Content Analysis Of Graduate Theses On Technology Addiction

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 373 - 390, 30.12.2025

Ali Rıza Abay , Kübra Nur Durğun

https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1664929

https://izlik.org/JA46RX55WA

Öz

The aim of this study is to conduct a content analysis of postgraduate theses written on technology addiction between 2015 and 2024. The data related to the theses were obtained from the database of the National Thesis Center of the Council of Higher Education (YÖK). The study employed the document analysis method. The theses were analyzed based on various variables, including their academic level, year of completion, the cities in which they were written, the universities and institutes where they were approved, research methods, departments, sample and study groups, data collection instruments, research methods and techniques, statistical analyses employed, research topics, and the findings obtained. Additionally, cross-tabulation analyses were conducted to examine the relationships between the departments approving the theses and the research methods used, thesis levels and advisor titles, and the departments and the sample/study group variables. In total, 31 theses on technology addiction were identified. The analyses revealed that the highest number of theses were approved at Fırat University (12.9%), the peak in thesis production occurred in 2021 (25.8%), and the majority of the theses were written at the master’s level (93.5%). It was also found that quantitative research methods were adopted in 28 of the theses, and the most frequently studied sample/study group consisted of undergraduate students (32.3%). Finally, a word cloud was generated from the abstracts of the theses, which showed that the most frequently used word was “technology” (n = 216).

Anahtar Kelimeler

Technology , Addiction , Technology addiction , Content analysis , Graduate Theses

Teknoloji Bağımlılığı Konusunda Yazılmış Lisansüstü Tezlerin İçerik Analizi

https://izlik.org/JA46RX55WA

Öz

Bu çalışmanın amacı, 2015-2024 yılları arasında teknoloji bağımlılığı üzerine yazılmış lisansüstü tezlerin içerik analizini yapmaktır. Tezlere ilişkin veriler Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanından elde edilmiştir. Çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Tezler düzeylerine, yıllarına, yazıldıkları şehirlere, onaylandıkları üniversite ve enstitülere, araştırma tekniklerine, anabilim dallarına, örneklem ve çalışma gruplarına, tezlerde kullanılan veri toplama araçlarına, yöntem ve tekniklere, kullanılan istatistiksel analizlere, konularına ve elde edilen sonuçlara göre analiz edilmiştir. Ayrıca, tezlerin onaylandığı anabilim dalları ile araştırma yöntemleri, tez düzeyleri ve danışman unvanları, anabilim dalları ve örneklem/çalışma grubu değişkenleri arasındaki ilişkiler çapraz tablo ile analiz yapılmıştır. Çalışmada teknoloji bağımlılığı üzerine yapılmış 31 tez tespit edilmiştir. Analizler, en fazla tezin Fırat Üniversitesi'nde onaylandığını (%12,9), tez çalışmalarının 2021 yılında zirve yaptığını (%25,8) ve tezlerin çoğunun yüksek lisans düzeyinde yazıldığını (%93,5) ortaya koymuştur. Tezlerin 28'inde nicel araştırma yöntemlerinin benimsendiği ve en çok çalışılan örneklem/çalışma grubunun lisans öğrencilerinden (%32,3) oluştuğu tespit edilmiştir. Son olarak, tez özetlerinden bir kelime bulutu oluşturulmuş ve en sık kullanılan kelimenin “teknoloji” (n= 216) olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji , Bağımlılık , Teknoloji Bağımlılığı , İçerik analizi , Lisansüstü Tez

