DÜŞ İLE GERÇEK ARASINDA KADIN: AYNA AYNA FİLMİNİN PSİKANALİTİK FEMİNİST KURAM PERSPEKTİFİNDEN ANALİZİ

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 1048 - 1060, 31.12.2025

Buse Mete Baydur

https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1663099

Öz

Günümüzün en önemli eğlence ve sanat araçlarından biri olan sinema, toplumu şekillendirmekte ve aynı zamanda toplum tarafından şekillendirilmektedir. Sinemanın psikanalitik feminist teoriyle analiz edilmesi de hem toplumu oluşturan hem de sanatı üreten insanların bilinç dışı toplumsal cinsiyet algılarını gözler önüne sermektedir. Dil ve ideoloji arasındaki güçlü ilişkilerin toplumu ve sanatı yansıtma gücü dikkate alınarak; film bir metin olarak alımlanmış ve söylem analizi yaklaşımıyla incelenmiştir. Rüyaların, toplumsal cinsiyet dinamiklerini yansıtan ve pekiştiren gizli anlatılar ve sembolik temsillerle dolu bilinç dışının gerçek hikâyeleri olduğu düşünülerek filmdeki rüya metinleri analiz edilmiştir. Buna göre kadınların kız kardeşlik ve dayanışmaya daha fazla ihtiyaç duyduğu ve bağımsız bireyler olarak hayallerinin peşinden koşma konusunda çok kırılgan konumlara sahip oldukları çıkarımlarına varılmıştır. Bu filme dair yapılan psikanalitik feminist incelemede, kültürün içeriden ve dışarıdan eleştirildiği görülmüştür. Kadınların, hem temsil olarak sinemanın içinde hem de pratiklerin özneleri olarak sinemanın dışında bırakıldıkları anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

ayna , feminizm , rüya , film incelemesi , psikanalitik

WOMAN BETWEEN DREAM AND REALİTY: AN ANALYSİS OF MİRROR MİRROR MOVİE FROM THE PERSPECTİVE OF PSYCHOANALYTİC FEMİNİST THEORY

Öz

Cinema, one of today's most important entertainment and art tools, shapes society and is also shaped by society. Analysing cinema with psychoanalytic feminist theory reveals the unconscious gender perceptions of people who both form society and produce art. Taking into account the power of the strong relations between language and ideology to reflect society and art, the film is taken as a text and analysed with a discourse analysis approach. Considering that dreams are true stories of the unconscious full of hidden narratives the dream texts in the film were analysed. Accordingly, it was concluded that women are more in need of sisterhood and solidarity, and that they have very fragile positions in pursuing their dreams as independent individuals. It has been observed that culture is criticised from inside and outside. It is understood that women are left out of the cinema both as representation and as subjects of practices.

