HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ: YÜKSEK İHRACAT HACMİNE SAHİP SEKTÖRLERDE TODA-YAMAMOTO NEDENSELLİK TESTİ İLE BİR İNCELEME

Öz

Hisse senedi fiyatları ve döviz kuru ilişkisi, finansal piyasalarda sıklıkla araştırılan önemli bir konudur. Bu iki değişken arasındaki nedensellik ilişkisi, gerek yatırımcılar, gerekse politika yapıcılar ve ekonomistler için kritik bilgiler sunar. Döviz kurlarındaki değişiklik, özellikle dış ticarete bağımlı şirketlerin kârlılıklarını etkileyerek hisse senedi fiyatlarına etki edebilir. Diğer taraftan şirketlerin hisse senetlerinin kur üzerinde etkili olduğunu ifade eden yaklaşımlar da mevcuttur. Bu çalışmanın amacı BİST 100 endeksi, en yüksek ihracata sahip 3 sektör endeksine (BİST Sınai, BİST Tekstil, BİST Kimya) ait hisse senedi fiyatları ile döviz kuru (dolar kuru) arasındaki nedensellik ilişkisini incelemektir. Araştırmada, Ocak 2010 ve Ocak 2025 arası aylık zaman serisi verileri kullanılarak Granger nedensellik testi ve Toda-Yamamoto yaklaşımı uygulanmıştır. Serilerin durağanlığıyla ilgilenmeyen ve Granger nedensellik testinden daha güvenilir sonuçlar verdiği ifade edilen Toda-Yamamoto testinin sonucunda; dolar kurundan BİST 100 ve BİST Tekstil’e doğru bir nedensellik bulunurken; BİST Sınai, BİST Kimya endekslerine doğru nedensellik olmadığı sonucuna varılmıştır. Çalışma konusu endekslerden döviz kuruna ise herhangi bir nedensellik bulunamamıştır. Bu durum, döviz kuru ve hisse senedi fiyatları arasındaki ilişkinin sektörden sektöre değiştiğini göstermektedir. Çalışmanın, döviz kuru ve hisse senedi fiyatları arasındaki ilişkiyi anlamak isteyen araştırmacılar ve piyasa katılımcıları için bir rehber niteliğinde olması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hisse senedi fiyatı
• döviz kuru
• Granger nedensellik
• Toda-Yamamoto

THE RELATIONSHIP BETWEEN STOCK PRICES AND EXCHANGE RATES: AN ANALYSIS OF SECTORS WITH HIGH EXPORT VOLUME USING THE TODA-YAMAMOTO CAUSALITY TEST

Öz

The link between exchange rates and stock market movements is an important and frequently researched topic in financial markets. The causal relationship between these two variables provides critical information for investors, policymakers and economists. Changes in exchange rates can effect stock prices, especially by affecting the profitability of companies dependent on foreign trade. On the other hand, some approaches state that companies' stocks also affect the exchange rate. The purpose of this study is to examine the causality relationship between the stock prices of the BIST 100 index and the 3 sector indices with the highest exports (BIST Industrials, BIST Textiles, BIST Chemicals) and the exchange rate (dollar exchange rate). In the study, the Granger causality test and Toda-Yamamoto approach were applied using monthly time series data between January 2010 and January 2025. According to the result of the Toda-Yamamoto test, which does not deal with the stationarity of the series and gives more reliable results than the Granger causality test, it is determined that the dollar exchange rate has a causal influence on the BIST 100 and BIST Textile indices, whereas no such relationship was found for the BIST Industrials and BIST Chemicals indices. The study found no causality from the indexes to the exchange rate. This suggests that the relationship between exchange rates and stock prices varies across sectors. The study is expected to serve as a guide for researchers and market participants who want to understand the relationship between exchange rates and stock prices.