Kaynakça

• Ağırman, D. (2024). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinde uyku düzeni, beslenme ve teknoloji bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi (Elâzığ il örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.
• Akbalı, K. (2022). Okul öncesi çocukların teknoloji bağımlılığı düzeylerinin bağlanma örüntüleri açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çağ Üniversitesi.
• Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64-84.
• Ardıç, T. (2023). Teknoloji bağımlılığı ve aile içi iletişim ilişkisi üzerine teorik ve uygulamalı bir çalışma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
• Ardıç, T. ve Selvi, Ö. (2022). Teknoloji bağımlılığı ve aile içi iletişim ilişkisi üzerine teorik ve uygulamalı bir çalışma. Middle Black Sea Journal of Communication Studies 7(2), 241-254.
• Arslan, A. (2020). Üniversite öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi, International e-Journal of Educational Studies (IEJES), 4(7), 27-41.
• Avşar Arık, I. (2018). Teknoloji bağımlılığı ve sosyal kimlik oluşumu: Y nesli [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Babataş, B. (2022). Yeni medya kanallarının yanlış kullanımı: kreş çağındaki çocuklarda pandemi sürecinde artan teknoloji bağımlılığı etkilerinin analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi.
• Bal, H. T., (2021). Teknoloji bağımlılığı ile rekreasyonel eğilimler arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Cengiz, G. (2023). Ortaokul öğrencilerinin rekreasyonel farkındalık düzeyleri ile teknoloji bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
• Cengizhan, C. (2005). Öğrencilerin bilgisayar ve internet kullanımında yeni bir boyut: “İnternet bağımlılığı”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(22), 83-98.
• Cohen, L., Manion, L., and Morrison, K. (2007). Research Methods in Education, Routledge. Çağın, M. (2021). Spor bilimleri öğrencilerinde fiziksel aktivite düzeyi, uyku kalitesi ve teknoloji bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi.
• Çalışkan, E. (2021). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin Covıd-19 sürecinde yaşadıkları koronavirüs korkusu ile teknoloji bağımlılığı arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.
• Demiral, C. (2022). Okul öncesi öğretmen adaylarının bağlanma durumlarının teknoloji bağımlılığı ile ilişkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
• Demirel, S. (2022). İlkokul öğrencilerinin teknoloji bağımlılığı düzeyleri ile problem çözme becerileri, akran zorbalığı ve sosyal kaygı düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Dilmen Bayır, B. (2019). Adölesan kızlarda teknoloji bağımlılığı ile sosyal kaygı arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Dinvar, G. (2022). Yeni medya ortamlarında akıllı telefonların zaman kavramı bağlamında incelenmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(26), 153-176. https://doi.org/10.38155/ksbd.1073997
• Duyan, V. (2010). Sosyal hizmet: Temelleri, yaklaşımları, müdahale yöntemleri. Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği.
• Ekici, D. (2023). Duygusal yeme davranışının teknoloji bağımlılığı ve mutlulukla ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
• Ekşi, F., & Ümmet, D. (2013). Bir kişilerarası iletişim problemi olarak internet bağımlılığı ve siber zorbalık: Psikolojik danışma açısından değerlendirilmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 91-115.
• Ektiricioğlu C., Arslantaş, H. ve Yüksel, R. (2020). Ergenlerde çağın hastalığı: Teknoloji bağımlılığı. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 29(1), 51-64. https://doi.org/10.17827/aktd.498947
• Ergin Çağatay, H. H. (2024). Teknoloji ve internetin getirisi olarak dijital bağımlılık. Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 146-158.
• Genç, Y., Durğun, A., Kara, H. Z. ve Çakır, R. (2018). İnternet kullanımının üniversite öğrencilerinin yalnızlık algılarına etkileri. Akademik İncelemeler Dergisi, 13(2), 301-336. https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.329440
• Güçlü, G. (2015). Yaşam boyu öğrenme argümanı olarak teknoloji bağımlılığı ve yaşama yansımaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi.
• Günü, B. (2023). Kadınlarda egzersizin teknoloji bağımlılığı ve fiziksel aktivite düzeyine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi.
• İlaslan, S. (2014). Türkiye’nin yeniden yapılanma sürecinde televizyon: 12 mart 1971 sonrası dönemde televizyon yayıncılığının kontrolü ve yaygınlaştırılması. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 32-55.
• Karabulut, A. (2023). Bağımlılık eğitiminin üniversite öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeylerine etkisi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 21, 1-25. https://doi.org/10.46218/tshd.1166817
