Adli Süreçteki Çocuk ve Birinci Basamakta Hemşirelik Yaklaşımı

Öz

Bu derlemenin amacı, adli süreçteki çocukların birinci basamak sağlık hizmetlerinde değerlendirilmesi, izlenmesi ve topluma yeniden kazandırılması sürecinde hemşirenin rolünü ortaya koymaktır. Adli sürece dahil olma; bireysel özellikler, aile işlevselliği, ekonomik yetersizlik, okuldan uzaklaşma, riskli akran ilişkileri, ihmal, istismar, aile içi şiddet ve madde kullanımı gibi birbiriyle etkileşen çok boyutlu faktörlerin sonucudur. Bu nedenle süreç çocuğun yüksek yararını birinci sıraya koyan, koruyucu, destekleyici ve hak temelli bir anlayışla yürütülmesi gerekir. Birinci basamak sağlık hizmetleri, çocuk ve ailesiyle erken dönemde ve sürekli temas kurulmasına olanak sağlaması nedeniyle risklerin belirlenmesi ve uygun hizmetlere yönlendirme açısından önemli bir konumdadır. Hemşire; değerlendirici, eğitici, danışman, savunucu, koordinatör, izlem sağlayıcı ve vaka yöneticisi rollerini birlikte kullanarak çocuğun fiziksel, ruhsal ve sosyal gereksinimlerini bütüncül biçimde ele alır. Derlemede, vakanın fark edilmesiyle başlayan;ilk değerlendirme, biyopsikososyal değerlendirme, bireyselleştirilmiş planlama, kurumlar arası koordinasyon, yönlendirme, uygulama ve sonuç değerlendirmesini içeren bir vaka yönetimi süreci önerilmektedir. Ayrıca ihmal, istismar, aile içi şiddet, madde kullanımı, okuldan uzaklaşma, akran zorbalığı, kendine zarar verme, aile iletişim güçlüğü, ekonomik kırılganlık ve yeniden suça sürüklenme risklerini içeren bir izlem ve puanlama tablosu sunulmaktadır. Sonuç olarak, birinci basamakta yapılandırılmış hemşirelik vaka yönetimi, yeniden adli sürece dahil olmayı azaltma, koruyucu etmenleri güçlendirme ve toplumsal uyumu destekleme açısından temel önemdedir. Bu yaklaşımın uygulanabilirliği, geliştirilecek izlem modellerinin saha uygulamaları ve kanıta dayalı araştırmalarla ilerleyen dönemde değerlendirilmesi yoluyla güçlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• birinci basamak sağlık hizmetleri
• hemşirelik
• vaka yönetimi
• risk değerlendirmesi
• adli süreçteki çocuk

Etik Beyan

Etik Belge Gerekmemektedir.

Teşekkür

Kayseri Valiliği bünyesinde yürütülen “Sensiz Olmaz” Projesi, suça sürüklenen çocukların topluma yeniden kazandırılmasına yönelik çalışmalarıyla bu makalenin hazırlanmasına ilham vermiştir. Bu kapsamda Kayseri Valisi Sayın Gökmen Çiçek’e, Kocasinan Kaymakamı Sayın Erdoğan Turan Ermiş’e, projede görev alan tüm proje ekibine teşekkür ederiz.

Children in Conflict with the Law and the Nursing Approach in Primary Care

Öz

The aim of this review is to present the role of nurses in the assessment, follow-up, and social reintegration of children in conflict with the law within primary health care services. Children’s involvement in crime results from the interaction of multidimensional factors, including individual characteristics, family functioning, economic hardship, school disengagement, risky peer relationships, neglect, abuse, domestic violence, and substance use. Therefore, the process should be conducted through a protective, supportive, and rights-based approach that prioritizes the best interests of the child. Primary health care services occupy an important position in identifying risks and referring children to appropriate services, as they enable early and continuous contact with children and their families. By combining the roles of assessor, educator, counselor, advocate, coordinator, follow-up provider, and case manager, nurses address the physical, psychological, and social needs of children through a holistic approach. This review proposes a case management process that begins with the identification of the case and includes initial assessment, biopsychosocial assessment, individualized planning, interinstitutional coordination, referral, implementation, and outcome evaluation. In addition, a monitoring and scoring table is presented that covers the risks of neglect, abuse, domestic violence, substance use, school disengagement, peer bullying, self-harm, family communication difficulties, economic vulnerability, and reoffending. In conclusion, structured nursing case management in primary care is essential for reducing the risk of reoffending, strengthening protective factors, and supporting social adaptation. The applicability of this approach should be strengthened through the future evaluation of developed follow-up models in field practices and evidence-based research.

Anahtar Kelimeler

• Children in conflict with the law
• primary health care services
• nursing
• case management
• risk assessment.

