2012). Early orientalism imagined Islam and the notion of sublime power. Oxford: Routledge. Karabela, E. (2022) Türkiye’de sosyal medyada self oryantalizm ‘‘Twitter ve İnstagram örneği’’. Yüksek Lisans Tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kılıç, B. Kaya, S. ve Saç, H. (2024). Youtube gezi kanallarındaki videoların bireylerin kendi ülkelerine dair algılarına etkisinin self-oryantalizm bağlamında incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24 (3), 1337-1358.
• Lewis, B. (2007). Oryantalizm sorunu. Çev. Aydar, F.B. Yıldız, A. (Ed.). Oryantalizm Tartışma Metinleri. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 229-231.
• Mahçupyan, E. (1998). Doğu ve Batı: Bir zihniyet gerilimi. Doğu Ne? Batı Ne? Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2, 39-55.
• Morley, D. and Robins, K. (2002). Spaces of identity. London: Routledge.
• Nyang, S. S. ve Rabbo, S. A. (1989). Bernard Lewis ve İslami araştırmaları: Bir değerlendirme. Çev. Muhib, B. ve Hüseyin, A. (Ed.) Oryantalistler ve İslamiyatçılar. İstanbul: İnsan Yayınevi.
• Öztürk, M. F. ve Talas, M. (2015). Sosyal medya ve eğitim etkileşimi. Journal of World of Turks, 7 (1), 101-120. Pruett, G. (1989). İslam ve oryantalizm. Hüseyin A. Olson R. ve Kureşi C. (Ed.). Oryantalistler ve İslamiyatçılar-Oryantalist ideolojinin eleştirisi. İstanbul: İnsan Yayınevi.
• Safa, P. (2023). Türk inkılabına bakışlar. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Said, E. (2020). Medyada İslam. Çev. Babacan, A. İstanbul: Metis Yayınları.
• Sarıbek, Z. M. (2021). Doğu içinde doğu: bir self-oryantalizm biçimi olarak Suriyeli kimliğinin Twitter’da temsili. MEDIAJ, 4 (1), 117-144.
• Sim, S. (1999). Critical dictionary of postmodern thought. Newyork: Routledge.
• Şahin, B. (2011). Metodoloji, bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Anı Yayıncılık.
• Şimşek, I. Ebeköy, F. ve Adıgüzel, Y. (2025). Medyada oryantalizmin yeniden üretimi: İsrail- Filistin çatışması karikatürlerinin göstergebilimsel analizi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (egifder), 13 (1), 358- 389.
• Turner, B. (1994). Orientalism, postmodernism and globalism. London: Routledge. Uluç, G. (2009). Medya ve oryantalizm. İstanbul: Anahtar Kitaplar Yayınevi.
• Van Dijk, T. A. (2001). Multidisciplinary CDA: A plea for diversity. R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of Critical Discourse Analysis. SAGE Publications.
• Wikipedia (2024). Muhteşem Yüzyıl. https://tr.wikipedia.org/wiki/Muhte%C5%9Fem_Y%C3%BCzy%C4%B1l. Access date. 24.06.2024.
• Yeğenoğlu, M. (1998). Colonial fantasies: Towards a feminist reading of orientalism. Cambridge: Cambridge University Press.