The Reflections of Repression on the Kurdish Language and Identity in Kurdish Diaspora Novels

Öz

The Kurdish language and identity have been subjected to numerous forms of oppression in Syria, Iran, and Turkey for many years. Kurdish was banned, Kurdish press and publishing activities were not permitted, Kurdish education was virtually nonexistent, and constitutionally, Kurds were considered Turks. Faced with these pressures, many Kurdish writers were forced to seek asylum in Europe, and the Kurdish intelligentsia conducted press and publishing activities in the diaspora, thus shaping a Kurdish diaspora novel. This study will examine the reflections of the oppression on the Kurdish language and identity in the Kurdish novel. The Kurdish diaspora novel consists of writers who left their country and established a literary school in Europe. Mahmut Baksi, Mehmed Uzun, Fırat Cewerî, Jan Dost, and Helîm Yûsiv have attempted to reflect the oppression on the Kurdish language and identity to the extent permitted by their novelistic narratives. Kurdish diaspora novelists, through their novels, have challenged the denial of Kurdish identity and language, and have sought to demonstrate the existence of the Kurdish language and identity, and the right of Kurds to speak their language and live with their Kurdish identity. By transferring the negative effects of dominant cultures into the collective memory of their characters, the narrative structures of novels set in different places and times have become a gallery of socio-political reality.

Anahtar Kelimeler

• Diaspora
• novel
• politcal pressure
• language
• identity
• criticism

Destekleyen Kurum

Thank you

Etik Beyan

I declare that this work is my own and original.

Rengvedanên Pêkutîyên li Ser Ziman û Nasnameya Kurdî di Romana Kurdî ya Dîasporayê da

Öz

Ziman û nasnameya kurdî li Sûrîye, Îran û Tirkîyeyê tûşî gelek zor û zexten maye. Kurdî hatîye qedexekirin, destûra weşan û çapamenîyê nehatîye dayîn. Behsa perwerdeya kurdî nehatîye kirin û ji aliyê makezagonî ve kurd wekî tirk hatine pejirandin. Li hember van pêkutîyan gelek nivîskar naçar mane û îltîcayî Awrûpa kirine. Rewşenbîrên kurd, li dîasporayê xebatên weşan û çapamenîyê meşandine, bi vî awayî romana kurdî ya dîasporayê teşe girtîye. Di vê xebatê da em dê li ser pêkutîyên ziman û nasnameya kurdî û rengvedanên wan di romana kurdî ya dîasporayê da bisekinin. Romana kurdî ya dîasporayê jî nivîskarên ku ji welatên xwe veqetîyane û li Awrûpayê ekoleke edebî ava kirine pêk tê. Mahmut Baksi, Mehmed Uzun, Firat Cewerî, Jan Dost û Helîm Yûsiv di romanên xwe da hewl dane pêkutîyên li ser ziman û nasnameya kurdî bi qasî ku tevna romanan destûr dide veguhezînin. Romannûsên dîasporaya kurdî, bi romanên xwe hewl dane ku li hember înkarkirina ziman û nasnameya kurdî derkevin û bibêjin ziman û nasnameyeke kurdan heye û mafê kurdan e ku bi zimanê xwe biaxivin û bi nasnameye xwe ya kurdî bijîn. Romannûsan, bandorên neyînî yên çandên serdest transferî bîra kolektîf a lehengên xwe kirine bi vî awayî çîroksazîyên romanên ku di dem û deverên cuda da derbas dibin, bûne galerîya rastîya sosyo-polîtîk.

Anahtar Kelimeler

• Dîaspora
• roman
• zextên sîyasî
• ziman
• nasname
• rexne

Etik Beyan

Ez beyan dikim ku ev xebat aîdê min e û orîjînal e.

Teşekkür

Gelek spas dikim.

