A study on the relationship between theater and cinema in the context of Vsevolod Meyerhold's innovative stage techniques: The case of the movie Metropolis

Öz

Vsevolod Meyerhold, who brought important movements to the 20th century theatre, made himself known worldwide with his acting techniques and innovative perspective on stage design and managed to deeply influence the theatre world. Although he was influenced by the acting methods developed by Stanislavski, he rejected the theatrical forms that developed from this aesthetic approach and began to experiment and implement new forms at the expense of being unconventional. Meyerhold, who introduced the biomechanical acting theory to literature, brought many new perspectives to the world of theatre on how actors can effectively present their body use and expressions on stage. Moreover, as an actor, director, educator and even a reformer, Meyerhold brought a new perspective to the field of art as one of the most influential figures of his time. The innovations brought by Meyerdold have integrated into the fabric of different branches of art, and successful products have emerged. In this context, Meyerhold is a cinema innovator who skillfully manages to connect his experience in theatre to the dynamics of cinema. His approach, which allowed the viewer to have a visual-emotional experience that was not familiar to him, contrary to current viewing habits, made Meyerhold perhaps one of the most revolutionary names of his time. In the Metropolis movie that will be examined in this study, traces of the relationship between theater and cinema can be found, and traces that left their mark on its period can be seen with its scenes and visual aesthetics, as well as its acting and storytelling style. In this context, the study aims to determine the extent to which the film was influenced by Meyerhold's experiences by examining the stage design, aesthetic understanding, actors and their acting styles of the master director Fritz Lang's film Metropolis through Meyerhold's techniques and interpretations. In the study, in which the qualitative research method and descriptive analysis were preferred as the analysis technique, it was determined that there were traces of Meyerhold's theater thoughts (the relationship between the actors' representations and biomechanical acting was observed) and stage understanding (the constructivist stage understanding could be observed in the film) in the movie Metropolis.

Anahtar Kelimeler

• Theathre
• Meyerhold
• Metropolice movie
• stage techniques
• cinema

Vsevolod Meyerhold'un yenilikçi sahne teknikleri bağlamında tiyatro ve sinema ilişkisi üzerine bir inceleme: Metropolis filmi örneği

Öz

20. yüzyıl tiyatrosuna önemli devinimler kazandıran Vsevolod Meyerhold, geliştirdiği oyunculuk teknikleri ve sahne düzenine getirdiği yenilikçi bakış açısıyla dünya genelinde tanınmış ve tiyatro sanatını derinden etkilemiştir. Stanislavski tarafından geliştirilen oyunculuk yöntemlerinden etkilense de bu estetik yaklaşımdan gelişen tiyatro biçimlerini reddederek, aykırı olma pahasına yeni biçimler denemeye ve uygulamaya başlamıştır. Biyomekanik oyunculuk kuramını literatüre kazandıran Meyerhold, oyuncuların beden kullanımı ve ifade biçimlerini sahnede etkin bir şekilde nasıl sunacakları üzerine pek çok yeni bakış açısını tiyatro dünyasına sunmuştur. Dahası; oyuncu, yönetmen, eğitmen ve hatta bir reformcu olarak Meyerhold, döneminin neredeyse en etkili isimlerinden biri olarak sanat alanına yeni bir bakış açısı kazandırmıştır. Meyerhold’un getirdiği yenilikler, sanatın farklı dallarında da kendi yapısına uyum sağlamış ve bu alanlarda başarılı eserlerin ortaya çıkmasına katkı sağlamıştır. Bu bağlamda Meyerhold’un, tiyatro üzerindeki tecrübesini sinemanın dinamiklerine da ustalıkla iliştirmeyi başararak bir sinema yenilikçisi olduğu da söylenebilir. Mevcut seyir alışkanlıklarının aksine izleyicinin alışık olmadığı bir görsel-duygusal deneyime izin veren yaklaşımı, Meyerhold’u döneminin belki de en devrimci isimleri arasında göstermektedir. Bu çalışmada incelenecek olan Metropolis filminde, tiyatro ile sinema arasındaki ilişkiye dair izler bulunmaktadır. Gerek sahneleri ve görsel estetiğiyle gerekse de oyunculuk ve hikâye anlatım biçimiyle dönemine damga vuran unsurlar barındırmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, usta yönetmen Fritz Lang’in 1927 yılında çektiği Metropolis filmi; sahne tasarımı, estetik anlayışı, oyuncu performansları ve oyunculuk biçimleri açısından Meyerhold’un teknikleri ve yorumları doğrultusunda incelenmekte, ayrıca filmin Meyerhold’un deneyimlerinden ne ölçüde etkilendiğinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Yöntem olarak nitel araştırma yönteminin ve analiz tekniği olarak betimsel analizin tercih edildiği çalışmada, Metropolis filminde Meyerhold’un tiyatro düşünceleriden biyomekanik oyunculuktan ve sahne anlayışından izler bulunduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tiyatro
• Meyerhold
• Metropolis filmi
• sahne teknikleri
• sinema

