Araştırma Makalesi

Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies

Cilt: 8 Sayı: 1 26 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies

Öz

Teknolojinin ilerlemesi ve giyilebilir/taşınabilir cihazların yaygınlaşmasıyla birlikte, öz takip yapan bireylerin sayısı hızla artmaktadır. Bireylerin sağlık parametrelerini, fiziksel aktivitelerini veya davranışlarını izlemek ve kaydetmek amacıyla kullandıkları yöntemlerin toplamı olan öz takip, günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır. Çünkü artık insanlar, akıllı telefonlar ve telefon uygulamaları, akıllı bileklikler/saatler, akıllı yüzükler ve diğer çeşitli teknolojik cihazlar aracılığıyla fiziksel aktivite, uyku, diyet, ruh hali gibi birçok veriyi kaydedebilir ve yaşamlarını düzenleyebilirler. Ancak, mevcut literatürde öz takibin ve bu takibi sağlayan teknolojilerin tüketim çerçevesinde yeterince incelenmediği, ayrıca genel tüketici kitlesi yerine belirli bir grup kullanıcıya odaklandığı belirlenmiştir. Dolayısıyla bu çalışmada, öz takibi akıllı bileklik veya saat gibi teknolojilerle gerçekleştiren bireylerin dijitalleşmeyle birlikte değişen günlük pratikleri ve deneyimleri araştırılmıştır. Çalışmada yaşları 27 ile 54 arasında değişen 14 katılımcıyla yarı-yapılandırılmış görüşmeler yapılarak veri toplanmış ve elde edilen veri tematik analiz yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Analiz sonucunda satın alma niyeti, veriyi anlamlandırmak, sosyal çevre, motivasyon olmak üzere dört ana tema tanımlanmıştır. Sonuçlara göre kullanıcıların akıllı teknolojilerden elde ettikleri verilere verdikleri anlamlar ve veri yorumlama sürecinin toplumda var olma çabasını desteklediği fark edilmiştir. Ayrıca bu teknolojilerin kullanıcıları üretici ve tüketici konumuna soktuğu ve beden, yaşam ve sağlığı tüketilebilir nesnelere dönüştürdüğü anlaşılmıştır. Bunlara ek olarak, kişilerin teknolojiyle birlikte nasıl benliklerini şekillendirdikleri tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Bu makale Prof. Dr. Berna Tarı Kasnakoğlu danışmanlığında Haziran 2023 tarihinde sunulan yüksek lisans tezi esas alınarak hazırlanmıştır.

Teşekkür

Prof. Dr. Berna Tarı Kasnakoğlu'na destekleri için teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. Arnould, E. J., & Thompson, C. J. (2005). Consumer culture theory (CCT): Twenty years of research. Journal of Consumer Research, 31(4), 868-882. https://doi.org/10.1086/426626
  2. Belk, R. W. (1988). Possessions and the extended self. Journal of Consumer Research, 15(2), 139-168. https://doi.org/10.1086/209154
  3. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research In Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  4. Bode, M., & Kristensen, D. B. (2015). The digital doppelgänger within: A study on self-tracking and the quantified self-movement. In R. Canniford & D. Bajde (Eds.), Assembling consumption (pp. 119-134). Routledge.
  5. Candela, A. G. (2019). Exploring the function of member checking. The Qualitative Report, 24(3), 619-628. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2019.3726
  6. Charitsis, V. (2016). Prosuming (the) self. Ephemera Theory & Politics in Organization, 16(3), 37-59.
  7. Childers, T. L., Carr, C. L., Peck, J., & Carson, S. (2001). Hedonic and utilitarian motivations for online retail shopping behavior. Journal of Retailing, 77(4), 511-535. https://doi/10.1016/S0022-4359(01)00056-2
  8. Dehghani, M. (2018). Exploring the motivational factors on continuous usage intention of smartwatches among actual users. Behaviour & Information Technology, 37(2), 145-158. https://doi.org/10.1080/0144929X.2018.1424246

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyoloji (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

6 Ekim 2025

Kabul Tarihi

11 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Erdem, Z. (2026). Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies. Nitel Sosyal Bilimler, 8(1), 1-30. https://doi.org/10.47105/nsb.1796238
AMA
1.Erdem Z. Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies. NSB. 2026;8(1):1-30. doi:10.47105/nsb.1796238
Chicago
Erdem, Zeynep. 2026. “Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies”. Nitel Sosyal Bilimler 8 (1): 1-30. https://doi.org/10.47105/nsb.1796238.
EndNote
Erdem Z (01 Haziran 2026) Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies. Nitel Sosyal Bilimler 8 1 1–30.
IEEE
[1]Z. Erdem, “Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies”, NSB, c. 8, sy 1, ss. 1–30, Haz. 2026, doi: 10.47105/nsb.1796238.
ISNAD
Erdem, Zeynep. “Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies”. Nitel Sosyal Bilimler 8/1 (01 Haziran 2026): 1-30. https://doi.org/10.47105/nsb.1796238.
JAMA
1.Erdem Z. Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies. NSB. 2026;8:1–30.
MLA
Erdem, Zeynep. “Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies”. Nitel Sosyal Bilimler, c. 8, sy 1, Haziran 2026, ss. 1-30, doi:10.47105/nsb.1796238.
Vancouver
1.Zeynep Erdem. Öz Takip Pratikleri ve Tüketim Deneyimlerinde Akıllı Teknolojilerin Rolü/ Self-Tracking Practices and Consumption Experiences: The Role of Smart Technologies. NSB. 01 Haziran 2026;8(1):1-30. doi:10.47105/nsb.1796238