Kürt Dili ve Kimliği Üzerindeki Baskıların Kürt Diaspora Romanında Yansımaları

Öz

Kürt dili ve kimliği Süriye, İran ve Türkiye’de uzun yıllar birçok baskıya maruz kalmıştır. Kürtçe yasaklanmış, Kürtçe basın-yayın faaliyetlerine müsaade edilmemiş, Kürtçe eğitimin esamesi okunmamış ve anayasal olarak Kürtler, Türk sayılmıştır. Sözkonusu baskılar karşısında birçok Kürt yazar Avrupa’ya iltica etmek zorunda kalmış ve Kürt entelijansiyası diasporada basın-yayın faaliyetleri yürütmüş böylece bir Kürt diaspora romanı şekillenmiştir. Bu çalışmamızda Kürt dili ve kimliği üzerindeki baskıların Kürt romanına yansımaları ele alınacaktır. Kürt diaspora romanı, ülkelerini terk edip Avrupa’da bir edebiyat ekolü kuran yazarlardan oluşmaktadır. Mahmut Baksi, Mehmed Uzun, Fırat Cewerî, Jan Dost ve Helîm Yûsiv, Kürt dili ve kimliği üzerindeki baskıları roman kurgularının elverdiği ölçüde yansıtmaya çalışmışlardır. Kürt diaspora romancıları, romanları aracılığıyla Kürt kimliğinin ve dilinin inkarına meydan okumaya ve Kürt dilinin ve kimliğinin var olduğunu, Kürtlerin kendi dillerini konuşma ve Kürt kimlikleriyle yaşama hakkına sahip olduklarını anlatmaya çalışmışlardır. Romancılar, egemen kültürlerin olumsuz etkilerini kahramanlarının kolektif hafızasına aktarmışlar böylece, farklı yer ve zamanlarda geçen romanların anlatı yapıları, sosyo-politik gerçekliğin bir galerisi haline gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Diaspora
• roman
• siyasi baskı
• dil
• kimlik
• eleştiri

Etik Beyan

Bu açılmanın bana ait olduğunu ve orijinal olduğunu beyan ederim.

Teşekkür

Teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Acun, R. (2024). Rexneya Civakî, Sîyasî û Dîrokî di Romana Kurdî ya Dîyasporayê da, Zanîngeha Dîcleyê Enstîtuya Zanistên Civakî Makezanista Ziman û Çanda Kurdî, Dîyarbekir, Teza Doktorayê ya Neweşandî.
2. Acun, R. (27 Şubat 2021). Zimanê Ana. Gazete Karınca.
3. Ahmedzade, H. (2011). Romana Kurdî û Nasname. (Wer.) Fahriye Adsay. Îstanbul: Avesta.
4. Anderson, B. (2017). Hayali Cemaatler, (Wer.) İskender Savaşır. Îstanbul: Metis.
5. Aran, U. (2015). Kolonyalîzm, Nasname û Parçebûn Tirsa bê Diran a Helîm Yûsiv, Zarema, Sal: 1 / Hejmar: 3.
6. Babanzade, İ. H. (1998). Kürdçeye Dair, (Wer. Ji tîpên erebi) M. E. Bozarslan, Kürd Teavün ve Terakki Gazetesi. (j. 1, r.141-143). Uppsala: Weş. Deng.
7. Baksi, M. (2018a). Hêlîn. Ankara: Lîs.
8. Baksi, M. (2018b). Serhildana Mala Eliyê Ûnis. Ankara: Lîs.

