Araştırma Makalesi

Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım

Sayı: 17 30 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım

Öz

Bu çalışma, işitsel uyaranlar ile koku ayırt etme performansı arasındaki ilişkiyi çoklu duyusal bütünleşme çerçevesinde incelemektedir. Amaç, bilişsel açıdan zorlayıcı bir koku ayırt etme görevi sırasında farklı arka plan seslerinin performans üzerindeki etkisini değerlendirmek ve bu etkinin sözel bellek ile enterferans kontrolü gibi bilişsel işlevlerle ilişkisini belirlemektir. Çalışma ayrıca, işitsel uyaranların sözel içerik ve duygusal valans bakımından farklılaşmasının koku ayırt etme performansına nasıl yansıyabileceğini Türkiye örneklemi bağlamında kültürel ve sosyal çevresel değişkenlerle birlikte tartışmaktadır. Yirmi katılımcı; sessizlik, parti gürültüsü, podcast, hoş müzik ve hoş olmayan müzik gibi farklı işitsel koşullar altında Sniffin Sticks koku ayırt etme görevini yerine getirmiştir. Bulgular, işitsel koşullar arasında koku ayırt etme performansında istatistiksel olarak anlamlı farklar olduğunu göstermiştir. Özellikle sessizlik koşulunda elde edilen performans diğer işitsel ortamlara kıyasla daha yüksek çıkarken, en düşük performans podcast koşulunda gözlemlenmiştir. Sözel içerikli uyaranların bilişsel yükü artırabileceği, duygusal valansı farklılaşan müzik uyaranlarının ise bellekle ilişkili olfaktör işlemeyi etkileyebileceği düşünülmektedir. Bulgular, çoklu duyusal bağlamlarda bilişsel yetilerin incelenmesinde çevresel ses özelliklerinin dikkate alınmasının gerekliliğine işaret etmektedir. Kültürel ve sosyal açıdan değerlendirildiğinde, bireylerin duyusal bütünleşme süreçlerinin yetiştikleri kültürel çevre ve sosyal gürültü normlarıyla ilişkili olabileceği görülmektedir. Gelecekte yapılacak nörogörüntüleme ve kapsamlı nörobilişsel değerlendirme çalışmaları, işitsel-koku bütünleşmesinin altında yatan mekanizmaları daha ayrıntılı biçimde aydınlatabilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Açıkgöz Genç, A. D. (1995). Bellek ve dikkat fonksiyonlarını ölçen nöropsikolojik testlerin görgül ve istatistiksel yollardan değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  2. Akgül, Ö., ve Uzgan, B. (2021). Chemosensory Pleasure Scale: Validity and reliability of Turkish version. Current Approaches in Psychiatry, 13, 73-83. DOI:10.18863/pgy.907774
  3. Bartlett, D. (1996). Physiological responses to music and sound stimuli. In Handbook of music psychology (s. 343-385) içinde.
  4. Bandura, A., ve Walters, R. H. (1977). Social learning theory (Vol. 1, s. 33-52) içinde. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-hall.
  5. Belkin, K., Martin, R., Kemp, S. E., ve Gilbert, A. N. (1997). Auditory pitch as a perceptual analogue to odor quality. Psychological Science, 8(4), 340-342. DOI:10.1111/j.1467-9280.1997.tb00450.x
  6. Bock, O. (2010). Sensorimotor adaptation is influenced by background music. Experimental Brain Research, 203(4), 737-741. DOI:10.1007/s00221-010-2289-0
  7. Boesveldt, S., Verbaan, D., Knol, D. L., Visser, M., van Rooden, S. M., van Hilten, J. J., ... Berendse, H. W. (2008). A comparative study of odor identification and odor discrimination deficits in Parkinson’s disease. Movement Disorders, 23(14), 1984-1990. DOI:10.1002/mds.22155
  8. Cassidy, G., ve MacDonald, R. A. (2007). The effect of background music and background noise on the task performance of introverts and extraverts. Psychology of Music, 35(3), 517-537. DOI:10.1177/0305735607076444

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kültürel çalışmalar (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

3 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

22 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 17

Kaynak Göster

APA
Akgül, Ö., Tetik, M., Aykaç, C., Huseynzada, S., & Ecevit, M. C. (2026). Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, 17, 242-256. https://izlik.org/JA33PH55UW
AMA
1.Akgül Ö, Tetik M, Aykaç C, Huseynzada S, Ecevit MC. Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım. Nosyon. 2026;(17):242-256. https://izlik.org/JA33PH55UW
Chicago
Akgül, Özge, Melike Tetik, Cansu Aykaç, Shola Huseynzada, ve Mustafa Cenk Ecevit. 2026. “Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım”. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, sy 17: 242-56. https://izlik.org/JA33PH55UW.
EndNote
Akgül Ö, Tetik M, Aykaç C, Huseynzada S, Ecevit MC (01 Haziran 2026) Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi 17 242–256.
IEEE
[1]Ö. Akgül, M. Tetik, C. Aykaç, S. Huseynzada, ve M. C. Ecevit, “Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım”, Nosyon, sy 17, ss. 242–256, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33PH55UW
ISNAD
Akgül, Özge - Tetik, Melike - Aykaç, Cansu - Huseynzada, Shola - Ecevit, Mustafa Cenk. “Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım”. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi. 17 (01 Haziran 2026): 242-256. https://izlik.org/JA33PH55UW.
JAMA
1.Akgül Ö, Tetik M, Aykaç C, Huseynzada S, Ecevit MC. Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım. Nosyon. 2026;:242–256.
MLA
Akgül, Özge, vd. “Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım”. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, sy 17, Haziran 2026, ss. 242-56, https://izlik.org/JA33PH55UW.
Vancouver
1.Özge Akgül, Melike Tetik, Cansu Aykaç, Shola Huseynzada, Mustafa Cenk Ecevit. Koku ayırt etmede işitsel modülasyon: Kültürel bağlamda nöropsikolojik bir yaklaşım. Nosyon [Internet]. 01 Haziran 2026;(17):242-56. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33PH55UW

19848   19580  19581 2070320899259912602531874