ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİNDE UYGULANAN TEŞVİKLER, TEŞVİKLERİN ÖNEMİ VE ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ TÜZEL KİŞİLİKLERİ TARAFINDAN YAPILAN MUHASEBE UYGULAMALARI

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 471 - 493, 30.12.2025

Abitter Özulucan , Ergin Temel , Dursun Keleş

https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1753358

Öz

Günümüzde ekonomik bağımsızlığımızı sürdürebilmek için “her daim sürdürülebilir sanayileşme hamlesi” içinde olunması zorunlu hale gelmiştir. Bu nedenle ülkemizde bağımsızlığımızı güçlendirerek sürdürülebilme adına özellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin (KOBİ’lerin) yatırım ve işletme maliyetlerini minimize edebilmek, bilgi ve teknolojiden yararlanarak kurumsallaşmalarına katkı sağlayabilmek, sanayi üretimini artırarak ulusal ve uluslararası rekabet güçlerini geliştirebilmek, istihdamı artırabilmek ve modern anlamda kentleşmeye katkı sağlayabilmek amacıyla bugüne kadar birçok kanun ve yönetmelik yayımlanmıştır. Yayımlanan bu kanun ve yönetmeliklerin bir kısmı da işletmelere önemli ekonomik ve mali fırsatlar sunan, sosyal ve kültürel gelişmelerine ciddi katkılar sağlayan Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ile ilgilidir. Bu çalışma, OSB’lere tanınan teşviklerin ülke ekonomisinin kalkınmasında oynadığı hayati rolü bir kez daha gündeme taşıyarak farkındalık düzeyini artırabilmek, bu bölgelerde faaliyet gösteren OSB tüzel kişiliklerine ve işletmelere verilen teşvik türlerini, teşvikler ile ilgili muhasebe ve vergi uygulamaları adına sahada yaşanan sorunları, bu sorunlara çözüm önerilerini ve OSB tüzel kişilikleri tarafından yapılan farklı muhasebe uygulamalarına tekdüzelik çerçevesinde katkı sağlayabilmek ve böylece hem denetleyenlere hem de OSB tüzel kişiliklerine yol gösterebilmek amacıyla kaleme alınmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde; teşvikin tanımı, önemi, amaçları ve sağladığı avantajlar, ikinci bölümde; OSB’ler hakkında kısaca bir açıklama yapıldıktan sonra, tarihsel gelişimi, tanımı, amaçları, sağladığı faydalar ve tanınan teşvikler üzerine, üçüncü bölümde ise, OSB tüzel kişilikleri tarafından sıklıkla yapılan örnek muhasebe uygulamalarına Tekdüzen Hesap Planı (THP) esas alınarak yer verilmiştir. Sonuç kısmında ise, teşvikler ile ilgili sorunlar belirtilerek, bu sorunlara yönelik çözüm önerilerinde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Organize Sanayi Bölgesi , Organize Sanayi Bölgesi Muafiyet , Sürdürülebilir Sanayileşme , Teşvikler , Bölgesel Kalkınma

INCENTIVES APPLIED IN ORGANIZED INDUSTRIAL ZONES, THE IMPORTANCE OF INCENTIVES AND ACCOUNTING PRACTICES PERFORMED BY ORGANIZED INDUSTRIAL ZONE LEGAL ENTITIES

Öz

Today, to maintain our economic independence, it has become imperative to engage in a "permanently sustainable industrialization initiative." Therefore, in order to strengthen and sustain our independence in our country, numerous laws and regulations have been published to minimize the investment and operating costs of small and medium-sized enterprises (SMEs), contribute to their institutionalization by leveraging information and technology, enhance their national and international competitiveness by increasing industrial production, increase employment, and contribute to modern urbanization. Some of these published laws and regulations concern Organized Industrial Zones (OIZs), which offer significant economic and financial opportunities to businesses and contribute significantly to their social and cultural development. This study aims to raise awareness of the vital role incentives granted to OIZs in the development of the country's economy by reiterating the importance of incentives granted to OIZs and businesses operating in these regions. It also explores the types of incentives granted to OIZ legal entities and businesses operating in these regions, the challenges faced in accounting and tax practices related to incentives, and proposes solutions to these challenges. It also aims to contribute to the uniformity of accounting practices implemented by OIZ legal entities, thereby providing guidance for both auditors and OIZ legal entities. The first section of the study examines the definition, importance, objectives, and advantages of incentives. The second section briefly describes OIZs, followed by their historical development, definition, objectives, benefits, and incentives. The third section presents exemplary accounting practices frequently employed by OIZ legal entities, based on The Uniform Chart of Accounts (UCA). The conclusion outlines issues related to incentives and proposes solutions to these problems.

