Siyasi Erdem Açısından Bir İktidar Mücadelesi Örneği: Abdullah b. Zübeyr

İslâm tarihinde sahabe döneminden itibaren Müslümanlar arasında birçok siyasi ihtilaf yaşanmıştır. Hz. Ebû Bekir’in devlet başkanı olarak seçilmesiyle başlayan, Hz. Osman’ın öldürülmesi, Cemel ve Sıffîn savaşları ile derinleşen, sonrasında da artarak devam eden siyasi ihtilaflar İslâm toplumunda büyük bölünmelere neden olmuştur. İslâm toplumundaki bu ihtilafların ortaya çıkmasında şüphesiz ki Ümeyyeoğulları’nın önemli payı vardır. Bu durum Emevîlerin doksan yıllık iktidarları döneminde çok sert muhalefet hareketlerine neden olmuştur. Bunlar arasında Abdullah b. Zübeyr hareketinin önemli bir yeri vardır. Abdullah b. Zübeyr, eğer siyasetin ince taktiklerini kullanabilme iradesini gösterebilseydi muhtemelen Ümeyyeoğulları iktidarını henüz başlangıç safhasındayken ortadan kaldırarak kendi iktidarını sağlamlaştırabilecekti. Ancak Abdullah b. Zübeyr bu iradeyi gösterememiştir. Ayrıca Mervân b. Hakem ve oğlu Abdülmelik’in siyasi tecrübeleri buna eklenince Emevîler daha güçlü bir şekilde yönetime hâkim oldular. Abdullah b. Zübeyr’in iktidar yürüyüşü Kerbelâ olayının hemen sonrasında 64/683 yılında başlamış ve Abdülmelik b. Mervân döneminde Irak genel valisi Haccâc b. Yûsuf tarafından 73/692 yılında öldürülene kadar dokuz yıl sürmüştür. Bu çalışmada Abdullah b. Zübeyr’in, siyasi iktidarı ele geçirmek gayesiyle izlediği bazı yöntem ve uygulamalarının siyasi erdem açısından kısa değerlendirmesi yapılacaktır. İslâm düşünce geleneğinde temel bir mesele olarak görülen erdemlilik, siyasi hayatta da çok önemli bir yere sahiptir. Bu çerçevede Abdullah b. Zübeyr’in, Hz. Ali’ye karşı muhalefet konusunda Hz. Âişe’yi ikna etme yöntemi, Hz. Hüseyin’i Kûfe’ye gitmeye teşvik etmesi, Kâbe’yi üs olarak kullanması, bazı sahâbîlerin uyarılarına gösterdiği tepkiler, Kâbe’yi ziyarete gelenlerden zorla biat almaya çalışması, biat etmeyenlere baskı yapması gibi bazı konulardaki yaklaşımı ele alınacaktır. Abdullah b. Zübeyr’i farklı açılardan ele alan önemli çalışmalar bulunmaktadır. Ancak biz bu çalışmada Abdullah b. Zübeyr’in, siyasi mücadelede izlediği yöntemleri özellikle ele almak istedik. Bunu yapmakla, İslâm tarihinde öne çıkmış şahsiyetlerin farklı yönlerinin tahlil edilerek önemli sonuçlara varılmasına yönelik çalışmalara katkıda bulunmak istedik. Ayrıca önemli şahsiyetlerin verdikleri kararların tarihte büyük değişimlere yol açabildiğini de ortaya koymayı amaçladık.