A Kurdish Lament from the Syriac Community of Tur Abdin: Noḳūsho
Öz
This study examines a Kurdish (Kurmancî) lament known as noḳūsho – a form of lawij / lawe / lawejok and it is synonymous with the word zemar – performed by the Syriac Christian community of the historical Ṭur ʿAbdin. The work also provides a Latin-script transcription of the text originally recorded in Syriac script. Noḳūsho is an intermediate-level supplicatory text composed in Classical Syriac in the ninth century by Iwannis of Dara/John of Dara. Over time, the text was adapted into “Sūrayt/Turoyo dialect of Syriac”, the vernacular spoken by the East Syriac Community of Ṭur ʿAbdin, and subsequently translated into regional languages such as Kurdish (Kurmanci) and Arabic. In these languages, the text has survived in its Garshuni form – that is, Kurdish and Arabic written in the Syriac alphabet. In ritual practice, noḳūsho is performed immediately after the burial, beside the grave, accompanied by a loud invocation of the deceased. The lament serves as the community’s final address to the departed: a moment of farewell in which the last will, spiritual counsel, and remembrance of the deceased are recalled, and the community implores the deceased to remember them in turn. The text interweaves passages from the Holy Scriptures, Christian doctrinal motifs, and confessional sections emphasising repentance, examination of the soul, and judgement on the Day of Resurrection. It petitions divine forgiveness for both the deceased and the living, concluding with a prayer and blessing for all who attend the funeral rites. The ten-page Kurdish (Kurmancî) lament examined in this study has been transcribed into the Latin alphabet, transcription and transliteration, and analysed from the perspectives of linguistics, morphosyntax, folklore, and religious belief. The text contains significant cultural details and distinctive idiomatic expressions that illuminate the intertwined traditions of the East Syriac Community and the Kurds of the Ṭur ʿAbdin.
Anahtar Kelimeler
Tûrabdin Süryanilerine Ait Bir Kürtçe Ağıt Örneği: Noḳûşo
Öz
Bu çalışmada tarihi Tûrabdin bölgesinde yaşayan Süryanilerin ölü gömme merasimlerinde okudukları “nokûşo” adlı Kürtçe ağıtın incelenmesi, transkiripsiyon ve latinizasyonu yapılmıştır. Söz konusu ağıt, tarihsel süreçte ilk olarak IX. yüzyılda Daralı Mor İvanis tarafından Süryanice kaleme alınmış bir yakarış metni olup sonraki süreçte hem Süryanicenin Tora diyalektiğine (Sureyt/Toroyo) aktarılmış hem de Süryaniceden Kürtçe ve Arapça gibi bölge dillerine çevrilerek yazılı bir gerşuni metnine dönüştürülmüştür. Cenazenin defnedilmesinin ardından kabrin başında yüksek sesle ölüye seslenen ve onunla bir tür vedalaşmayı içeren nokûşo da kutsal kitaptan, Hristiyanlık inanışlarına, ölünün manevi vasiyetinden, günahların ikrarına kadar farklı pasajlar görülür. Aynı şekilde tövbenin önemine ve kıyamet gününe işaret edilir, sorgu sualden bahsedilir, ölüler ve sağlar için Tanrı’dan bağışlanma dilenir ve ölü gömme merasimine katılanlara dua edilerek nokûşo sonlandırılır. Bu çalışmada dil, gramer ve folklorik yönleriyle beraber irdelenmiş, toplam on varaktan oluşan bu uzun Kürtçe ağıt metninde Tûrabdin bölgesindeki Süryanilerin Kürtlerle olan kültür ilişkilerini yansıtan ayrıntılar ile orijinal özdeyişlerde mevcuttur.
Anahtar Kelimeler
Mînakeke Lawija Kurdî ya Suryanên Herêma Torê: Noḳûşo
Öz
Di vê xebatê de lawija ke kurdî (kurmancî) ya bi navê “noḳûşo” ku ji hêla suryanên herêma dîrokî ya Torî(yan) de -Tur Abidinê- tê xwandin, hatiye lêkolîn û ji xet û tîpên suryanî bo kurdî (kurmancî) hatiye latînîkirin. Lawij di zaravayê kurmancî de ji lêkera lêwandinê tê û her wiha weke navdêr jê re lawe yan lawejok ji tê gotin ku bi peyva zêmar re hevwate ye. Ev lawija navborî yanê noḳûşo, cara ewil ji alîyê Mor Îvanîsê Darayî, di sedsala 9an de weke duayekê bi suryaniya klasik hatiye nivîsandin. Û paşê, bi zaravayê “suraytê/toroyo” a suryanên herêma Torê hatiye veguheztin û ji bo zimanên li herêmê yên weke kurdî (kurmancî) û erebî jî hatiye wergerandin û bûye metneke gerşûnîyeke nivîskî. Di vê lawija noḳuşoyê de piştî veşartina mirîyan, bi dengekî bilind mirî tên gazîkirin, ji wan xatir tê xwestin û her wiha wesîyet û qavyetiya wan tê zimên. Giringiya tobe û roja qiyametê û lêpirsînê tê dîyarkirin û guneh tên îtîrafkirin. Ji bo mirî û saxan ji bo kesên ku beşdarî merasîma cenazeyê bûnê dua tê kirin û bexşandin tê xwestin. Di vê lêkolînê de, ev metna lawija ku bi tevahî ji deh rûpelan pêk hatiye, di çarçoveya ziman, morfolojî, folklor û bawerîyên dinî ve hatiye analîz, transkrîbe û latînîkirin. Ew mînaka lawijê hin xalên giring û gotinên resen bi xwe ve hilgirtîye ku têkilîyên çandî yên suryan û kurden herêma Torê nîşan dide.
Anahtar Kelimeler