• Karademir, B. F. (2024). Teknoloji bağımlılığı ve çalışma motivasyonu ilişkisi: Isparta ili muhasebe personelleri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
• Karahan, E. (2024). Sağlık hizmetleri alanında öğrenim gören lise öğrencilerinde dijital teknoloji bağımlılığı ile uyku kalitesi arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Karakaş, M. (2022). Pandemi sürecinde sınıf öğretmeni adaylarının teknoloji bağımlılığı nedenlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.
• Karakaya, E. N. (2021). Covid-19 sürecinde eğitimine evde devam eden ortaöğretim öğrencilerinin teknoloji bağımlılığı düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.
• Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi kavramlar ilkeler teknikler (39.Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Kaya, H. (2021). Teknoloji bağımlılığı ve sosyal kimlik oluşumu üzerine kültürel bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi.
• Kline, S. J. (1985). What is Technology. Bulletin of Science Technology Society, 5, 215-217.
• Kurt, M. C. (2018). Bilişim teknolojilerinin gündelik yaşama etkileri: Etik sorunlar açısından bir sorgulama. ISophos: Uluslararası Bilişim, Teknoloji ve Felsefe Dergisi, 1, 59-81.
• Kutlu, D. (2019). Endüstri 4.0 ile teknoloji bağımlılığı ilişkisinde iş özerkliğinin rolü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi.
• Küçükvardar, M. (2019). Bilişim çağında teknoloji bağımlılığı ve dijital istila üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Okay, A. S. & Gezmen, B. (2024). Dijital ebeveynlik farkındalığı oluşturmada dijital bağımlılık konulu kamu spotlarının önemi. Etkileşim, 14, 128-161. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2024.7.14.263
• Onurbayev, A. (2024). Okul öncesi dönemdeki çocuklarda teknoloji bağımlılığı ile postür, denge ve kas kuvveti arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.
• Özçelik Demir, A. (2021). Altıncı ve yedinci sınıf ortaokul öğrencilerinin sosyal becerileri ile teknoloji bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
• Pehlivan, R. (2023). Veri madenciliğinde kategorik veri analizi: Teknoloji bağımlılığı üzerine bir uygulama [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Peşkirci, T. ve Uslu, E. (2024). The relationship between technology addiction and psychological well-being in university students: Is self-handicapping a mediator? Abant Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, 4(2), 48-56.
• Soyöz-Semerci, Ö. U. ve Balcı, E. V. (2020). Lise öğrencilerinde dijital oyun bağımlılığı üzerine bir alan araştırması: Uşak örneği. Journal of Humanities and Tourism Research, 10 (3): 538-567.
• Şentürk Yasin, B. (2024). 4-6 yaş çocuklarda ebeveyn-çocuk ilişkisi, sosyal beceri ve teknoloji bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi.
• Timur, A., Metin, S. ve Bakış, B. (2023). Adölesanlarda teknoloji bağımlılığı. Medical Research Report, 6(3), 153-6.
• Turkyılmaz, S. (2024). Endüstri 4.0 ve endüstriyel nesnelerin interneti: Uygulama, fırsat ve zorluklar-literatür taraması. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 25(2), 153-172. https://doi.org/10.31671/doujournal.1310736
• TÜİK (2024). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-%28BT%29-Kullanim-Arastirmasi-2024-53492 (Erişim Tarihi: 18.12.2024).
• Türkmen, G. N. (2021). Teknoloji bağımlılığı ve bağımlılığın tükettiği kimlikler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.
• Tyler, T. R. (2002). Is the internet changing social life? It seems the more things change, the more they stay the same. Journal of Social Issues, 58(1), 195-205.
• Ulutaş, S. (2023). Çalışanlarda dijital teknoloji bağımlılığı: İş performansı ve örgütsel adalet açısından değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Topkapı Üniversitesi.
• Uras, N. (2022). Pandemi sürecinde okul öncesi dönemdeki çocukların teknoloji bağımlılığı ve ekran maruziyetinin davranışları üzerinde etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Kent Üniversitesi.
• Uyar, F. E. (2023). Fiziksel aktivitenin öğrencilerin teknoloji bağımlılığı üzerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
• Yalçın, S., & Bertiz, Y. (2019). Üniversite öğrencilerinde oyun bağımlılığının etkileri üzerine nitel bir çalışma. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi (BEST Dergi), 3(1), 27-34.
• Yılmaz, H. (2021). Hemşirelik öğrencilerinde teknoloji bağımlılığı ve öznel mutluluk arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Medipol Üniversitesi.
• Yılmaz, K. (2021). Sosyal bilimlerde ve eğitim bilimlerinde sistematik derleme, meta değerlendirme ve bibliyometrik analizler. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 1457-1490.