Uydu Gravite Verileri Işığında Konya Ovası Obrukları

Öz

Konya Kapalı Havzası (KKH) içerisinde aşırı yeraltı suyu kullanımı sonucunda oluştuğu düşünülen obrukların oluşum yerleri, uydu gravite verileri (UGV) ile birlikte değerlendirilerek incelenmiştir. UGV ile elde edilecek yapısal çözünürlük obrukları doğrudan haritalamak için uygun olmadığından, KKH içindeki mevcut obrukların yoğun olarak oluştuğu jeolojik birimlerin haritalanması hedeflenmiştir. Obrukların çoğunluğunu içeren Pleyistosen yaşlı ayrışmamış karasal kırıntılı birimlerin sınırları UGV kullanılarak elde edilen analitik sinyal (AS) haritalarındaki düşük değerli kesimler (<150 e-5) ile uyum içindedir. UGV çözünürlüğü (2’x 2’) düşük olsa da elde edilen görüntüler ile bilinen obrukların konumlarından yararlanarak Pleyistosen yaşlı birimin yayılımı ve sınırları ayırt edilmiştir. Bu bilgi ile ileride obrukların oluşabileceği alanlar öngörülebilmektedir. Aşırı yeraltı suyu kullanımının neden olabileceği obruk oluşumlarını azaltmak için, KKH içinde ve çevresinde su kullanımı denetim altına alınmalı, bölgedeki halk bilinçlendirilmeli ve aşırı sulamaya dayalı geleneksel tarım yöntemleri terk edilmelidir

Anahtar Kelimeler

• Obruklar
• Yeraltı Suyu
• Gravite Yöntemi

Konya Plain Sinkholes in the Ligth of Satellite Gravity Data

Öz

The formation locations of sinkholes thought to have occurred as a result of excessive groundwater use within the Konya Closed Basin (KKH) were evaluated and examined together with satellite gravity data (UGV). Since the structural resolution to be obtained with UGV is not suitable for directly mapping sinkholes, geological units hosting existing sinkholes within the KKH were targeted, instead. The boundaries of the Pleistocene-aged unseparated terrestrial clastic units containing the majority of sinkholes are in accordance with the low-value sections (<150 e-5) in the analytical signal (AS) maps obtained using UGV. Although the UGV resolution (2’x2’) is low, the distribution and boundaries of the Pleistocene-aged unit were distinguished by using the locations of known sinkholes with the obtained images. With this information, areas where sinkholes may occur in the future can be predicted. In order to reduce sinkhole formations that may be caused by excessive groundwater use, water use within and around the KKH should be controlled, the public in the region should be made aware and traditional agricultural methods based on excessive irrigation should be abandoned.

Anahtar Kelimeler

• Sinkholes
• Groundwater
• Gravity Method

Kaynakça

1. Arık, F., ve Dülger, A., (2023). Obruk Temel Klavuz. Paradigma Akademi Yayınları 36-59.
2. Başçiftçi, F., Durduran, S., & İnal, C., (2013). Konya kapalı havzasında yeraltı su seviyelerinin coğrafi bilgi sistemi (CBS) ile haritalanması. Harita Teknolojileri Elektronik Dergisi, 5(2), 1-15.
3. Bayarı, C.S., Pekkan, E. and Özyurt, N, N., (2009). Obruks, as Giant Collapse Dolines Caused by Hypogenic Karstification in Central Anatolia, Turkey: Analysis of Likely Formation Processes. Hydrogeology Journal,17, 327- 345.
4. Beyhan, G., and Keskinsezer, A. (2016). Investigation of the gravity data from Fethiye–Burdur fault zone using the Euler deconvolution technique. Geomechanics and Geophysics for Geo-Energy and Geo-Resources, 2(3), 195-201.
5. Bonvalot, S., Briais, A., Kuhn, M., Peyrefitte, A., Vales, N., Biancale, R., Gabalda, G., Moreaux, G., Reinquin, F. & Sarrailh, M., (2012). Global grids : World Gravity Map (WGM2012). Bureau Gravimetrique International. https://doi.org/10.18168/bgi.23
6. Boyraci, H. M., (2019). Konya civarındaki obrukların jeolojik-jeofizik yöntemlerle araştırılması, SDÜ, Yüksek Lisans Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, (Yayınlanmamış).
7. Bozyiğit, R., & Tapur, T., (2009). Konya ovası ve çevresinde yeraltı sularının obruk oluşumlarına etkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 137-155.
8. Bölük, H., Afsin, M., Kavurmacı, M., & Akın, M., (2022). Kozaklı (Nevşehir) jeotermal alanındaki obrukların jeofizik yöntemler kullanılarak belirlenmesi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11(4), 1074- 1084.

