NORMAL VE İKTİDAR: ERVİNG GOFFMAN VE MİCHEL FOUCAULT’NUN GÜNDELİK HAYAT SOSYOLOJİSİ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 771 - 783, 31.12.2025

Mehmet Tan , Murat Toprak

https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1746092

Öz

Bu çalışma, gündelik hayat sosyolojisi bağlamında Erving Goffman ve Michel Foucault’nun toplumsal norm, iktidar ve sapma kavramlarına yönelik yaklaşımlarını karşılaştırmalı bir şekilde ele almaktadır. Goffman’ın mikro etkileşim düzeyinde geliştirdiği “damga” ve “sahneleme” kavramları, bireyin gündelik ilişkilerde normallik sınırları içinde nasıl konumlandığını anlamaya imkân sunarken; Foucault’nun iktidar, disiplin ve gözetim merkezli yaklaşımı, normallik kavramını makro düzeydeki toplumsal düzen ve iktidar ilişkileriyle birlikte ele almaktadır. Her iki düşünür de normların toplumsal inşa sürecinde bireyin konumlanışına dair farklı fakat tamamlayıcı kuramsal çerçeveler sunmaktadır. Foucault’nun iktidar ve güç ilişkilerine dair fikirleri, toplumsal düzenin anlamlandırılmasında öne çıkarken, Goffman’ın teatral performans kavramı, gündelik etkileşimlerin anlaşılmasında kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, literatürde yer alan Goffman ve Foucault karşılaştırmalarına katkı sunmayı ve gündelik hayat pratikleri üzerinden normallik-iktidar ilişkisini hem mikro hem makro düzeyde görünür kılmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

goffman , foucault , normal , iktidar , gündelik hayat.

NORMAL AND POWER: ERVİNG GOFFMAN AND MİCHEL FOUCAULT COMPARİSON İN THE CONTEXT OF SOCİOLOGY OF EVERYDAY LİFE

Öz

This study comparatively examines Erving Goffman and Michel Foucault's approaches to the concepts of social norms, power and deviance in the context of the sociology of everyday life. While Goffman's concepts of “stigma” and “staging” developed at the level of micro-interaction provide an opportunity to understand how the individual is positioned within the boundaries of normality in everyday relations, Foucault's approach centered on power, discipline and surveillance deals with the concept of normality together with macro-level social order and power relations. Both thinkers offer different but complementary theoretical frameworks on the positioning of the individual in the social construction process of norms. While Foucault's ideas on power and power relations come to the fore in making sense of social order, Goffman's concept of theatrical performance plays a critical role in understanding everyday interactions. This study aims to contribute to the comparisons between Goffman and Foucault in the literature and to make the relationship between normality and power visible at both micro and macro levels through everyday life practices.

