Avrupalı Araştırmacıların Seyahatnamelerinde Kürt Kadınlar

Yıl 2025, Sayı: 24, 49 - 63, 31.12.2025

Habibe Polattağ

https://doi.org/10.55253/nubihar.2025.1662050

Öz

Avrupalı araştırmacılar, 18. ve 19. yüzyıllarda Orta Doğu'da kapsamlı araştırmalar yaptılar. Tüm Doğu ulusları, onların araştırmalarının konusu oldu. Bunların bazıları misyonerler, bazıları gezginler, bazıları da askeri personeldir. Batılı araştırmacılar da diğer Doğu uluslarıyla birlikte Kürtler üzerinde çalışmışlardır. Bu çalışmalarda Kürtleri her yönüyle analiz etmişlerdir. Birçok Kürt kabilesi arasında seyahat etmişler ve Kürdistan'ın coğrafyasını ayrıntılı olarak analiz etmişlerdir. Kürt kadınları, komşu ulusların kadınlarından farklı oldukları ve onlara göre özgür oldukları için çok dikkat çekmiştir. Avrupalı araştırmacılar, Kürt kadınlarını sosyal, siyasi, askeri, dini ve diğer birçok açıdan analiz etmişlerdir. Çalışmalarında farklı kadınların portrelerini görüyoruz. Bazıları zayıf kadınlarla, bazıları ise güçlü kadınlarla karşılaşmışlardır. Çoğu, Kürt kadınlarının Araplar, Türkler ve Perslerden daha özgür oldukları ve Orta Doğu'nun ezilen kadınları gibi olmadıkları görüşündedir. Bu kaynaklar bize kadınların rolü hakkında önemli bilgiler vermektedir. Onlara göre Kürt kadınları yüzlerini gizlemez, yabancılardan kaçmaz ve kişilikleri vardır. Edûle Xanim ve Fatma Xanim (Fata Reş) gibi kadınlar büyük ilgi çekmiş ve araştırmalarının konusu olmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kürt kadın , Orta Doğu , Adile Hanim , Fatma Hanım (Kara Fatma)

Kurdish Women in the Travelogues of European Researchers

Öz

European researchers did extensive research in the Middle East in the 18th and 19th centuries. All Eastern nations became the subject of their studies. Some of them were missionaries, some of them were travelers, some of them were military personnel. Western researchers have also worked on the Kurds with other Eastern nations. In these works, they analyzed the Kurds in every way. They traveled among many Kurdish tribes and analyzed the geography of Kurdistan in detail. Kurdish women have attracted a lot of attention because they are different from the women of neighboring nations and according to them they have a freedom. European researchers have analyzed Kurdish women from the social, political, military, religious and many other aspects. We see portraits of different women in their works. Some of them have encountered weak women and some of them have encountered powerful women. Most of them are of the opinion that Kurdish women have more freedom than the Arabs, Turks and Persians and are not like the oppressed women of the Middle East. These sources give us important information about the role of women. According to them, a Kurdish woman does not hide her face, does not run away from strangers and has a personality. Women like Edûle Xanim and Fatma Xanim (Fata Reş) attracted a lot of attention and became the subject of their research.

Anahtar Kelimeler

Kurish Women , Kurd , Middle Easte , Edûle Xanim , Fatma Xanim (Fata Reş)

Di Seyahatnameyên Lêkolerên Ewropî da Jinên Kurd

Öz

Lêkolerên Ewropî di sedsalên 18 û 19an da li Rojhilata Navîn lêkolînên berfireh kirine. Hemû miletên Rojhilatê bûne mijara lêkolînên wan. Hin ji wan mîsyoner hin ji wan gerok hin ji wan jî peywirdarê leşkerî bûn. Lêkolerên Ewropî ligel miletên Rojhilat ên din di derbarê kurdan da jî xebat kirine. Di van xebatan da wan bi her awayî li ser kurdan vekolîn kirine. Ew li nav gelek eşîrên kurd gerîyane û erdnîgarîya kurdistanê bi hûrgilî analîz kirîye. Jinên kurd ji ber ku ji jinên miletên cînar cuda ne û li gor wan xwediyê azadiyekê ne gelekî bala wan kişandine. Lêkolerên Ewropî li ser jinên kurd ji alîyê civakî, siyasî, leşkerî û dînî ve lêkolîn kirine. Em di xebatên wan da portreyên jinên cuda dibînin. Hin ji wan rastî jinên jar û bêhêz hatine hin ji wan jî rastî jinên xwedîdesthilat hatine. Piranîya wan di wê fikrê da ne ku jinên kurd li gor yên ereb, tirk û farisan xwedî azadîyekê ne û naşibin jinên Rojhilata Navîn ên bindest. Ev çavkanî di derbarê rola jinê da agahîyên giring didin me. Li gor wan jina kurd rûyê xwe nagire, ji xerîban nareve û xwedî şexsiyetekê ye. Jinên weke Edûle Xanim û Fatma Xanim gelekî bala wan kişandine û bûne mijara lêkolînên wan.