9. Belge, M. (2009). Genesis. İstanbul: İletişim Yayınları.
10. Beşikçi, İ. (2015). Devlet ve Kürtler. İstanbul: İBV Yayınları.
11. Beşikçi, İ. (2016). Kürt Aydını Üzerine Düşünceler. İstanbuL: İBV Yayınları.
12. Blau, J. & Alexie, S. ûyd... (2017). Kürt Edebiyatı. İstanbul: Avesta.
13. Bruinessen, M. V. (2010). Kurdistan Üzerine Yazılar, Wer: Kolektîf. İstanbul: İletişim Yayınları.
14. Bozarslan, H. & Gunes, C. & ûyd... (2021). The Kurdish. Cambridge: University Press.
15. Cewerî, F. (2008). Ez ê Yekî Bikujim, Çapa Yekem. Stenbol: Avesta.
16. Cewerî, F. (2014). Payiza Dereng, Çapa Duyem. Stenbol: Avesta.
17. Cewerî, F. (2014). Lehî, Çapa Duyem. Stenbol: Avesta.
18. Connolly, W. E. (1995). Kimlik ve Farklılık -Siyasetin Açmazlarına Dair Demokratik Çözüm Önerileri, Çev. Fermâ Lekesizalın. Îstanbul: Ayrıntı Yayınları.
19. Dost, J. (2015). Mîrname, Çapa Sêyem. Stenbol: Avesta.
20. Dost, J. (2007). 3 gav û 3darek, Çapa Yekem. Stenbol: Avesta.
21. Eagleton Jr, W. (2019). Komara Kurdistanê ya 1946’an. Stenbol: Avesta.
22. Eliassi, B. (2014). Neteweperestî, Kozmopolîtanîzm û Bêdewletî, Hevpeyvînek ligel Craig Calhoun, (Wer.) Umran Aran, Zareme, Sal: / Hejmar: 2.
23. Ezîzan, H. (1945). Çira Zimane, Ronahî, Hejmar 28.
24. Gleason, P. & Ashcroft B. & ûyd... (2006). Identifying Identity. The Post-colonial Studies Reader (2nd Edition) (p. 194-196). Oxford: Routledge.
25. Larrain, J. (1995). İdeoloji ve Kültürel Kimlik, (Çev.) Neşe Nur Domaniç. Îstanbul: Sarmal Yayınları.
26. Pertev, R. (2018). Folklor û Nasnameya Kurdî ya Neteweyî (1898-1946). Îstanbul: Avesta.
27. Sarup, M. 1996). Identity and Narrative. Identity, Culture and the Post-modern World. Editör: R. Tasneem; G. Athens. The University of Georgia Press.
28. Scalbert Y. C. (2018). Kürt Edebiyatının Anatomisi. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
29. Smith, A. D. (1994). Millî Kimlik. İstanbul: İletişim Yayınları.
30. Turgut, S. (2011). Mezopotamya’da Kürt Uygarlık Tarihi. İstanbul: Belge Yay.
31. Uzun, M. (1999). Bîra Qederê, Kürt - Kav. Çapa Sêyem. Stenbol: Avesta.
32. Uzun, M. (2008). Küllerinden Doğan Dil ve Roman. Stenbol: İthaki Yayınları.
33. Uzun, M. (2010). Rojek Ji Rojên Evdalê Zeynikê. Stenbol: Avesta.
34. Uzun, M. (2015). Ronî Mîna Evînê Tarî Mîna Mirinê, Çapa Çarem. Îstanbul: İthaki
35. Uzun, M. (2005). Siya Evînê, Çapa Pencan. Îstanbul: İthaki.
36. Uzun, M. (2021). Tu, Îstanbul:Sel Yayınları.
37. Uzun, M. (2018). Siya Evînê. Îstanbul, İthaki.
38. Vali, A. (2013). Kürt Tarihi Kimliği ve Siyaseti, (Çev.) İbrahim Bingöl,. İstanbul: Avesta.
39. Yavuzer, M. N. & Purçak, M. E. Berberîya Evîn û Nasnameyê û Rewşa Trajîk di Romana Sîya Evînê da, Kurdiyat Hej. 5, r.9-29.
40. Yûsiv, H. (2021). Gava ku Masî Tî Dibin. Van: Peywend.
41. Yûsiv, H. (2018). 99 Morîkên Belavbûyî, Çapa Duyem. Îstanbul: Peywend.
42. Yûsiv, H. (2014). Sobarto, Çapa Duyem. Stenbol: Peywend.
43. Yûsiv, H. (2006). Tirsa bê Diran, Çapa Yekem. Stenbol: Avesta.
44. Zaken, M. & ûyd... (2016). Göçmenlik ve Vaadedilmiş Topraklar. Îstanbul: Avesta.
45. Zeraq, D. (2018). Bêjara Neteweparêz Di Kowara Hawarê De. Ankara: Lîs.