Tarihsel Süreçte (1908-1928) Karikatürler İle “Ölçü Kavramı”

Öz

Karikatür, kısa ve düşündürücü bir fikrin dikkat çekici özelliğini resimlendirebilmek için kullanılan resim sanatıdır. Belli fikirleri gözönüne çıkarabilmek amacıyla yapıldığı gibi toplumun siyasi-sosyal ve ekonomik durumun da tanıtıcısı ve göstericisi durumundadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde incelendiği döneme damgasını vuran ölçü birimleri başta olmak üzere ekonomik konuları içeren karikatürler mizahsel olarak dönemin yayımlanmış dergilerinde resmedilmiştir. Bu çalışmamızda Karagöz, Guguk, Güleryüz, Kalem, Diken, Aydede, Akbaba dergilerinde mizahsel olarak işlenen konularda sosyal olgular içerisinde vergi, okka, lira gibi birimler ve ürün fiyatları belirtilmiştir. Bu şekilde karikatürlerin resm edildiği yıllara ait toplumun ekonomik gelişimi başta olmak üzere kullandığı ölçü birimleri ile ilgili de fikir sahibi olabilir ve döneme ışık tutulabilir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Devleti
• karikatürler
• ölçü
• mizah dergileri
• gazeteler

The Concept Of Measurement With Cartoons In The Historical Process (1908-1928)

Öz

Cartoon is a painting art used to illustrate the remarkable feature of a short and thought-provoking idea. As it is done for the purpose of bringing certain ideas into consideration, it is also the introducer and demonstrator of the political, social and economic situation of society. When evaluated from this point of view, cartoons containing economic issues, especially the units of measurement that marked the period in which they were studied, were humorously illustrated in the period's published magazines. In this study, units such as tax, okka, lira and product prices were stated in social phenomena on the issues humorously covered in Karagöz, Cuckoo, Güleryüz, Kalem, Thorn, Aydede, Vulture magazines in this study. In this way, one can have an idea about the units of measurement used by the society, especially the economic development of the years in which the cartoons were painted, and shed light on the period.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman state
• cartoons
• measurement
• humor magazines
• newspapers

Kaynakça

1. Arslan, M. Ve Kaya, M. (2018). II. Meşrutiyet’ten Harf Devrimine Kadar Karikatürlerde Sağlık Ve Algısı (1908-1928), Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları, 24, 83-129.
2. Ana Britanica (1992). Karikatür, 12, Meydan Yayınları, İstanbul.
3. Coşar, S. (2010). Edebiyatın Karikatürize Halleri. Turkish Studies, 5/2, 688-734.
4. Balcıoğlu, S. ve Öngören, F. (1973). 50 Yılın Türk Mizah ve Karikatürü, Çeltüt Matbaacılık
5. Kaya, M. ve Acarlı, M. (2018). Cumhuriyetin İlk Yıllarına Kadar Türkiye’de Karikatürün Tarihsel Gelişimi, Millî Kültür Araştırmaları Dergisi, 2(2), 127-133.
6. Kaya, M. ve Arslan, M. (2019). II Meşrutiyet’ten Harf Devrimine Kadar Karikatürlerde Beslenme Ve Beslenme Alışkanlıkları (1908-1928), 9. Uluslararası Çin'den Adriyatik'e Sosyal Bilimler Kongresi 20-23 Mart 2019, Antalya-Türkiye: 356-385.
7. Kaya, M. (2019). II. Meşrutiyet’ten Harf Devrimine Kadar Karikatür İçerikli Mizah Gazete Ve Dergileri, Prof. Dr. Ali Aktan Armağanı, (Özen Tok-Muhittin Kapanşahin (ed.)), Kayseri: Kimlik Yayınevi:417-431
8. Karabaş, S. (1999). Bütüncül Türk Budun Bilimine Doğru, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.

9. Kısacık Yıldız, S. (2020). 1908-1928 Yılları Arasında Karikatürlerde Salgın Hastalıkların Betimlenmesi, Meryem Arslan (ed.), Tarihsel ve Çağdaş Türk Lehçelerinde Tıp: Metinler, Tarih, Uygulamalar, Kavramlar, Terimler, Detay Yayıncılık, Ankara: 305-322.
10. Vural, T. ve Arslan, M. (2024). Osmanlı Türkçesi Süreli Yayınlardaki Karikatürlerde Müzik.Online Journal of Music Sciences, 9 (2): 702-718.
11. Akbaba, Sayı 108, 17 Kanunevvel 1923 Pazartesi, s.4.
12. Akbaba, sayı 136, 24 Mart 1924 Pazartesi, s.1.
13. Akbaba, Sayı 138, 31 Mart 1924 Pazartesi, s.3.
14. Akbaba, Sayı 318, 21 Kanunevvel 1925 Pazartesi, s.3.
15. Akbaba, Sayı 412, 15 Teşrinsani 1926 Pazartesi, s.2.
16. Akbaba, Sayı 438, 13 Şubat 1927 Pazartesi, s.3.
17. Akbaba, Sayı 502, 3 Teşrinevvel 1927 Pazartesi, s.2.
18. Akbaba, Sayı 570, 28 Mayıs 1928 Pazartesi, s.2.
19. Aydede, Sayı 22, 16 Mart 1922 Perşembe, s.3.
20. Diken, Sayı 43 19 Şubat 1920 Perşembe, s.5.
21. Güleryüz, Sayı 17, 25 Ağustos 1921,s.4.
22. Karagöz, Sayı 1270, 12 Mayıs 1920 Çarşamba, 4.
23. Karagöz, Sayı 1601, 21 Temmuz 1923 Cumartesi, s.4.
24. Karagöz, Sayı 1664, 27 Şubat 1924 Çarşamba, s.4.
25. Karagöz, Sayı 1694, 11 Haziran 1924 Çarşamba, s.4.
26. Karagöz, Sayı:1136, 15 Kanunsani 1919, Çarşamba, s.1.