Kaynakça

1. Farrington DP. Origins of violent behavior over the life span. In: Flannery DJ, Vazsonyi AT, Waldman ID, editors. The Cambridge handbook of violent behavior and aggression. New York: Cambridge University Press; 2007. p. 19-48. doi:10.1017/CBO9780511816840.003.
2. World Health Organization. Global status report on preventing violence against children 2020 [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2020 [erişim 14 Temmuz 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/teams/social-determinants-of-health/violence-prevention/global-status-report-on-violence-against-children-2020
3. Bandura A. Social learning theory. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1977.
4. Loeber R, Farrington DP, editors. From juvenile delinquency to adult crime: criminal careers, justice policy, and prevention. New York: Oxford University Press; 2012. doi:10.1093/acprof:oso/9780199828166.001.0001.
5. Moffitt TE. Adolescence-limited and life-course-persistent antisocial behavior: a developmental taxonomy. Psychol Rev. 1993;100(4):674-701. doi:10.1037/0033-295X.100.4.674.
6. World Health Organization. Nurse educator core competencies [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2016 [erişim 14 Temmuz 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/publications/i/item/nurse-educator-core-competencies
7. Stanhope M, Lancaster J. Public health nursing: population-centered health care in the community. 10th ed. St. Louis (MO): Elsevier; 2020.
8. Birleşmiş Milletler. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme [Internet]. New York: Birleşmiş Milletler; 1989 [erişim 14 Temmuz 2026]. Erişim adresi: https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme

9. Türkiye İstatistik Kurumu. Güvenlik birimine gelen veya getirilen çocuk istatistikleri, 2024 [Internet]. Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu; 2025 [erişim 14 Temmuz 2026]. Erişim adresi: https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53989
10. Çocuk Koruma Kanunu. Kanun No: 5395. Resmî Gazete [Internet]. 15 Temmuz 2005 [erişim 14 Temmuz 2026];(25876). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/07/20050715-1.htm
11. Hemşirelik Yönetmeliği. Resmî Gazete [Internet]. 8 Mart 2010 [erişim 14 Temmuz 2026];(27515). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/03/20100308-4.htm
12. Erdoğan S, Nahcivan N, Esin MN, Seçginli S, Coşansu G, Ardıç A. Omaha sistemi: hemşirelikte bilgi yönetimi. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2016.
13. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Türkiye Çocuk Hakları Strateji Belgesi ve Eylem Planı, 2023-2028 [Internet]. Ankara: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı; 2023 [erişim 14 Temmuz 2026]. Erişim adresi: https://www.aile.gov.tr/media/132816/turkiye-c-ocuk-haklari-strateji-belgesi-ve-eylem-plani-2023-2028-dijital.pdf
14. World Health Organization. Responding to child maltreatment: a clinical handbook for health professionals [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2022 [erişim 14 Temmuz 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/publications/i/item/9789240048737
15. Walters GD. Delinquency between siblings: a meta-analysis. Aggress Violent Behav. 2022;67:101792. doi:10.1016/j.avb.2022.101792.
16. Hoskote AR, Croce E, Johnson KE. The evolution of the role of U.S. school nurses in adolescent mental health at the individual, community, and systems level: an integrative review. J Sch Nurs. 2023;39(1):51-71. doi:10.1177/10598405211068120. PMID: 35019803.
17. Kim M, Baek S. Exploring Mental Health Barriers Among At-Risk Adolescents: An Integrative Analysis of Self-Reports and School Nurses’ Perspectives. Behavioral Sciences. 2026; 16(5):833. https://doi.org/10.3390/bs16050833,
18. Gartlehner G, Patel SV, Hart L, Rotunda W, Kugley S, Schwimmer M, Pilar M, Booth G, Voisin C, Koesters S, Viswanathan M. Implementing recommended mental health and substance use screening and counseling interventions in primary care settings for children and adolescents [Internet]. Rockville (MD): Agency for Healthcare Research and Quality (US); 2025 Apr. Report No.: 25-EHC002. PMID: 40305644.
19. Case Management Society of America. Standards of practice for case management [Internet]. Brentwood (TN): Case Management Society of America; 2022 [erişim 14 Temmuz 2026]. Erişim adresi: https://cmsa.org/about/standards-of-case-management-practice/
20. Patali CS, Ronad SKV, Pinnapati SS. Children psycho-social factors in conflict with law at care institutions in Indian milieu. Int J Adv Nurs Manag. 2018;6(3):231-5. 10.5958/2454-2652.2018.00051.3
21. Villarreal-Granda P, Recio-Platero A, Martín-Bayo Y, Durantez-Fernández C, Cárdaba-García RM, Pérez-Pérez L, et al. Models used by nurse case managers in different autonomous communities in Spain: a scoping review. Healthcare (Basel). 2024;12(7):749. doi:10.3390/healthcare12070749. PMID: 38610172; PMCID: PMC11011987., 12-17