The Reflection of Bektashi Identity in Hungarian Performing Arts: Jeno Huszka’s Operetta Gül Baba

Öz

The figure of Gül Baba and the narratives surrounding him constitute a significant field of
interaction between Turkish and Hungarian cultures. Jenő Huszka’s Gül Baba operetta, which
premiered in 1905, stands as a notable example of this interaction within the performing arts.
This study approaches the work as a performative space shaped by historical, cultural, and
symbolic layers. The convergence of the visual world of Ottoman Buda and the Hungarian
musical tradition produces an intercultural language of representation on stage. In this respect,
the operetta offers an aesthetic approach that moves beyond orientalist conventions. The central
figure of Gül Baba presents a mode of representation distinct from the stereotypical Turkish
images frequently encountered in Western stage traditions and is associated with a conception
of wisdom grounded in tolerance. The spatial and symbolic elements within the work generate
layers of meaning that transcend worldly conflict and point to an idea of ethical balance. A
detailed analysis of these elements is provided in the later sections of the article. The study
also examines the transformation of the operetta over time, demonstrating how it has been reinterpreted
in accordance with changing ideological and aesthetic contexts in different periods.
In this process, the figure of Gül Baba acquires new meanings and evolves into a symbol of
intercultural dialogue and peace. In this sense, the work may be understood as a dynamic space
of cultural transmission and rearticulation between past and present.

Anahtar Kelimeler

• Jenő Huszka
• Gül Baba
• Operetta
• Performing Arts
• Bektashism.

Bektaşi Kimliğinin Macar Sahne Sanatlarındaki Yansıması: Jenő Huszka’nın Gül Baba Operası

Öz

Gül Baba figürü ve onun etrafında şekillenen anlatılar, Türk ve Macar kültürleri arasında
önemli bir etkileşim alanı oluşturmaktadır. Jenő Huszka’nın 1905 tarihli Gül Baba opereti bu
etkileşimin sahne sanatlarındaki dikkat çekici örneklerinden biridir. Bu çalışma, eseri tarihsel,
kültürel ve sembolik katmanlarıyla bir performans alanı olarak ele almaktadır. Osmanlı Budini’nin
görsel dünyası ile Macar müzikal geleneğinin birleşimi, sahnede kültürlerarası bir temsil
dili üretmektedir. Bu bağlamda eser, oryantalist kalıpların ötesine geçen bir estetik yaklaşım
sunar. Operetin merkezinde yer alan Gül Baba figürü, Batı sahne geleneğinde sıkça karşılaşılan
stereotipik Türk imgelerinden farklı bir temsil ortaya koyar ve hoşgörü temelli bir bilgelik anlayışıyla
ilişkilendirilir. Eserde yer alan mekânsal ve simgesel unsurlar, dünyevi çatışmanın ötesine
geçen anlam katmanları üretir ve etik bir denge fikrine işaret eder. Bu unsurların ayrıntılı
çözümlemesi makalenin ilerleyen bölümlerinde ele alınmaktadır. Çalışma ayrıca eserin zaman
içindeki dönüşümünü incelemekte; farklı dönemlerde değişen ideolojik ve estetik yaklaşımlar
doğrultusunda yeniden yorumlandığını ortaya koymaktadır. Bu süreçte Gül Baba figürü de yeni
anlamlar kazanarak kültürlerarası diyalog ve barışın simgesi hâline gelmektedir. Bu yönüyle
eser, geçmiş ile günümüz arasında kurulan dinamik bir kültürel aktarım ve yeniden üretim alanı
olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Jenő Huszka
• Gül Baba
• Operet
• Sahne Sanatları
• Bektaşilik.

