The purpose of this study is to show history of the city of Amadiya (Amidi) during the (5-10 AH/ 11-16 AD) centuries, especially in the Abbasid era, from both a historical and geographical perspectives, in addition to its role from a scientific perspective, as well as to learn about the most important urban and cultural landmarks, such as the construction of mosques, schools, and other urban landmarks. Amedi is one of the oldest Kurdish towns, located in the region of the Jazira Euphrates. This city is a naturally fortified through citadel, perched atop a high rocky plateau in a rugged and mountainous terrain. Due to its strategic location, Amedi possessed key military attributes that aligned with ancient historical defense standards. Its formidable natural defenses made it difficult to conquer by force, which naturally led to its emergence as a center of governance and administration for the surrounding regions, ruled by sultans, governors, emirs, and military leaders
الغرض من هذه الدراسة هو عرض تاريخ مدينة أماديا (أميدي) خلال القرون (5-10 هـ/ 11-16 م)، وخاصة في العصر العباسي، من منظورين تاريخي وجغرافي، بالإضافة إلى دورها من منظور علمي، وكذلك التعرف على أهم المعالم الحضرية والثقافية، مثل بناء المساجد والمدارس وغيرها من المعالم الحضرية. أميدي هي واحدة من أقدم المدن الكردية، وتقع في منطقة الجزيرة الفراتية. هذه المدينة محصنة بشكل طبيعي من خلال قلعة، تقع على قمة هضبة صخرية عالية في منطقة وعرة وجبلية. نظراً لموقعها الاستراتيجي، كانت أميدي تتمتع بخصائص عسكرية رئيسية تتوافق مع معايير الدفاع التاريخية القديمة. جعلت دفاعاتها الطبيعية الهائلة من الصعب غزوها بالقوة، مما أدى بطبيعة الحال إلى ظهورها كمركز للحكم والإدارة للمناطق المحيطة بها، يحكمها السلاطين والحكام والأمراء والقادة العسكريون.
مەرەم ژ ئەڤێ ڤەکۆلینێ نیاسینا دیرۆکا باژێرێ ئامێدیێ د سەردەمێن چەرخێن(5-10مشه ختى/ 11-16زايينى) ژ دیرۆکا ئیسلامێ یە، ب تایبەت د چەرخێ عەباسییاندا، ژ ئالییێن دیرۆکی، جۆگرافی، سیاسی و سەربازیڤە، سەرەرای ڕۆلێ وێ یێ زانستی، هەروەسا بەرێخوەدانە بۆ گرنگترین جهێن ئاڤەدانی و شارستانی، بگرە ژ ئاڤاکرنا مزگەفت، قوتابخانە و جهێن دی یێن هاتینە ئاڤاکرن.
ئامێدی ب ئێک ژ کەڤنترین باژێرێن کوردایە، ب ئێک ژ دەڤەرێن ل ژێر ناڤێ هەرێما جزیرا فۆراتێ دهێت نیاسین، ئەو باژێر دەربرینێ ژ کەلهەکا سرۆشتی یا بلند ل سەر چیایەکێ، ل دەڤەرەکا چیایی یا بلند و ڕێکەکا دژوارە، ئەو باژێر خودان هندەک سیفەتێن سەربازییە ل دویڤ پیڤەرێن دیرۆکا کەڤن، لەورا ئەڤ جهـ دبوو پارێزڤانەک ژ بۆی نەکەڤتنا ئەوی باژێری، ئەو باژێر ب سرۆشتێ خوە بۆ سەنتەرێ حوکم و دەسهەلاتدارییا هەرێمی ل دەڤ گەلەک سۆلتان و دەسهەلاتدار و میر و بەگان.
Bu çalışmanın amacı, Amadiya (Amidi) şehrinin (Hicri 5-10 / Miladi 11-16) yüzyıllar arasındaki tarihini, özellikle de Abbasi dönemindeki durumunu, hem tarihsel hem de coğrafi açılardan ortaya koymaktır. Buna ek olarak, şehrin bilimsel açıdan üstlendiği rol ile cami, medrese ve diğer kentsel yapılar gibi en önemli kentsel ve kültürel simgeleri hakkında bilgi edinilmesi hedeflenmektedir. Amedi, Cezire-i Fırat bölgesinde yer alan en eski Kürt şehirlerinden biridir. Bu şehir, sarp ve dağlık bir arazide, yüksek kayalık bir plato üzerine kurulmuş, doğal olarak tahkim edilmiş bir kale (iç kale) konumundadır. Stratejik konumu sayesinde Amedi, eski tarihsel savunma standartlarıyla uyumlu temel askeri özelliklere sahipti. Zorlu doğal savunma yapısı, şehrin zorla fethedilmesini güçleştirmiş ve bu durum, şehrin doğal olarak çevredeki bölgeler için sultanlar, valiler, emirler ve askeri liderler tarafından yönetilen bir yönetim ve idare merkezi olarak ortaya çıkmasına yol açmıştır.
| Birincil Dil | Arapça |
|---|---|
| Konular | Kürt Dili, Edebiyatı ve Kültürü |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 24 Eylül 2025 |
| Kabul Tarihi | 16 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 31 Aralık 2025 |
| DOI | https://doi.org/10.55253/2025.nubihar.1790554 |
| IZ | https://izlik.org/JA87CC84MX |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Sayı: 24 |
Nûbihar Akademî Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.