Anahtar Kelimeler

mirror , feminism , dream , film review , psychoanalytic

Kaynakça

• Akerman, C. (Yöneten). (1975). Jeanne Dielman, 23 quai du Commerce, 1080 Bruxelles [Sinema Filmi].
• Allen, R. (1999). Psychoanalytic Film Theory. T. Miller, & R. Stam içinde, A Companion to Film Theory (s. 123-145). Oxford: Blackwell Publishing.
• Antalyabbtv. (2022, 5 Ekim). Belmin Söylemez, Manolya Maya, Laçin Ceylan, Şenay Aydın ile söyleşi / ‘Ayna Ayna’ filmi [Video]. https://www.youtube.com/watch?v=8N3pAH4TFEc.
• Baudry, J.-L., & Williams, A. (1974). Ideological Effects of the Basic Cinematographic Apparatus. Film Quarterly, 39-47.
• Campion, J. (Yöneten). (1993). The Piano [Sinema Filmi].
• Chodorow, N. (1978). The Reproduction of Mothering: Psychoanalysis and Sociology of Gender. California: Univeristy of California Press.
• Cowie, E. (1991). Underworld USA: Psychoanalysis and Film Theory in the 1980s. J. Donald içinde, Psychoanalysis and Cultural Theory: Thresholds. Communications and Culture. London: Palgrave.
• Creed, B. (2023). The monstrous-feminine: Film, feminism, psychoanalysis. Oxfordshire: Routledge.
• De Lauretis, T. (1984). Alice doesn't : Feminism, semiotics, cinema. Indiana: Indiana Univeristy Press.
• Foucault, M. (1972). The Archaeology of Knowledge and The Discourse Language. New York : Pantheon Books.
• Freud, S. (1981). The Standart Edition of The Complete Psychological Works of Sigmund Freud. London: Hogarth Press.
• Gabbard, G., & Ogden, T. (2012). On Becoming a Psychoanalyst. L. Aron, & A. Harris içinde, Relational Psychoanalysis (s. 407-425). New York: Routledge.
• Graessle, G. (2024). It’s Literally Impossible to Be a Woman: Female Depictions in the Films of Greta Gerwig. Project Thesis. Albilene Christian University.
• Halpern-Martineau, B. (1978). Notes for a Study of Women's History in the Media. Cinema Canada.
• Hitchcock, A. (Yöneten). (1945). Spellbound [Sinema Filmi].
• Hockley, L. (2014). Somatic Cinema: The relationship between body and screen-a Jungian perspective. New York: Routledge.
• Irigaray, L. (1985). Speculum of the Other Woman. New York: Cornell Univeristy Press.
• Johnston, C. (2014). Women’s Cınema As Countercinema. S. MacKenzie içinde, Film Manifestos and Global Cinema Cultures: A Critical Anthology (s. 347-356). Berkeley: Univeristy of California Press.
• Kaplan, E. A. (1990). Psychoanalysis and the Cinema. New York: Routledge.
• Kuhn, A. (1994). Women's Pictures: Feminism and Cinema. London: VERSO.
• Mayne, J. (1990). The woman at the keyhole: Feminism and women's cinema. Indiana: Indiana Univeristy Press.
• McMahan, A. (2002). Alice Guy Blaché: Lost Visionary of the Cinema. New York: Continuum Books.
• Miller, T., & Maxwell, R. (2011). For a Better Deal, Harass Your Governor! K. W. Jyotsna Kapur içinde, Neoliberalism and Global Cinema.New York: Routledge. New York : Routledge.
• Mitchell, J. (1974). Psychoanalysis and Feminism: Freud, Reich, Laing, and women. New York: Pantheon Books.
• Mitchell, J. (1974). Psychoanalysis and Feminism. New York: Pantheon Books.
• Mulvey, L. (2013). Visual pleasure and narrative cinema. C. Penley içinde, Feminism and Film Theory (s. 57-68). Oxford: Routledge.
• Nolan, C. (Yöneten). (2010). Inception [Sinema Filmi].
• Penley, C. (2013). Introduction The Lady doesn't vanish: Feminism and Film Theory. C. Penley içinde, Feminism and Film Theory. Oxford: Routledge.
• Rodley, C. (1997). Lynch on Lynch. London: Faber and Faber.
• Saussure, F. d. (2011). Course in General Linguistics. New York: Columbia University Press.
• Söylemez, B. (Yöneten). (2022). Ayna Ayna [Sinema Filmi].
• van Dijk, T. A. (1993). Principles of critical discourse analysis. Discourse & Society, 4(2), 249–283.
• van Dijk, T. A. (2001). Multidisciplinary CDA: A plea for diversity. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of critical discourse analysis (pp. 95–120). SAGE Publications.
• Varda, A. (Yöneten). (1962). Cleo from 5 to 7 [Sinema Filmi].
• Varda, A. (Yöneten). (1985). Vagabond [Sinema Filmi].
• White, P. (1998). Feminism and Film. J. Hill, & P. Church Gibson içinde, The Oxford Guide to Film Studies (s. 117-131. ). New York: Oxford University Press.