Arapçanın Parçalarüstü Sesbirimleri: Vurgu, Tonlama, Durma ve Duraklama

Öz

Tarihte ilk kez, ünlü Antik Yunan filozofu Platon (M.Ö. 428 – 348) tarafından, bir dilin ses varlığı, ünlü ve ünsüz adı verilen sesbirimlere ayrılmıştır. Ünlüler ve ünsüzler yazı diline ait olan sesbirimlerdir ve her biri harf adı verilen yazı birimlerle gösterilirler. 20. yüzyılda Amerikalı dilbilimci Kenneth Lee Pike (1912 - 2000) tarafından Platon’a ait ünlü ve ünsüz tasnifine, parçalı ve parçalarüstü kavramlarıyla yeni bir boyut kazandırılmıştır. Bu tasnife göre ünlü ve ünsüzler, tek bir ses parçasına ait olduklarından parçalı sesbirim; vurgu, tonlama, durma, duraklama, süre, kavşak, durak, ezgi vb. gibi sesbirimler ise kelime, hece ve tümce gibi birden fazla parçaya ait olduklarından, parçalarüstü sesbirim olarak adlandırılmıştır. Parçalarüstü sesbirimler, genellikle bürünsel özelliğe sahip olup sözlü dile ait birimlerdir. Bu nedenle parçalı sesbirimlerde olduğu gibi yazı dilinde karşılıkları bulunmaz, yalnızca işitilerek fark edilirler. Konuşma anında üretilen hece, sözcük, tümce ve bunların etkili bir biçimde alıcıya iletilmesi ile yakından ilişkilidirler. Bu sesbirimler, dilde anlam ayırt edici bir işleve sahip oldukları zaman, bürünbirim şeklinde adlandırılırlar. Literatür taraması yöntemi kullanılarak hazırlanan bu çalışmada, İbrahim Enis (1906 - 1977), Kemal Bişr (1921 - 2015), Bessam Bereke (d.1950) , İsam Nureddin (d.1947) gibi modern dönem Arap fonetikçilerinin görüşleri doğrultusunda, Modern Standart Arapçanın parçalarüstü sesbirimlerinin neler olduklarının tespit edilmesi hedeflenmektedir. Bununla birlikte tespiti yapılan parçalarüstü sesbirimlerin, isimleri zikredilen Arap fonetikçileri tarafından nasıl adlandırıldığı ve anlamlandırıldığı ortaya konmaya çalışılacak, bu sesbirimlerin Modern Standart Arapça’daki yaygın örneklerine yer verilecektir. Bu örneklerden yola çıkılarak Modern Standart Arapça’nın parçalarüstü sesbirimlerinin bürünsel özellik taşıyıp taşımadığı konusunun da ele alınması, çalışmanın hedefleri arasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Fonetik
• Arapçanın Parçalarüstü Sesbirimleri
• Vurgu
• Tonlama
• Durma
• Duraklama

Suprasegmental Phonemes in Conversational Arabic: Stress, Intonation, Pause and Stop

Öz

For the first time in history, the sounds of a language was divided into phonemes called vowels and consonants by the famous Ancient Greek philosopher Plato (428-348 BC). Vowels and consonants are phonemes belonging to the written language, and each of them is represented by grapheme called letters. In the 20th century, the American linguist Kenneth Lee Pike (1912 - 2000) added a new dimension to Plato's classification of vowels and consonants with the concepts of segmental and suprasegmental. According to this classification, vowels and consonants are segmented phonemes because they belong to a single sound part: stress, intonation, stop, pause, duration, melody, etc. Phonemes are called suprasegmental phonemes because they belong to multiple part, such as words, syllables, and sentences. Suprasegmental phonemes generally have prosodic features and are related to conversational language sounds. For this reason, unlike segmental phonemes, they do not have equivalents in written language; they are only noticed by hearing. They are closely related to the syllables, words and, sentences produced during speaking and their effective transmission to the receiver. These phonemes are called morphemes when they have a meaning-discriminating function in the language. In this study prepared using the literature review method, Modern Standard Arabic is examined in line with the views of modern Arab phoneticians such as Ibrahim Anis (1906 - 1977), Kamal Bishr (1921 - 2015), Bassam Baraka (b. 1950), Isam Noreddin (b.1947). It is aimed to determine what suprasegmental phonemes are. In addition, it will try to reveal how the identified suprasegmental phonemes were named and given meaning by the mentioned Arabic phoneticians, and typical examples of these phonemes in Modern Standard Arabic will be included. Based on these examples, it is among the study's objectives to address whether the suprasegmental phonemes of Modern Standard Arabic have prosodic features or not.

Anahtar Kelimeler

• Keyword Phonetic
• Suprasegmental Phonemes of Arabic
• Stress
• Intonation
• Pause
• Stop

Kaynakça

1. Anis, Ibrahim. al-Aswaat al-Lughawiyyah. Egypt: Maktaba al-Encilu al-Masri, 5th Edition, 1975.
2. Barakah, Bassam. Ilm al-Aswaat al-Amm: Aswaat al-Lugha al-Arabiyyah. Beirut: Markaz al-Inha al-Qawmi, 1988.
3. Bishr, Kamal. Ilm al-Aswaat. Cairo: Dar Garib, 2000.
4. Davenport, Mike - Hannahs, S.J. Introducing Phonetics & Phonology. England: Hodder Arnold, 2nd Edition, İngiltere, 2005.
5. al-Farabi, Abu Nasr. Kitab al-Musiqi al-Kabir. Critical ed. Gattas Abdolmalek Khasebe - Mahmood Ahmad al-Hafani. Cairo: Dar al-Kaatib al-Arabi, n.d.
6. Ladefoged, Peter - Johnson, Keith. A Course in Phonetics. Boston: Wadsworth, 6th Edition, 2011.
7. Matthews, Peter. The Concise Oxford Dictionary of Linguistics. England: Oxford University Press, 3th Edition, 2014.
8. Nur al-Din, Isam. Ilm al-Aswaat al-Lughawi: al-Funutiqa. Beirut: Dar al-Fikr al-Lubnani, 1992.

9. Nur al-Din, Isam. Ilm al-Vazaif Al-Aswaat al-Lughawi: al-Funulucya. Beirut: Dar al-Fikr al-Lubnani, 1996.
10. Umer, Ahmad Mukhtar. Dirasah al-Sawt al-Lughawi. Cairo: Alem al-Kutub, 1997.
11. Zsiga, Elizabeth C. The Sounds of Language: An Introduction to Phonetics and Phonology. United States of America: Wiley Blackwell, 2013.