9. Braitenberg, C., and Ebbing, J. (2009). The GRACE‐satellite gravity and geoid fields in analysing large‐scale, cratonic or intracratonic basins. Geophysical Prospecting, 57(4), 559-571.
10. Canik, B. ve Arıgün, Z., (2001). Karapınar-Kızören (Konya) Dolayındaki Obrukların Oluşumu ve Karapınar Volkanizmasının Bu Olaya Etkisi. Karapınar Sempozyumu Bildiri Kitabı. Konya, 295-303
11. Demirdogen, A., Olhan, E., & Hasdemir, M., (2024). The impact of sinkholes on crop choices in water-scarce regions. Environmental Hazards, 23(3), 265-286.
12. Doğan, U., and Çiçek, D., (2002). Occurence of Cover-Collapse Sinkholes (Cover-Collapse Dolines) in the May Dam Reservoir Area. Konya, Turkey, Cave and Karst Science, 29(3), 111-116.
13. Doğan, U., & Yılmaz, M. (2011). Natural and induced sinkholes of the obruk plateau and karapınar-hotamış plain, Turkey. Journal of Asian Earth Sciences, 40(2), 496-508.
14. Doğru, F., and Pamukçu, O. (2019). Analysis of gravity disturbance for boundary structures in the Aegean Sea and Western Anatolia. Geofizika, 36(1), 53-76.
15. Durmaz Dıvrak, B., B., ve İş G., (2010) Türkiye’nin Yarınları Projesi Sonuç Raporu WWF-Türkiye https://www.wwf.org.tr/?3420/turkiyeninyarinlarraporu
16. Duygu, M. B., B. Kirmencioğlu, and M. Aras.,( 2017). EssentialTools to Establish a Comprehensive Drought ManagementPlan-Konya Basin Case Study. Turkish Journal of WaterScience and Management ,1, 54–70. doi:10.31807/tjwsm.297087.Ekinci, Y. L.,and Yiğitbaş, E. (2012). A geophysical approach to the igneous rocks in the Biga Peninsula (NW Turkey) based on airborne magnetic anomalies: geological implications. Geodinamica Acta, 25(3-4), 267-285.
17. Emre Ö., Duman T. Y., Özalp S., Elmacı H., Olgun Ş., Şaroğlu F., (2013). Açıklamalı Türkiye Diri Fay Haritası, Ölçek 1:1.250.000, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Özel Yayın Serisi-30, Ankara, Türkiye.
18. İşçioğlu, A., Hamarat, O., (2004). Konya Çumra Karapınar Ovasının Su Potansiyeli Ve Kullanımı, Jeoteknik Hiz. Ve YAS Semineri, DSİ Fethiye.
19. Karaca, M., (2013). Jeofizik elektrik ve elektromanyetik yöntemler ile karstik alanlarda boşluk yapılarının aranması, Yüksek Lisans Tezi, DEU Bilimleri Enstitüsü, (Yayınlanmamış).
20. Klingele, E.E., Marson, I. and Kahle, H.G., (1991). Automatic interpretation of gravity gradiometric data in two dimensions: vertical gradient, Geophysical Prospecting, 39(4), 407-434.
21. Khorrami, B., Arik, F., & Gunduz, O. (2021). Land deformation and sinkhole occurrence in response to the fluctuations of groundwater storage: an integrated assessment of GRACE gravity measurements, ICESat/ICESat-2 altimetry data, and hydrologic models. GIScience & Remote Sensing, 58(8), 1518-1542.
22. Nabighian, M.N., (1972). The analytic signal of twodimensional magnetic bodies with polygonal crosssection: its properties and use for automated anomaly interpretation, Geophys., 37, 507-517.
23. Nabighian, M.N., (1974). Additional comments on the analytic signal of two dimensional magnetic bodies with polygonal cross-section, Geophys., 39, 85-92.
24. Nabighian, M.N., (1984). Toward a three-dimensional automatic interpretation of potential field data via generalized Hilbert transforms: Fundamental relations, Geophys., 49, 780-786.
25. Nabighian, M.N., (1972). The analytic signal of two-dimensional magnetic bodies with polygonal cross-section: its properties and use for automated anomaly interpretation, Geophysics, 37, 507–517.
26. Orhan, O., Oliver-Cabrera, T., Wdowinski, S., Yalvac, S., & Yakar, M. (2021). Land subsidence and its relations with sinkhole activity in Karapınar region, Turkey: a multi-sensor InSAR time series study. Sensors, 21(3), 774.
27. Öksüm, E., ve Dolmaz, M. N., (2018). Manyetik Anomalilere Neden Olan Basit Şekilli Yer Altı Yapılarının Derinlik ve Geometrilerinin Analitik Sinyal Tekniği Kullanılarak Tahmini. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 22(2), 993-997.
28. Oksum, E., Dolmaz, M. N., & Pham, L. T. (2019). Inverting gravity anomalies over the Burdur sedimentary basin, SW Turkey. Acta Geodaetica et Geophysica, 54(4), 445-460.
29. Pavlis, N. K., Holmes, S. A., Kenyon, S. C., Factor, J. K., (2012). The development and evaluation of the Earth Gravitational Model 2008 (EGM2008). Journal of Geophysics, Res., 117, B04406,
30. Roest, W. R., Verhoef, J. and Pilkington, M. (1992): Magnetic interpretation using the 3-D analytic signal, Geophysics, 57, 116–125, DOI: 10.1190/1.1443174.
31. Sancar, K., Uslan, E., Gönül, Ö., ve Ulugergerli, E., U., (2024). Konya ovası obruklarının gravite verileri ile incelenmesi, 21. Jeofizik Kongresi ve sergisi, Ankara.
32. Tuzer, M., (2015). Yer radarı ile karstik boşluk araştırmaları, ITU, Yüksek Lisans Tezi, Avrasya Yerbilimleri Enstitüsü, (Yayınlanmamış).
33. https://www.konyakent.com/konya-da-yeni-obruk-ayni-gunde-3-tane-olustu/6128/
34. https://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/images/1000000_Jeoloji.jpg