Kaynakça

1. Ágoston, G., & Sudár, B. (2002). Gül Baba és a Magyarországi Bektasi Dervisek [Gül Baba ve Macaristan’daki Bektaşi Dervişleri]. Terebess Kiadó.
2. Altar, C. M. (2010). Opera Tarihi (Cilt 4). İstanbul: Pan Yayıncılık.
3. Encyclopaedia Britannica Editörleri. (2019, 13 Eylül). Singspiel. In Encyclopaedia Britannica. Erişim tarihi: 9 Şubat 2026, https://www.britannica.com/art/singspiel
4. Gül Baba Türbéje Örökségvédő Alapítvány. (2025). Események: Koncertek, kiállítások és Kulturális Programok [Etkinlikler: Konserler, Sergiler ve Kültürel Programlar]. Gül Baba Türbéje Alapítvány Hivatalos Oldala. Erişim adresi: https://gulbabaalapitvany.hu/ esemenyek/
5. Hooker, L. M. (2013). Turks, Hungarians, and Gypsies on Stage: Exoticism and Auto-Exoticism in Opera and Operetta. Hungarian Studies, 27 (2), 291-311.
6. Jordan, E. E. (2018). The Soprano Voice Type and its Importance Within the Operetta Genre. Studia UBB Musica, 63(2), 103–114. httpsdoi.org10.24193subbmusica. 2018.2.09.
7. Next FM. (2022, Mart 29). Gül Baba Életét Bemutató Szimfonikus Költemény Világpremierje a Török Elnöki Szimfonikus Zenekar Előadásában [Gül Baba’nın Hayatını Anlatan Senfonik Şiirin Dünya Prömiyeri Türk Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası İcrasıyla]. Next FM. Erişim adresi: https://nextfm.hu/gulbaba_szimfonikus/
8. Pályi, B. (2021). Az Operett Népszerűségének Útja Budapesten Társadalomtörténeti Kontextusban (1894–1918) Yayımlanmamış doktora tezi. Pázmány Péter Katolikus Egyetem.

9. Parkszínpad, B. (1973). Gül Baba [Tiyatro Programı]. Magyar Nemzeti Digitális Archívum. https://mandadb.hu/dokumentum/464783/Budai__Parksznpad_Gl_Baba.pdf
10. Saral, İ. T. (2020). Gül Baba ve Kulaklı Baba Vámbéry’den bir Müslüman Hikâyesi. Turán Akademik İlim Fikir ve Sosyal Bilimler Dergisi, 41, 1–15.
11. Saral, İ. T. (2020). Budin Gözcüsü Gül Baba, Viyana Gözcüsü Çerkez Dayı. Düşünce ve Tarih Aylık Tarih Dergisi, (), 1–23.
12. Saral, İ. T. (2021, Ekim 18). Gül Baba ve Tahta Kılıcı. Yeni Vatan Gazetesi. Erişim adresi: https://www.yenivatan.at/guel-baba-ve-tahta-kilici/
13. Színház, V. P. (2023). Gül Baba: Operett Két Felvonásban [Gül Baba: İki Perdelik Operet]. Veszprémi Petőfi Színház. Erişim adresi: www.petofiszinhaz.hu/hu/esemeny/gul-baba
14. Színház, M. Z. (t.y.). Huszka Jenő-Martos Ferenc: Gül Baba - Daljáték két részben [Huszka Jenő- Martos Ferenc: Gül Baba - İki Bölümlük Müzikal Oyun]. Móricz Zsigmond Színház. Erişim adresi: https://www.moriczszinhaz.hu/eloadasok/huszka-Jenő-martos-ferenc-gul-baba
15. Tóth, V. (2018, Haziran 10). Marxista Jellemfejlődés Egy Romantikus Operettben – Gül Baba, PNSz, 1954-es évad. Pécs8. Erişim adresi: https://pecs8.hu/marxista-jellemfejlodes-egyromantikus- operettben-gul-baba-pnsz-1954-es-evad/
16. Yener, F. (1970). Müzik Kılavuzu. İstanbul: Milliyet Yayınları.
17. Yılmaz, M. E. (2021). Budapeşte’deki Gül Baba Türbesi’nin Onarımları (1884-1915). Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (99), 19-54.
18. Yılmaz, M. E. (2023). Gül Baba ve Osmanlı Macaristanı’nda Mânevî Mîras. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı TİKA Yayınları.
19. Yılmaz, H. (2017). Gülbaba’nın Balkan Bektaşiliğindeki Yeri ve Feyzname Adlı Eserinde Bektaşilik-Hurufilik İzleri. Turkish Studies, 12(21), 531-566. https://doi.org/10.7827/ TurkishStudies.12260
20. Wikipedia. (28.10.202.). “Verbunkos”. Vikipedi. Erişim tarihi 9 Şubat 2026, https://tr.wikipedia. org/wiki/Verbunkos