KADINLARIN SOYADI ÜZERİNE SOSYOLOJİK BİR ÇALIŞMA: ANKARA ÖRNEĞİ

Öz

Medeni Kanun’un 187. Maddesi, kadınların soyadlarını değiştirmesini zorunlu kılarken sonrasında yapılan hüküm değişikliği ile eşlerinin soyadlarının önüne evlenmeden önceki soyadlarını kullanabilmesinin önü açılmıştır. Kadınlar, eşlerinin soyadını almaları halinde geçmişlerini ve kendi kimlikleri (ben) ile aile bütünlüğü (biz) arasındaki çatışma yaşamaktadır. Eşlerinin soyadını almayıp evlilik öncesi soyadını kullanmaya devam etmeleri durumunda ise çocukları ile aynı soyadını taşımaktan mahrum olmaktadır. Kadınlar boşanma durumunda tekrar eski soyadlarına dönmekte, her evlilikte yeni bir soyadına geçmektedir. İki soyadı kullanımında ise kadınların medeni durumunun soyadları üzerinden kolayca anlaşılması gibi ayrımcılık içeren pek çok süreç devreye girmektedir. Bu çalışma, kadınların soyadı mevzusunda yaşadıkları bu çatışmalı duruma sosyolojik bir bakış açısı sunmaya çalışmaktadır. Bu çerçevede en az bir evlilik yapmış olan 24 kadın ile kadınların soyadı değişimi üzerine düşünceleri üzerine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerden elde edilen verilerin sosyolojik bakış açısı ile değerlendirilerek konunun hassasiyetine ve bu konu üzerinde yeni çalışmaların yapılmasının önemine dikkat çekilmesi hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Evlilik
• Boşanma
• Soyadı Kullanımı
• Toplumsal Cinsiyet Eşitsiziliği

A SOCIOLOGICAL STUDY ON WOMEN'S SURNAMES: THE CASE OF ANKARA

Öz

Article 187 of the Civil Code initially mandated the adoption of their husbands' surnames by women, but a subsequent amendment introduced an exception, allowing women to retain their own surnames. Women encounter a dichotomy between their own sense of self (I) and the concept of familial integrity (We). In the event of a woman choosing not to get her husband's surname upon marriage, yet instead opting to retain her original surname, she may find herself lacking the same surname as her offspring. In the event of divorce, women revert to their original surname and adopt a new surname upon entering into a new marriage. In instances where individuals adopt two surnames, a multitude of discriminatory processes become operative. This study endeavours to offer a sociological perspective on the conflictual situation experienced by women in relation to surnames. In this study, 24 women who had at least one marriage were interviewed on their thoughts on surnames. The objective of this study is to draw attention to the sensitivity of the issue and the importance of conducting new studies on this issue by evaluating the data obtained from the interviews from a sociological perspective.

Anahtar Kelimeler

• Marriage
• Divorce
• Surname Usage
• Gender Inequality

Kaynakça

1. Abik, Y. (2005). Kadının soyadı ve buna bağlı olarak çocuğun soyadı. Seçkin Yayıncılık.
2. Anayasa Mahkemesi. (2023, 28 Nisan). E. 2022/155, K. 2023/38 sayılı karar. Resmî Gazete (Sayı: 32174). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230428-9.pdf
3. Beşe Canbolat, Ş. (2023). Türkiye’de evli kadınların soyadı tercihi: İki soyadı kullanan kadınların demografik özellikleri. Mülkiye Dergisi, 47(3), 1006-1048. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1232233
4. Boxer, D. & Gritsenko, E. (2005). Women and surnames across cultures: Reconstituting identity in marriage. Women & Language, 28(2), 1–11. https://go.gale.com/ps/i.doid=GALE%7CA141493509&issn=87554550&it=r&linkaccess=abs&sid=googleScholar&sw=w&v=2.1&utm_source=chatgpt.com&p=AONE&userGroupName=anon%7E62c37919&aty=open-web-entry
5. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
6. Connell, R. W. (2000). The men and the boys. Allen & Unwin.
7. Connell, R. W. (2009). Gender: In world perspective. Polity Press.
8. Connell, R. W. (2016). Toplumsal cinsiyet ve iktidar: Toplum, kişi ve cinsel politika (2. Baskı), (C. Soydemir, Çev.). Ayrıntı Yayınları.

