THE TRADITION OF NAMING AMONG ALEVIS: THE EXAMPLE OF SEYYİD GARİP MUSA SULTAN OCAKS

Yıl 2025, Sayı: 1, 109 - 122, 15.10.2025

Hüseyin Erdoğan

https://izlik.org/JA54EL26XY

Öz

When naming newborn children, one encounters many traditions and practices in communities with different cultures, lifestyles, and religious beliefs. Religious beliefs constitute the main axis of these differences. The aim is to ensure the continuity of the sacred by giving children names that are considered important or sacred by those who belong to these religious beliefs. Although there are many reasons for naming, it can be said that its most important function is to facilitate communication. According to information obtained from written and oral sources, the naming traditions of the Turks have varied, particularly with their encounter with different religious belief systems. From the Göktürks to Dede Korkut, the religious belief systems accepted by the Turks, their socio-cultural structure, warrior society characteristics and related factors have influenced both the sources of names given to children and the rituals performed when naming. The tradition of naming in Alevism has been perpetuated by giving names associated with sacred figures such as the Ahl al-Bayt, the Twelve Imams, and the love of Hak-Muhammed-Ali. Unlike other studies, this research focuses not on determining which names are more or less commonly given to Alevi children, but rather on the ritual through which a name is given to a newborn child. In other words, the naming ritual is examined. The similarities and differences between Alevi and Sunni traditions are examined through the practices performed before naming, such as the akika sacrifice and the adak sacrifice, which shape fundamental religious practices. The main methodology of the study consists of observation and interview data collection techniques. This study was conducted through observations in regions where Alevi communities live and through one-on-one interviews with Alevi dedes

Anahtar Kelimeler

Naming , Naming Ritual , Naming in Alevism , Naming in Turkish Culture , Naming Ritual in Alevism

ALEVİLERDE İSİM VERME VEYA AD VURMA GELENEĞİ: SEYYİD GARİP MUSA SULTAN OCAĞI ÖRNEĞİ

https://izlik.org/JA54EL26XY

Öz

Yeni doğan çocuklara isim verilirken farklı kültüre, yaşam şekline ve dinî inanca sahip topluluklarda birçok gelenek ve uygulamayla karşılaşılmaktadır. Bu farklılıkların ana spektrumunu dinî inanışlar oluşturmaktadır. Bu dinî inanışlara mensup kişilerin çocuklarına, önemli bulduğu ya da kutsal saydığı isimleri vermesi yoluyla bu kutsalın devamlılığının sağlanması amaçlanmaktadır. Ad vermenin birçok saiki olmakla birlikte en önemli işlevinin iletişimi kolaylaştırmak olduğu söylenebilir. Yazılı ve sözlü dönemler içerisinde elde edilen bilgilere göre Türklerin isim vurma/verme gelenekleri özellikle farklı dinî inanç sistemleriyle tanışmalarıyla birlikte değişkenlikler göstermiştir. Göktürklerden Dede Korkut’a kadar Türklerin kabul ettikleri dinî inanç sistemleri, sosyokültürel yapısı, savaşçı toplum özellikleri vb. hem çocuklara verilen isim kaynaklarını hem de isim verilirken yapılan ritüelleri etkilemiştir. Alevilerde isim verme geleneği; Ehlibeyit, On İki İmam, Hak-Muhammed-Ali sevgisi vb. kutsalların ismini vermek suretiyle devam ettirilmiştir. Bu çalışmada diğer çalışmalardan farklı olarak Alevi çocuklara hangi isimlerin daha çok verildiği/verilmediğinin belirlenmesinden ziyade yeni doğan çocuğa hangi ritüelle isim verildiğinin üzerinde durulmuştur. Yani ad verme ritüeli ele alınmıştır. İsim verilmeden evvel yapılan uygulamalar, akika kurbanı ve adak kurbanı gibi temel inanç uygulamalarını şekillendiren sistemler üzerinden Alevi ve Sünni gelenekleri arasındaki benzerlik ve farklılıklar üzerinde durulmuştur. Çalışmanın ana metodunu gözlem ve görüşme veri toplama teknikleri oluşturmaktadır. Alevi toplulukların yaşadığı bölgelerde yapılan gözlem ve bire bir Alevi dedeleriyle yapılan görüşmeler bu çalışmayı meydana getirmiştir.

Anahtar Kelimeler

İsim Verme , İsim Vurma , Alevilerde İsim Verme , Türklerde İsim Verme , Alevilerde Ad Verme Ritüeli

Kaynakça

• Aksüt, H. (2012). Aleviler/Türkiye-İran-Irak-Suriye-Bulgaristan Dede Ocaklarının, Topluluklarının ve Yerleşimlerinin Tarihi. Ankara: Yurt-Kitap Yayın.
• Atalay, B. (2018). Divanü Lûgat-it-Türk. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Atar, F. (1989). "akika". TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türk Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, s. 263-264.
• Çatlı Özen, G. (2018, 18-20 Ekim). "Günümüz Alevi Topluluklarında Ad Verme Anlayışı Üzerine Bir Araştırma". IV. Uluslararası Alevilik ve Bektaşilik Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Yayınları, s.251-260.
• Çelik, C. (2006). Kültürel Sembol Sistemi Olarak İsimler: İsim Sosyolojisine Giriş. Adana: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6 (2), s. 39-61. Ergin, M. (2009). Dede Korkut Kitabı. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
• Kökel, C. (2006). "Seyyid Garip Musa Sultan Ocağı". Ankara: Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (38), s. 123–124.
• Özyurt Ulutaş, S. (2018, 18-20 Ekim). "Gagauz Türklerinde ve Anadolu Aleviliğinde Ortak İnanç ve Ritüeller” IV. Uluslararası Alevilik ve Bektaşilik Sempozyumu. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Yayınları, s. 347-360.
• TDK. (2011). Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Toprak, A. (2019). "Türk Kültüründe Evlilik ve Çocuğa Ad Verme Geleneği: Alevi Bektaşi Örneği". Almanya: Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 7/17, s. 90-95.
• Uysal, B. (2012). "Alevi İnanç Sisteminde Adlar ve Dil-Kimlik İlişkisi". Ankara: Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (62), s. 237-248.
• Yalçın, H. (2016). "Alevi Kültüründe Çocuk Yetiştirme ve Kadının Konumu". Ankara: Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi (79), s. 79-94.