Sahîh-i Buhârî’de Kur’ân-ı Kerîm’in Okunuşu ve Kıraatine İlişkin Hadisler ve Bu Hadislerin Anlam ve İçerik Açısından Değerlendirilmesi
Öz
Bu araştırma, İslâmî ilimler içerisinde önemli bir disiplin olan kıraat ilmi bağlamında, Sahîh-i Buhârî’de yer alan kıraat konulu hadisleri ele almaktadır. Çalışma, Buhârî’nin eserinde kıraat farklılıklarına dair sunduğu rivayetleri sistematik biçimde incelemekte; söz konusu rivayetlerin kıraat ilminin teorik çerçevesi ve tarihsel gelişim sürecindeki yerini değerlendirmektedir. Kapsam, özellikle “Kitâbü Fedâilü’l-Kur’ân” ve “Kitâbü’t-Tefsîr” bölümlerinde yer alan kıraat farklılıklarına ilişkin hadislerle sınırlı tutulmuş; sahabe dönemi uygulamaları ve bunların sonraki dönemlerdeki ilmî yorumları da analize dâhil edilmiştir. Kıraat farklılıkları hem Kur’ân’ın tilavet geleneğinin korunması hem de farklı lehçe ve telaffuz biçimlerinin meşruiyetinin ortaya konması bakımından, İslâmî ilimlerde temel araştırma alanlarından biridir. Sahîh-i Buhârî, yalnızca sahih kabul edilen rivayetleri ihtiva eden bir hadis derlemesi olarak değil, aynı zamanda kıraat ilmine dair erken dönem verileri barındıran güvenilir bir kaynak olarak da önem arz etmektedir. Bu yönüyle çalışma, hadis ilmi ile kıraat ilmi arasındaki etkileşimi ortaya koyması bakımından literatürde özel bir yer tutmaktadır. Araştırmanın temel amacı, Sahîh-i Buhârî’deki kıraat konulu hadisleri tespit edip inceleyerek, bu rivayetlerin kıraat ilminin oluşumuna ve gelişimine sağladığı katkıları ortaya koymaktır. Ayrıca, söz konusu rivayetlerin sahabe dönemi kıraat çeşitliliğinin korunmasındaki rolünü ve bu farklılıkların meşruiyetine dair sunduğu delilleri belirlemek de hedeflenmiştir. Çalışmada tümevarım yöntemi esas alınmıştır. İlk aşamada, Sahîh-i Buhârî’de kıraatle ilgili hadisler sistematik bir tarama yoluyla tespit edilmiştir. İkinci aşamada, bu hadisler klasik kıraat literatüründeki verilerle, özellikle İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-Seb‘a’sı ve İbnü’l-Cezerî’nin en-Neşr fi’l-Kırâʾât el-ʿAşr’ı gibi temel eserlerle karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Böylece, Buhârî’nin rivayetleri ile kıraat ilminin teorik yapısı ve uygulama örnekleri arasındaki uyum ve etkileşim ortaya konmuştur.
Anahtar Kelimeler
Narrations in Sahih al-Bukhari Concerning the Recitation of the Qur’an and Their Semantic and Contextual Analysis
Öz
Differences in recitation of the Quran, as one of the fundamental areas of research in Islamic sciences, are of scientific and historical importance both in terms of the period of revelation and the centuries that followed. Recitation stands out as a discipline that identifies and preserves the different dialects and pronunciations of the Quran through chains of narration transmitted uninterruptedly from the Prophet Muhammad (peace be upon him) to the present day. In this context, both the practices of the Companions and the scholarly evaluations of recitation differences in later periods have found significant coverage in hadith sources. Within the hadith collection, Sahih al-Bukhari, while a work solely designed to compile narrations considered authentic, also provides important information on differences in recitation. In various sections of his work, especially in “Kitabü Fadailü’l-Quran” and “Kitabü’t-Tafsir”, Bukhari included narrations containing the nature of recitation differences, the understanding of recitation among the companions and the statements of the Prophet Muhammad on this subject. These narrations are fundamental sources for understanding both the historical basis of the science of recitation and the legitimacy of different recitation styles. The aim of this study is to examine the hadiths on recitation in Sahih Bukhari and to determine the contributions of these narrations to the formation and development process of the science of recitation. The research also evaluated the role of these hadiths in the legitimacy and preservation of the diversity of recitation among the generation of the companions. The study was carried out using the inductive method; firstly, the hadiths related to recitation in Sahih Bukhari were systematically identified, and then they were comparatively analyzed with the classical recitation literature (Ibn Mujahid's Kitab al-Sab'a, Ibn al-Jazari's an-Nashr fi'l-Qira'at al-'Ashr, etc.). Thus, it was revealed how the data in the hadiths overlap with the theoretical framework of the science of recitation and practical examples. One of the important narrations narrated by Bukhari is the incident of the difference in recitation between Hz. Umar and Hisham ibn Hakim. When Hz. Umar heard that Hisham recited Surah al-Furqan in a way that was different from his own memorization, he took him directly to the Hz. Prophet; The Prophet (peace be upon him) listened to both recitations and declared them both correct, declaring that the Quran was revealed in "seven letters." Similarly, the hadith in which Gabriel (peace be upon him) revealed the Quran to the Prophet in a single letter, but was granted permission for seven letters because the ummah could not afford it, demonstrates that differences in recitation were considered divine facilitation and a mercy for the ummah. Considering Bukhari's methodology for compiling hadiths, it is clear that he meticulously selected narrations on recitation for their authenticity. This makes Sahih Bukhari a reliable and indispensable source not only for the science of hadith but also for the study of recitation. Therefore, the work is a reference of high scholarly value, as it reveals both the early data of recitation and the legitimacy of different recitation styles.
Anahtar Kelimeler