Anahtar Kelimeler

• Stock price
• exchange rate
• Granger causality
• Toda-Yamamoto

Kaynakça

1. Ajayi, R. A., Friedman, J., & Mehdian, S. M., (1998). On the relationship between stock returns and exchange rates: Tests of granger causality. Global Finance Journal, 9(2), 241–251. https://doi.org/10.1016/s1044-0283(98)90006-0
2. Algoni, M., & Ivrendi, M., (2024). The Effects of Macroeconomic Variables on the BIST 100 Index: ARDL and NARDL Approaches. International Journal of Public Finance, 9(1), 83–104. https://doi.org/10.30927/ijpf.1390392
3. Altın, H., (2014). Stock price and exchange rate: The case of BIST 100. European Scientific Journal, 10(16), 65–78.
4. Arzova, S. B., & Şahin, B. Ş., (2023). Bankaların Finansal Karlılık Oranlarıyla Finansal Sağlamlık Göstergeleri İlişkisi: Türkiye’de Granger Nedensellik Analizi. Maliye ve Finans Yazıları, 37(119), 61–76.
5. Aydemir, O., & Demirhan, E., (2009). The relationship between stock prices and exchange rates evidence from turkey. International Research Journal of Finance and Economics, 1(23), 207–215. https://doi.org/10.1007/bf02296425
6. Ayvaz, Ö., (2006). Döviz Kuru Ve Hisse Senetleri Fiyatlari Arasindaki Nedensellik İlişkisi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(8), 1–14.
7. Bahmani-Oskooee, M., (1986). Determinants of International Trade Flows: The Case of Developing Countries. Journal of development economics, 20(1), 107–123.
8. Belen, M., & Karamelikli, H., (2016). Türkiye’de hisse senedi getirileri ile döviz kuru arasındaki ilişkinin incelenmesi: ARDL yaklaşımı. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 45(1), 34–42.