Anahtar Kelimeler

Jina kurd , Rojhilata Navîn , Edûle Xanim , Fatma Xanim (Fata Reş)

Kaynakça

• Bingül, Ş. (2021, Cotmeh, Mijdar Berfanbar). Horzumd Rassam’ın Seyahat Notlarında Kürtler. Kürt Tarihi, (46), 54-59.
• Bruinessen, M. (1993). Matriarchy in Kurdistan? Women Rulers in Kurdish History”, The International Journal of Kurdish Studies, (1-2), 25-39.
• Campanile, G. (1818). Storia della regione del kurdistan e delle sette di religione ivi esistenti. Napoli: dalla Stamperia de’Frtelli Fernandes.
• Coşkun, V. (2021 Cotmeh, Mijdar Berfanbar). Kürdistanda İki Yıl. Kürt Tarihi, (46), 22-27.
• Deyrolle, T. (1877). Viaggio nell'armenia e nel lazistan. Milano: Trevesse.
• Fraser, J. B. (1840). Travels in kurdistan and mesopotamia vol 1. London: Richard Bently.
• Garnettt, L.M. J. (1890). The women of turkey and their folk-lore. London: David Nutt.
• Hansen, H. (1998). Allahın kızları: kürdistan’da müslüman kadınlar arasında. (wer. Zelal B. Ayman). Sitenbol: Avesta.
• Hay, W. R. (1921). Two years in kurdıstan experiences of a political officer 1918-1920. London: Sıdgwıck & Jackson.
• Hozan, S. (2021 Cotmeh, Mijdar Berfanbar). 1838 Yazında Kurdistan. Kürt Tarihi, (46), 14-21.
• Izady, M. (2023). Kürtler, bir el kitabı, (wer. Cemal Atila). Sıtenbol: Weşanxaneya Dozê.
• Layard, A. H. (1853) Discoveries in the ruins of nineveh and babylon : with travels in armenia, kurdistan and the desert. London: John Muray.
• Lescot, R. (2014). Yezidiler, (wer. Ayşe Meral). Sitenbol: Weşanxaneya Avestayê.
• Millingen, F. (1870). Wild life among koords. London: Hurst&Blacket.
• Minorsky, V. Mac Kenzie, Bois (2004). Kürtler& Kürdistan. Sitenbol: Doz.
• ______, Minorsky, V. (2022). Kurd, nîşe û nêrîn, (wer. Tosinê Reşîd). Sitenbol: Weşanxaneya Avestayê.
• Mojab, Ş. (Ed.). (2013). Devletsiz ulusun kadınları. (Wer. Kılıç, S. Ekin U. Fahrîye A.). Sitenbol: Avesta.
• Moltke, H. G. (1841). Briefe über zustände und begebenheiten in der türkei aus den jahren 1835 bis 1839. Berlin: E.S. Mittler.
• Nikitin, B. (2022). Kürtler. Enqere: Özgürlük Yolu Yayınları.
• Özen, Ş. (2021 Cotmeh, Mijdar Berfanbar). Kürdistan 1919 Binbaşı Noel’in Günlüğü. Kürt Tarihi, (46), 36-41.
• Purçak, M. E. (2021 Cotmeh, Mijdar Berfanbar). Di Seyahatnameya Horatio Southgate de Kurd û Kurdistan. Kürt Tarihi, (46), 42-53.
• Rich, C. J. (1836). Narrative of a residence in koordistan: and on the site of ancient nineveh; with journal of a voyage down the tigris to bagdad and an account of a visit to shirauz and persepolis (1787-1820. London: James Duncan.
• Said, E. W. (2014). Şarkıyatçılık. (wer. Berna Ülner). Sitenbol: Metis Yayınları.
• Sestini, D. (1786). Viaggio da costantinopoli a bassora. Yverdun.
• Soane, E. B. (1926). To mesopotamia and kurdistan in disguise: with historical notices of the kurdish tribes and the chaldeans of kurdistan. London: John Muray.
• Southgate, H. (1840). Narrative of a tour through armenia, kurdistan and persia and mesopotamia.vol.2. London: Tild and Bogue, 86, Fleet Street.
• Tarduş, İ. (2021 Cotmeh, Mijdar Berfanbar). 19. Yüzyıl İngiliz Seyyahların Gözüyle Kürt Kadını. Kürt Tarihi, (46), 28-35.