Kaynakça

1. Aydoğdu, Ü. (1997). Meyerhold ve Piscator’un gerçekçi tiyatroya karşı bütüncül tiyatro anlayışları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
2. Barba, E. ve Savarese N. (2017). Oyuncunun gizli sanatı – Tiyatro antropolojisi sözlüğü (A. Candan, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
3. Becker, G. (1963). Documents of modern literary realism. New Jersey: Princeton University Press.
4. Berktay, A. (1997). Tiyatro-devrim ve Meyerhold. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları.
5. Braun, E. (1967). Meyerhold a revolution in theatre. United Kingdom: Methuen Drama.
6. Brockett, O. (2000). Tiyatro tarihi. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
7. Candan, A. (2013). Öncü tiyatro ve dijital çağda gösterim. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
8. Cavadzade, F. (2023). Konstantin Stanislavski ve Vsevolod Meyerhold’un oyunculuk yöntemlerinin karşılaştırmalı incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

9. Çalışlar, A. (1993). 20. Yüzyılda tiyatro. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları.
10. Çalışlar, A. (2009). Tiyatronun ABC’si. İstanbul: Say Yayınları.
11. Daly, O. (2005). Jerzy Grotowski materials-yevgeny vakhtangov. Erişim adresi (12 Temmuz 2024): https://owendaly.com/jeff/Grotow5.htm
12. Genç, H. (2020). Cumhuriyet döneminde sosyo-kültürel değişim ve dönüşümün göstergesi olarak tiyatro. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 6(3), 418-430.
13. Gussow, M. (1981). The stage: “The Magnificent Cuckold”. Erişim adresi (13 Mart 2025): https://www.nytimes.com/1981/04/18/theater/the-stage-the-magnificent-cuckold.html
14. Gürkan, N. (2011). Sahnenin seyircide açtığı alan sorunsalı: Meyerhold, Grotowski ve Studio Oyuncuları’nın yöntemi üzerinden bir inceleme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
15. Karaboğa, K. (2010). Oyunculuk sanatında yöntem ve paradoks. İstanbul: Habitus Yayıncılık.
16. Kandemir Şahin, F. (2021). Çağdaş oyunculuk yöntemlerinde “stilizasyon ve deformasyon”. Sahne ve Müzik Eğitim - Araştırma e-Dergisi, 13, 40-66.
17. Keten, E.T. (2015). Sanatta devrimci arayışlar: Ekim devrimi deneyimi. Erişim adresi (20 Eylül 2024): https://kongrekaraburun.org/wp-content/uploads/2015/08/images_2017_TamMetinler_B3_EmreTansuKeten.pdf
18. Mammadova, F. (2023). Vsevolod Meyerhold ve “büyük temizlik” dönemi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 16(43), 1251-1262.
19. Meyerhold, V. (2014). Tiyatro üzerine (T. Kanbur, Der.). İstanbul: Agora Kitaplığı.
20. Nutku, Ö. (1985). Dünya tiyatrosu tarihi 2 – 19. yüzyıldan günümüze kadar. İstanbul: Remzi Kitabevi.
21. Nutku, Ö. (2002). Oyunculuk tarihi 2. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
22. Örgen, E. (2022). Naturalizm. Ankara: TÜBİTAK Popüler Bilim Yayınları.
23. Pelister, G. (2023). Uygulamalı tiyatro ile yeni bir toplum hayali. Conservatorium, 10(1), 95-110.
24. Soylu Bozdağ, Ö. (2013). İffet’te Emile Zola ve naturalizm etkisi. Cyprus International University Folklor/Edebiyat, 19(76), 233-239.
25. Şener, S. (2006). Dünden bugüne tiyatro düşüncesi. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
26. Uçar, S. (2013). Vsevolod Meyerhold’un tiyatro sanatına getirdiği yenilikler (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.