Anahtar Kelimeler

goffman , foucault , normal , power , everyday life

Kaynakça

• Akay, A. (2000). Michel Foucault’da iktidar ve direnme odakları. İstanbul: Bağlam.
• Althusser, L. (2019). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları, (7. Baskı), Çev. Alp T., İstanbul: İthaki.
• Aytaç, Ö. (2023). Modernite, gözetim ve düzen retoriği. İmgelem, 7 (13), 409-438.
• Bayezıt, G., (2023). Sustalıdan klavyeye: Kavgaların değişen yüzünün sosyolojik izahı. Ankara: Nobel Yayınları.
• Bauman, Z. (2019). Akışkan modernite, (4. Baskı), Çev. Sinan Okan Ç., İstanbul: Can.
• Bauman, Z. (2023). Akışkan aşk: İnsan ilişkilerinin kırılganlığı üzerine, (2. Baskı), Çev. Işık E, İstanbul: Ayrıntı.
• Becker, H. (2021). Hariciler, (5. Baskı), Çev. Şerife G., ve Levent.Ü., Ankara: Heretik.
• Borowski, A. (2013). Erving Goffman and Michel Foucault: discourses analysis. International Letters of Social and Humanistic Sciences, 1, 19-27.
• Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice. Cambridge: Cambridge University Press.
• Cooley, C. H. (2010). Human natüre and the social order. New York and London: Routledge.
• DE Certeau, M. (2008). Gündelik hayatın keşfi ı: Eylem, uygulama, üretim sanatları. Çev. Lale A. Ö., Ankara: Dost Kitabevi.
• Foucault, M. (1992). Hapishanenin doğuşu. Çev. Mehmet Ali K., Ankara: İmge Kitabevi.
• Foucault, M. (1999). Bilginin arkeolojisi. Çev. Veli U., İstanbul: Birey.
• Foucault, M. (2007). Cinselliğin tarihi. (2. Basım), Çev. Hülya U., T., İstanbul: Ayrıntı.
• Foucault, M. (2011). Büyük kapatılma. (3. Basım), Çev. Ferda K. ve Işık E., İstanbul: Ayrıntı.
• Foucault, M. (2012). İktidarın gözü. (3. Basım), Çev. Işık E., İstanbul: Ayrıntı.
• Foucault, M. (2014a). Özne ve iktidar. (4. Basım), Çev. Işık E. ve Orhan A., İstanbul: Ayrıntı.
• Foucault, M. (2014b). Siyasi aklın bir eleştirisine doğru: Özne ve iktidar, seçme yazılar 2. Çev. Orhan A., İstanbul: Ayrıntı.
• Foucault, M. (2015). İktidarın gözü, seçme yazıları 4. (4. Basım), Çev. Işık E., İstanbul: Ayrıntı.
• Foucault, M. (2017). Klasik çağda deliliğin tarihi: akıl ve akıl bozukluğu. Çev. Mehmet Ali K., Ankara: İmge Kitabevi.
• Geçgin, E. (2019). Sapma ve suç sosyolojisinde teorik güzergâhlar. (E. Geçgin, der.). Kenardakiler: Teoriden Uygulamaya Suç ve Sapma Üzerine Sosyolojik Araştırmalar, Ankara: Heretik: 25-85.
• Giddens, A. ve Sutton, P, W. (2018). Sosyolojide temel kavramlar. (3. Baskı), Çev. Ali E., Ankara: Phoenix.
• Goffman, E. (2015). Tımarhaneler. Çev. Ebru A., Ankara: Heretik.
• Goffman, E. (2016). Günlük yaşamda benliğin sunumu, (3. Baskı), Çev. Barış, C., İstanbul: Metis.
• Goffman, E. (2019a). Damga; örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar. (4. Baskı), Çev Şerife G., Ankara: Heretik.
• Goffman, E. (2019b). Etkileşim ritüelleri:Yüz yüze davranış üzerine denemeler. (2. Baskı), Çev. Adem B., Ankara: Heretik.
• Gros, F. (2015). Derslerin bağlamı, M. Foucault, öznenin yorumbilgisi. Çev. Ferda K., İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi. 429-469.
• Hackıng, I. (2004). Between Michel Foucault and Erving Goffman: Between discourse in the abstract and face-to-face ınteraction. Economy and Society, 33(3), 277–302.
• Hülür, H. (2009). Faşist olmayan varolma biçimlerinin olanakları üzerine: Michel Foucault’da normalleşme, benlik ve etik. EKEV Akademi Dergisi, 13 (40), 446-471.
• Lefebvre, H. (2015). Gündelik hayatın eleştirisi I, (Üçüncü Baskı), Çev. Işık E., İstanbul: Sel.
• Leib, R. S. (2017). Spaces of the self: Foucault and Goffman on the micro-physics of discipline. Philosophy Today, 61(1), 189-210.
• Mısztal, B. A. (2001). Normality and trust in Goffman’s theory of interaction order. Sociological Theory, 9 (3), 312-324.
• Nilsen, A. C. E. (2019). Making sense of normalcy: Bridging the gap between Foucault and Goffman. Institutional Ethnography İn The Nordic Region, London: Routledge, 88-100.
• Schütz, A. (2018), Fenomenoloji ve toplumsal ilişkiler. Çev. Adnan A. ve Seyda K., Ankara: Heretik.
• Selçuk, N. (2022). Suç etiyolojisi perspektifinde suçlulara yönelik algının değerlendirilmesi: Adıyaman Üniversitesi örneği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10 (130), 198-214.
• Slattery, M. (2015). Sosyolojide temel fikirler, (8. Basım), Çev. Ümit T., Bursa: Sentez.
• Speziale, T. (2017). Hacking`S `between Goffman and Foucault´: A theoretical frame for criminolog. World Academy of Science, Engineering and Technology. International Journal of Law and Political Sciences, 11 (7), 1804-1808.
• Tan, M. (2021). Kültürel sermayenin kişilerarası ilişkilere etkisi: Bourdieu’cu bir yaklaşım”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10 (3), 2016-2037.
• Toprak, M. (2023). Bir mekânın gündelik hayatı: Farklılıklarla yaşayabilmek. Çanakkale: Paradigma Akademi.
• Ünsaldı, L. (2019)., Takdim, E., Goffman, damga; Örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar (4. Baskı) Çev. Şerife G., Ankara.
• Yurdakul, H. (2020). Michel Foucault, postmodernizm ve bilgi. Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, 6 (34), 14-32.