Dillerin Canlandırılması Metoduna Genel Bir Bakış

Yıl 2025, Sayı: 24, 1 - 21, 31.12.2025

Zana Şaybak

https://doi.org/10.55253/nubihar.2025.1646566

Öz

Tehlike altındaki diller için, bazı dilbilimciler, araştırmacılar ve kuruluşlar tarafından bir dil canlandırma yöntemi geliştirilmiştir. Bu çalışmanın ele aldığı sorun, bu yöntemin yaygın olarak bilinmemesi ve tehlike altındaki diller için bir kılavuz görevi görebilmesi için anlaşılması gerektiğidir. Bu ihtiyaç nedeniyle, bu tür bir çalışmanın gerekli olduğu düşünülmüştür. Bu çalışmanın temel amacı, dil canlandırma yöntemi ve bileşenleri hakkında ayrıntılı bir anlayış sağlamaktır. Bu yöntem nedir? Ne için kullanılır? Motivasyonları, ideolojileri, yaklaşımları ve planlama stratejileri nelerdir? Canlandırma ihtiyacına yol açan dil ölümünün nedenleri nelerdir? Boyutları nelerdir? Bu çalışma, bu soruları yanıtlamayı amaçlamaktadır. Bu araştırmanın yöntemi niteliktir; literatüre dayalı bir çalışmadır. Bulgular, dil canlandırmanın etnik kimliği ve dilsel mirası korumak için gerekli olan sosyo-kültürel bir süreç olarak görüldüğünü göstermektedir. Bu yöntem, dillere yeni bir farkındalık kazandırarak, dilin sürekliliği için kullanılabilir hale getirmeyi amaçlamaktadır. Bu yöntemin güçlü yanlarından biri, dil canlandırmayı herkesin kendi bağlamına uyarlayabileceği esnek bir model olarak sunmasıdır. Dil canlandırmanın sadece dilleri yeniden canlandırmakla değil, aynı zamanda toplumun kültürünü ve kimliğini korumakla da ilgili olduğu anlaşılmaktadır. Tehlike altındaki dilleri desteklemek için çözümler bulunabilir. Dillerini güçlendirmek isteyen bireyler, kurumlar, kuruluşlar vb. bu adım adım kılavuzdan yararlanabilirler.

Anahtar Kelimeler

canlandırma , dillerin ölümü , yöntem , planlama , süreç

An Overview of The Method of Language Revitalization

Öz

For languages that are endangered, a method of language revitalization has been developed by some linguists, researchers, and organizations. The problem this study addresses is that this method is not widely known and needs to be understood so that it can serve as a guide for endangered languages. Due to this need, a study like this was considered necessary. The main aim of this study is to provide a detailed understanding of the method of language revitalization and its components. What is this method? What is it for? What are its motivations, ideologies, approaches, and planning strategies? What are the causes of language death that led to the need for revitalization? What are its dimensions? This study seeks to answer these questions. The method of this research is qualitative; it is a literature-based study. The findings show that language revitalization is seen as a socio-cultural process that is essential for preserving ethnic identity and linguistic heritage. This method aims to promote a new awareness of languages, making them usable for language continuity. One of the strengths of this method is that it presents language revitalization as a flexible model that anyone can adopt and adapt to their own context. It is understood that language revitalization is not only about reviving languages but also about preserving the culture and identity of the society. Solutions for promoting endangered languages can be achieved. Individuals, institutions, organizations, etc., who want to strengthen their language can benefit from this method, which provides a step-by-step guide.

Anahtar Kelimeler

Language revitalization , method , language death , process

Danasîneka Li Ser Metoda Vejandina Zimanan

Öz

Ji bo zimanên ku di bin xetereyê de ne ji aliyê hin zimannas, lêkolîner û sazîyan ve, metodeka vejandina zimanan hatîye avakirin. Problema vê xebatê ew e ku ev metod pir nasyar nîne û hewcehî bi danasîna wê heye ku ji bo zimanên di bin xetereyê de ne bibe rêberek. Ji ber vê hewcehî bi xebateka wiha hatîye dîtin. Armanca sereke ya vê xebatê danasîna bihurgilî ya metoda vejandina zimanan û binbeşên wî ye. Ev metod çî ye, ji bo çi ye, motîvasyon, îdeolojî helwest û plandsazîyên wê çi ne? Wekî sedema hebûna metoda vejandina zimanan, mirina zimanan çi ye? astên wê çi ne? Ev xebat bersiva van pirsan dide. Metoda vê xebatê veguhestin e, xebateka lîteratûrê ye. Di encama vê xebatê de tê dîtin ku vejandina zimanan wekî pêvajoyeke civakî û çandî tê dîtin, ku ji bo parastina nasnameya etnîkî û mîrata zimanî giring e. Ev metod dixwaze hişmendîyeke nû ya zimên belav bike ku ji bo domdarîya zimên bikêr e. Zêdebarîya ku ev metod li vê qadê dike ew e ku wekî metod behsa vejandina zimanan tê kirin ku herkes dikare bipejirîne û li gorî xwe pêk bîne. Dide zanîn ku vejandina zimanan tenê ji bo vejandina zimên nîne heman demê ji bo parastina çand û nasnameya civakê jî girîng e. Çareserîyên pêşvebirina zimanan tên bidestxistin. Kesên ku yan jî sazî, komele wd. ên ku dixwazin ji bo zimanê xwe zêdebarîyekê bikin dikarin ji metodê sûd werbigirin ku gav bi gav nîşan dide.

