Li Gorî Çar Epîzotan Berawirdkirina Çar Varyantên Destana Zembîlfiroş

Öz

Di nav xebatên kurdî de her çiqas li ser Destana Zembîlfiroş gelek xebat hatibin kirin jî li ser epîzotên destanê zêde nehatiye sekinandin û di vê mijarê de valahiyek heye. Di vê xebatê de me xwest ku ev valahî bê tijîkirin û Destana Zembîlfiroş ji aliyê epîzotan ve bê nirxandin. Bi rêya vê xebatê çar epîzotên di Destana Zembîlfiroşê de li gorî çar vanyantên destanê hatine berawirdkirin. Epîzotên hatine hilbijartin: mekan û statuya civakî ya lehengan, hevdîtina ewil a lehengan, gihiştina lehengan û mirina wan. Varyant ji van pirtûkan hatine hilbijartin: Feqiyê Teyran ya Xalid Sadinî, Zargotina Kurda I ya Ordîxanê Celîl û Celîlê Celîl, Zembîlfiroşa A. Gernas û Folklora Kurmanca ya Heciyê Cindî û Emînê Evdal. Di van her çar varyantan de wek epîzoteke hevpar dikare bê gotin ku Xatûn bi tu awayî nagêhije armanca xwe; lê li aliyê din navên Zembîlfiroş û Xatûnê, mîrzadebûna Zembîlfiroşî, mirina lehengan bi rengên ciyawaz xuya dikin.

Anahtar Kelimeler

• Destan
• Destana Zembîlfiroş
• Epizot
• Çar
• Varyant

The Comparison of Four Variants of The Zembilfirosh Epic in Terms of Four Episodes

Öz

Among the Kurdish Works, although a lot f work has been done on the Epic of Zembîlfiroş, the episodes of the epic have not been stopped much and there is a gap in this regard. In this study we wanted to fill this gap and evaluate the Epic of Zembîlfiroş by the episodes. Through this work the four episodes in the Epik of Zembîlfiroş have been compared according to the four variants of the epic. Selected episodes: place and social status of the heroes, come together of the heroes and their death. Variants have been selected from these boks: Feqiyê Teyran by Xalid Sadinî, Zargotina Kurda I by Ordîxanê Celîl û Celîlê Celîl, Zembîlfiroş by A. Gernas and Folklora Kurmanca by Heciyê Cindî and Emînê Evdal. In all four of these variants as a common episode it can be said that the Xatûn in no way achieves her goal; but on the other hand the names of Zembîlfiroş and Xatûn, the lordship of Zembîlfiroş, the dead of the heroes appear in different colors.

Anahtar Kelimeler

• Epic
• Epic of Zembîlfiroş
• Episode
• Variant

Kaynakça

1. Abdulrazaq, J. N. (2017). Feqiyê Teyran’ın ve Mradxanê Bayezidî’nin Zembilfroş Destanlarında Edebi Sanatlar. (teza masterê)
2. Attı, H. (2013). Lêkolîneke Folklorî Li Ser Destana Mem û Zînê (teza masterê)
3. Ay, Y. B (2015). Türk Halk Hikayelerinde Aşk Motifi. (teza masterê)
4. Baba, M. O. (2007). Halk Edebiyatı Terimler Sözlüğü. İstanbul: Heyamola
5. Boratav, P. N. (1988). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınevi
6. Celîl, C. Celîl, O. (2013). Zargotina Kurda I, Amed: Aram
7. Cindî, H. Evdal, E. (2008). Folklora Kurmanca. Stenbol: Avesta
8. Elçin, Ş. (1986). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları

9. Erşahin, İ. (2011). Halk Kültürü ve Edebiyat Sözlüğü. İstanbul: Ötüken
10. Gernas, A. (1995). Zembîlfiroş, Stockholm: Weşanên Roja Nû
11. Güzel, A., Torun, A. (2008). Türk Halk Edebiyatı El Kitabı. Ankara: Akçağ
12. Kaplan, M. (1979). Oğuz Kağan Destanı. İstanbul: Dergâh
13. Keskin, N. (2019). Folklor û Edebiyata Gelêrî. Stembol: Avesta
14. Kunos, İ. (1978). Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser
15. Ong, W. J. (2003). Sözlü ve Yazılı Kültür (wer. S. P. Banon). İstanbul: Metis
16. Sadinî, M. X. (2011). Feqiyê Teyran Jiyan, Berhem û Helbestên Wî, Stenbol: Nûbihar
17. Samur, A. (2012). Destana Zembîlfiroş û Gulxatûnê. (teza masterê)
18. Türkmen, F (1974). Aşık Garip Hikayesi Üzerine Mukayeseli Bir Araştırma. Ankara: Akçağ
19. Yıldırım, K., Pertev, R., Aslan, M. ((2013). Ji Destpêkê Heta Niha Folklora Kurdî, İstanbul: Mardin Artuklu Üniversitesi Türkiye’de Yaşayan Diller Enstitüsü Yayınları
20. Yılmaz, İ. (2016). Vekolînek Li Ser Çîroka Zembîlfiroş (teza masterê)
21. Zîlan, R., Roşan, S. (1996). Destanên Kurdî. Stenbol: Weqfa Kurdî ya Kulturî li Stockholmê