9. Connell, R. W. (2019). Erkeklikler (N. Konukçu, Çev.). Phoenix Yayınevi.
10. Connell, R. W. & Messerschmidt, J. W. (2005). Hegemonic masculinity: Rethinking the concept. Gender & Society, 19(6), 829–859. https://doi.org/10.1177/0891243205278639
11. Committee on the Elimination of Discrimination against Women. (2005). Communication No. 4/2004: A.S. v. Hungary. https://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/protocol/decisions-views/4_2004.pdf
12. Cultural lag. (n.d.). İçinde Encyclopedia of Science, Technology, and Ethics. Encyclopedia.com. https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/cultural-lag
13. Doğanay, G. (2015). Eril yargıya karşı kadının soyadı mücadelesi: Anayasa Mahkemesi kararlarının değerlendirilmesi, Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 18(2), 46–107. https://doi.org/10.18490/sad.56604
14. Efedayıoğlu, K. K. (2020). Evli kadının soyadı problemi, Ankara Barosu Dergisi, 77(4), 1–36. https://doi.org/10.30915/abd.700001
15. Halberstam, J. (1998). Female masculinity. Duke University Press.
16. Elias, N. (1991). The society of individuals. Continuum.
17. Gezer Tuğrul, Y. (2025). Modern toplumlarda aile yapılarının dönüşümü: Yeni ve alternatif aile modelleri. İçinde S. İlhan, M. Tan ve M. Fırat (Ed.), Sosyoloji: Alanında uluslararası araştırma ve değerlendirmeler (ss. 15-36). Serüven Yayınevi.
18. Goffman, E. (2014). Damga: Örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar (Ş. Geniş, L. Ünsaldı & S. N. Ağırnaslı, Çev.). Heretik Yayıncılık.
19. Göztepe, E. (1999). Anayasal eşitlik ilkesi açısından evlilikte kadınların soyadı. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 54(2), 101-131. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ausbf/issue/3222/44861
20. Lang, M. M. ve Risman, B. J. (2007, May). A "stalled" revolution or a still-unfolding one? The continuing convergence of men's and women's roles [Conference presentation]. 10th Anniversary Conference of the Council on Contemporary Families, Chicago, IL, United States.
21. Lockwood, P., Burton, C. & Boersma, K. (2011). Tampering with tradition: Rationales concerning women’s married names and children’s surnames. Sex Roles, 65(11–12), 827–839. https://doi.org/10.1007/s11199-011-0034-1
22. MacDougall, P. R. (1985). The right of women to name their children, Law & Inequality, 3(1), 91–159. https://doi.org/10.24926/25730037.284
23. Moroğlu, N. (2012). Kadının kimlik sorunu “kadının soyadı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 25(99), 245–268. https://kutuphane.dogus.edu.tr/mvt/pdf.php?pdf=0012659&lng=0
24. Pilcher, J. (2016). Names, bodies and identities. Sociology, 50(4), 764–779. https://doi.org/10.1177/0038038515582157
25. Resmî Gazete. (1934, 2 Temmuz). 2525 sayılı Soyadı Kanunu (Sayı: 2741). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/1934/07/19340702.pdf
26. Resmî Gazete. (1997, 22 Mayıs). 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin 153. maddesinin birinci fıkrasının değiştirilmesine dair 4248 sayılı Kanun (Sayı: 22996).
27. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Güncel Türkçe sözlük. Erişim tarihi: 10 Mart 2025, https://sozluk.gov.tr/
28. Türk Medeni Kanunu. (2001). Resmî Gazete (Sayı: 24607, 8 Aralık 2001).
29. Yılmaz, M. (2012). Evli kadının soyadı. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 3(10), 129–151. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423934854.pdf