Anahtar Kelimeler

vejandina zimanan , mirina zimanan , metod , plansazî , pêvajo

Kaynakça

• Açar, Z. (2022). Sosyolînguîstîk, Hin Têgehên Serekî û Sehayên Xebatê yên Vê Zanistê. Rêzegotarên Zimannasiya Kurdî-Destpêk û Têgehên Sereke. Peywend Yayınları.
• ANU Press (b.t.) Patrick McConvell. https://press.anu.edu.au/publications/authorseditors/patrick-mcconvell
• ANU Press (b.t.) Wurm. Stephen Adolphe. https://archivescollection.anu.edu.au/index.php/wurm-stephen
• Crystal, D. (2003). Langugae Death. Australia: Cambridge University Press.
• Dolowy- Rybinska, N. Hornsby, M. (2021) “Attitudes and Ideologies in Language Revitalisation” (ed. Julia Sallabnak etc.) Revitalizing Endanegered Languages A Practical Guide. United Kingdom: Cambridge University Press.
• Filiz, M.Ş. (2017) “Sosyolînguîstîk û Jousha A. Fishman” (ed. Kenan Subaşı, Resul Geyik) Gotarên Zimannasiyê. Stenbol: Weşanên Nûbihar.
• Find A Grave (2004, Dec. 24). Marvin Dale Kinkade. Findagrave. https://www.findagrave.com/memorial/28555758/marvin-dale-kinkade
• Geyik, R. (2016). Hı̂nkirina Kurdı̂ Wekî Zimanê Yekem (Ewil). Teza Lisansa Bilind. Wan: ZYY. Enstîtuya Zimanên Zindı̂ Şaxa Makezanista Zı̇man û Çanda Kurdı̂.
• Geyik, R. (2020). Teorîya Hînkirina Kurdî-Kurmancî. Ankara: Weşanxaneya Azad.
• Grenoble, L. A. (2021) “Why Revitalize?” (ed. Julia Sallabnak etc.). Revitalizing Endanegered Languages A Practical Guide. United Kingdom: Cambridge University Press.
• Hinton, L. (2013) “Language Revitalization: An Overview” (ed. Leanne Hinton, Ken Hale). The Green Book of Language Revitalization in Practice. California: Brill Press.
• J. Majerska-Szjnajder, (2021) “Language Revitalization Benefits in Wilamowice” (ed. Julia Sallabnak etc.). Revitalizing Endanegered Languages A Practical Guide. United Kingdom: Cambridge University Press.
• Janse, M. (2003) “Introduction: Language death and language maintenance: Problems and prospects” (ed. Sijmen Tol and Mark Janse). Language Death and Language Maintenace Theoretical, Practical and Descrpitive Approaches. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
• Krauss, M. (2007). “Classification and Terminology for Degrees of Language Endanegerment” (ed. Matthias Brenzineger). Langugae Diversity Endanegered. Berlin: Mouton de Gruyter Press.
• Maryniak, J. Majerska-Szjnajder, J. Krol, T. (2021) “Ethical Aspects and Cultural Sensitivity in Language Revitalization” (ed. Julia Sallabnak etc.). Revitalizing Endanegered Languages A Practical Guide. United Kingdom: Cambridge University Press.
• McCArty, T. L. 2018. “Community-Based Langugae Planing Perspectives from Indigenous Language Revitalization” ”. (ed. Leanna Hinton etc.). The Routledge Handbook of Language Revitalization. New York: Taylor & Français Press.
• Penfield, S. D. (2021) “Planning a Language Revitalization Project” (ed. Julia Sallabnak etc.). Revitalizing Endanegered Languages A Practical Guide. United Kingdom: Cambridge University Press. Prabook (b.t.) Tasaku Tsunada linguistics professor
• Sallabank, J. King, J.(2021) “What Do We Revitalize?” (ed. Julia Sallabnak etc.). Revitalizing Endanegered Languages A Practical Guide. United Kingdom: Cambridge University Press.
• Skutnabb-Kangas, T. (2018). “Language Rights and Revitalization”. (ed. Leanna Hinton etc.). The Routledge Handbook of Language Revitalization. New York: Taylor & Français Press.
• Smith, Z. (2019, Oct. 13). A linguist who fought for the languages he studied. Thecordovatimes. https://www.thecordovatimes.com/2019/10/13/a-linguistwho-fought-for-the-languages-he-studied/
• Spence, J. (2018) “Learning Languages Through Archives” (ed. Leanna Hinton etc.). The Routledge Handbook of Language Revitalization. New York: Taylor & Français Press.
• Splosky, B. (1996) “Conditions for Language Revitalization: A Comparison of the Cases of Hebrew and Maori” (ed. Sue Wright). Language and the State Revitalization and Revival in Israel and Eire. Great Britain: Multilingual Matters Press.
• Swadesh, M. (1948) "Sociologic notes on obsolescent languages". International Journal of American Linguistics.
• Tsunada, T. (2005). Language Endanegerment and Language Revitalization. BerlînNewyork: Mouton de Gruyter Press.
• UNESCO (2003, March 10-12). Document submitted to the International Expert Meeting on UNESCO Programme Safeguarding of Endanegered Languages Paris https://ich.Unesco.org/doc/src/00120-EN.pdf
• UNESCO. (2010). Atlas of the World’s Languages in Daneger 2010/3. France Hornbereger, N. and Baker C. (2001) Language Revitalization Processes and Prospects. Canada: Kendall A. King.
• Woolard, K. (2005). Language and Identity Choice in Catalonia: The Interplay of Contrasting Ideologies of Linguistic Authority. UC San Diego: Institute for International, Comparative, and Area Studies. Retrieved from: https: //escholarship.org/uc/item/47n938cp