9. Boyacıoğlu, M. A., & Çürük, D., (2016). Döviz Kuru Değişimlerinin Hisse Senedi Getirisine Etkisi: Borsa İstanbul 100 Endeksi Üzerine Bir Uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 70, 143–156. https://doi.org/10.25095/mufad.396686
10. Çıtak, F., & Kendirli, S., (2019). Petrol fiyatlarinin döviz kuru ve hisse senedi getirileri üzerindeki asimetrik etkisi: Türkiye örneği. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(4), 643–658.
11. Cornell, B., & French, K. R., (1983). Taxes and The Pricing of Stock Index Futures. The Journal of Finance, 38(3), 675–694.
12. Demirkale, Ö., & Can, E. N., (2021). Makroekonomik değişkenlerin BIST turizm endeksi üzerindeki etkisinin incelenmesi. Sakarya Üniversitesi İşletme Enstitüsü Dergisi, 3(1), 175–180. https://doi.org/10.47542/sauied.906256
13. Demirkale, Ö., & Ebghaeı, F., (2020). Ham Petrol Fiyatları İle Makroekonomik Ve Finansal Göstergeler Arasındaki Karşılıklı İlişkinin Var Modeli İle Analizi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(4), 688–698.
14. Duasa, J., (2007). Determinants of Malaysian trade balance: An ARDL bound testing approach. Global economic review, 36(1), 89–102.
15. Ekonomist. (2025, Ocak 3). Türkiye’de 2024’te en çok ihracat yapan 3 sektör. Ekonomist. https://www.ekonomist.com.tr/haberler/turkiye-de-2024-te-en-cok-ihracat-yapan-3-sektor-56371?utm_source=chatgpt.com
16. Eyüboğlu, S., & Eyüboğlu, K., (2018). Borsa İstanbul Sektör Endeksleri İle Döviz Kurları Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi: ARDL Modeli. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 8–28. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.332352
17. Fattah, A. S., & Kocabıyık, T., (2020). Makroekonomik Değişkenlerin Borsa Endeksleri Üzerine Etkisi: Türkiye ve ABD Karşılaştırması. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 12(22), 116–151. https://doi.org/10.14784/marufacd.691108
18. Granger, C. W. J., (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica, 37(3), 424–438.
19. Güngör, B., & Polat, A., (2020). Geleneksel Yatırım Araçlarının Hisse Senedi Fiyatlarına Etkisi: BIST’te Sektörel Bazda Karşılaştırmalı Bir Analiz. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 79–105. https://doi.org/10.33399/biibfad.707110
20. Hacker, R. S., & Hatemi-J, A. (2006). Tests for causality between integrated variables using asymptotic and bootstrap distributions: theory and application. Applied Economics, 38(13), 1489-1500.
21. İlhan, B., & Bağcı, E., (2024). BİST100 Endeksi ile GEPU, Tahvil Faizi ve Döviz Kuru Arasındaki Dinamik İlişki Üzerine Bir Ampirik Çalışma. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi Third, 59(4), 15659. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.24.12.2552
22. İltaş, Y., & Demirgüneş, K., (2020). Döviz Kurunun Borsa İstanbul Sanayi Endeksi Üzerindeki Etkisi: Yapısal Kırılmaları Modellemede Farklı Yaklaşımlar Kullanan Eşbütünleşme Testlerinden Bulgular. 3. Sektör SosyalEkonomiDergi̇si̇, 55(2), 972–988. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.20.05.1352
23. Jain, A., & Ghosh, S., (2013). Dynamics of global oil prices, exchange rate and precious metal prices in India. Resources Policy, 38(1), 88–93. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2012.10.001
24. Kendirli, S., & Çankaya, M., (2016a). Dolar Kuru’nun Borsa İstanbul-30 Endeksi Üzerindeki Etkisi ve Aralarındaki Nedensellik İlişkisinin İncelenmesi. CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2).
25. Kendirli, S., & Çankaya, M., (2016b). Döviz Kuru ve Enflasyonun Bist Banka Endeksi Üzerindeki Etkisi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(3), 215–227.
26. Medetoğlu, B., & Doğru, E., (2022). Toda-Yamamoto Testi ile Nedensellik İlişkisi Tespiti: Değerli Metaller Üzerine Bir Uygulama. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(4), 747–757. https://doi.org/10.29106/fesa.1183279
27. Obben, J., Pech, A., & Shakur, S., (2006). Analysis of the relationship between the share market performance and exchange rates in New Zealand: A cointegrating VAR approach. New Zealand Economic Papers, 40(2), 147–180.
28. Oskooee, M. B., & Sohrabian, A., (1992). Stock prices and the effective exchange rate of the dollar. Applied Economics, 24, 459–464. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-9208-6_4
29. Özçalık, M., & Özçalık, S. G., (2020). Turizm Endeksinde Döviz Kuru Etkisi: BIST’te Bir Uygulama. Ekonomi, Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 5(2), 374–388. https://doi.org/10.30784/epfad.
30. Rastogi, S., (2016). Gold price, crude oil, exchange rate and stock markets: cointegration and neural network analysis. International Journal of Corporate Finance and Accounting (IJCFA), 3(2), 1–13.
31. Rogalski, R. J., & Vinso, J. D., (1977). Stock returns, money supply and the direction of causality. The Journal of finance, 32(4), 1017–1030.
32. Rogalski, R. J., & Vinso, J. D., (1978). Empirical properties of foreign exchange rates. Journal of International Business Studies, 9, 69–79.
33. Sayılgan, G., & Süslü, C., (2011). Makroekonomik Faktörlerin Hisse Senedi Getirilerine Etkisi: Türkiye ve Gelişmekte Olan Piyasalar Üzerine Bir İnceleme. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi, 5(1), 73–97.
34. Schwert, G. W., (1981). The Adjustment of Stock Prices to Information About Inflation. Journal of Finance, 36(1), 15–29.
35. Tarı, R., (2012). Ekonometri (Gözden Geçirilmiş 8. Baskı). Umuttepe Yayınları, Kocaeli.
36. TİM. (2025). İhracat 2025 Raporu, Ihracat2025Raporu.pdf
37. Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of econometrics, 66(1-2), 225-250.
38. Yacouba, K., & Altintas, H., (2019). The asymmetric impact of macroeconomic shocks on stock returns in Turkey: a nonlinear ARDL approach. Journal for Economic Forecasting, 22, 98–116.
39. Yılmaz, Ö., Güngör, B., & Kaya, V., (1997). Hisse Senedi Fİyatları ve Makroekonomik Değişkenler Arasındaki Eşbütünleşme ve Nedensellik. IMKB Dergisi, 8(34), 1–16.
40. Yuan, J., Xu, Y., & Zhang, X., (2014). Income growth, energy consumption, and carbon emissions: The case of China. Emerging Markets Finance and Trade, 50(5), 169–181.