Anahtar Kelimeler

Organized Industrial Zone , Organized Industrial Zone Exemption , Sustainable Industrialization , Incentives , Regional Development

Kaynakça

• Referans1 Akbaş, İ. ve Beraha, A. (2023). “Organize Sanayi Bölgelerinin (OSB) Stratejik Planlarında Afet Yönetimi ve Dirençlilik: Çankırı OSB’ler Üzerine Bir Durum Çalışması”, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, Cilt: 58, Sayı: 4.
• Referans2 Akyüz, K.C., Yıldırım, İ., Hamzaçebioğlu, H., ve Ersen, N. (2020). “İstanbul İkitelli Organize Bölgesinde Yer Alan Orman Ürünleri Sanayi İşletmelerin Finansman Sorunları ve Çözüm Önerileri”, Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Cilt: 21, Sayı: 2.
• Referans3 Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı (BAKKA). (2012). Batı Karadeniz Bölgesel Organize Sanayi Bölgeleri Mevcut Durum Analizi.
• Referans4 Demir, E. (2019). “Organize Sanayi Bölgelerinde Muhasebe ve Vergi Uygulamalarının İncelenmesi: Düzce II OSB Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Düzce.
• Referans5 Gökçe, H., ve Yıldırım, E. (2020). Organize Sanayi Bölgelerinde Muhasebe Uygulamaları Rehberi, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı, Ankara.
• Referans6 İncekara, A. (1995). Türkiye'de Teşvik Sistemi, İstanbul Ticaret Odası Yayın No:10, İstanbul.
• Referan7 [İnternet]. Erişim Adresi: https://www.muhasebetr.com/yazarlarimiz/alirizaakbulut/007/ Erişim Tarihi: 04.05.2025.
• Referans8 [İnternet]. Erişim adresi: https://www.yatirimadestek.gov.tr/pdf/assets/upload/dosyalar/ozet_osb_tuzel_kisiliklerine_saglanan_ tesvikler.pdf Erişim Tarihi: 04.05.2025.
• Referans9 [İnternet]. Erişim Adresi: https://odsdanismanlik.com/tr/makaleler/osbye-uygulanan-tesvik-ve-muafiyetler/ (Erişim Tarihi: 10.05.2025).
• Referans10 [İnternet]. Erişim Adresi: https://blog.machinetotal.com/organize-sanayi-bolgeleri-ekonomiye-yon-verecek/ Erişim Tarihi: 10.05.2025.
• Referans11[İnternet]. Erişim Adresi: https://tcmbblog.org/wps/wcm/connect/blog/tr/main+menu/analizler/organize+sanayi+bolgeleri+ve+ekonomik+performans Erişim Tarihi: 10.05.2025.
• Referans12 Koç, S., ve Bulmuş, C. (2015). “Organize Sanayi Bölgelerinin Bölge Ekonomilerindeki Etkinliklerinin Karşılaştırılması: Kayseri ve Sivas Örneği”, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1).
• Referans13 Kurt, S. (2024). Organize Sanayi Bölgelerinin Vergi Kanunları Açısından Değerlendirilmesi, Vergi Raporu Dergisi. Sayı: 302.
• Referan14 OSB Dünyası. (2019). Yıl:2, Sayı: 3. Erişim adresi: https://osbuk.org/wp-content/uploads/2018/04/Osbuk03Web.pdf.
• Referans15 T.C. Resmî Gazete. (2000). 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu. Resmî Gazete Sayısı: 2402. Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4562&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• Referans16 T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Erişim Adresi: https://www.sanayi.gov.tr/sanayi-bolgeleri/organize-sanayi-bolgeleri-hizmetleri Erişim Tarihi 03.05.2025.
• Referans17 T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2025). Yeni Yatırım Teşvik Sistemi. Erişim Adresi: https://www.sanayi.gov.tr/destek-ve-tesvikler/yatirim-tesvik-sistemleri/md0103011615 Erişim Tarihi: 29.05.2025.
• Referans18 Türkiye Makine Fedarasyonu (MAKFED). 2025. Erişim Adresi: https://www.makfed.org/TR,6051/organize-sanayi-bolgeleri-makine-sektoru-degerlendirmesi.html Erişim Tarihi: 10.05.2025.
• Referans19 Uslu, A., Çetinkaya, C., Özceylan, E., ve İşleyen, S.K. (2017). “Gaziantep Organize Sanayi Bölgelerinin Hiyerarşik-Kortalamalar Yöntemi ile Analizi”, Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi, 7 Cilt:2, Sayı:1.
• Referans20 Yalçınkaya, Y., Dulupçu, M.A. ve Baykul, A. (2018). “Topsıs Yöntemi ile Organize Sanayi Bölgelerinin Yatırım Ortamının Değerlendirilmesi: İBBS Düzey 3 Üzerine Bir Uygulama”, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Yıl: 2018, Cilt: 5, Sayı: 1 (BBTMK’17 Özel Sayısı).
• Referans21 Yavuz, A. (2010). “Bir Maliye Politikası Aracı Olarak Yatırım Teşviklerinin Rekabet Koşulları Altında Özel Kesim Yatırımları ve İstihdam Üzerine Etkisi: Ekonometrik Bir Analiz”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi C.15, S.1.
• Referans22 Yürekli, E. (2018). “Bir Kalkınma Aracı Olarak Organize Sanayi Bölgeleri ve Honaz Organize Sanayi Bölgesi Örneği”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 6, Sayı: 84.