Türkiye’de Doğurganlık Hızındaki Azalmanın Yakın Dönemdeki Muhtemel İktisadi Etkileri

Öz

Türkiye, son yıllarda nüfusunu yenileyebilme kabiliyetini olağanüstü bir hızla yitiren ülkelerden biri olmuştur. 2017 yılında nüfusun kendini yenileme eşiği olan 2,1’in altına inen doğurganlık hızı, aralıksız ve keskin düşüşüne devam ederek 2024 yılında 1,48 ile Cumhuriyet tarihinin en düşük seviyesine ulaşmıştır. Bu dramatik düşüşün nedenleri arasında ilk evlenme yaşının yükselmesi, boşanma hızlarının artması, ilk doğumda anne yaşının yükselmesi ve tek kişilik hanelerin yaygınlaşması gibi demografik dönüşümler gösterilebilir. Yaşanan demografik dönüşümler neticesinde, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye’nin demografik fırsat penceresinin 2030’lu yılların ortasına doğru kapanacağı öngörülmektedir. Söz konusu çalışma, demografik fırsat penceresinin beklenenden hızlı bir şekilde kapanma eğiliminde olmasının, sosyal dinamiklerin yanı sıra iktisadi istikrar üzerinde doğuracağı muhtemel etkileri ele almaktadır. Yeni doğan bebek sayısındaki düşüş trendi neticesinde, 2030 yılına kadar ilkokul çağındaki öğrenci sayısında yaklaşık 900 bin kişilik bir azalma (%20) yaşanabileceği hesaplanmıştır. Bu azalma dolayısıyla, ilk aşamada okul öncesi ve daha sonra ilköğretim kademesinde keskin bir talep düşüşü beklenmektedir. Eğitim sektörünün yanı sıra ebe, kadın doğum uzmanı ve çocuk doktoru gibi sağlık profesyonellerine yönelik emek talebinin de benzer oranda gerilemesi söz konusudur. Ayrıca çocuklara yönelik gıda, giyim, eğlence ve kültür sektörlerinde kalıcı bir iktisadi daralmanın ortaya çıkması muhtemeldir. Çalışmada ayrıca doğurganlığın hızlı düşüşü akabinde kısa vadede oluşabilecek iktisadi sorunların hafifletilmesine yönelik önerilere de yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Toplam doğurganlık hızı
• doğurganlık hızı düşüşü
• demografik dönüşüm
• demografik fırsat penceresi
• iktisadi etki

Possible Short-Term Economic Impacts of the Declining Fertility Rate in Türkiye

Öz

Türkiye is one of the few countries that has lost its ability to renew its population at an extraordinary rate. The fertility rate fell below 2.1, the threshold for population renewal, in 2017. The fertility rate has continued its uninterrupted and sharp decline, reaching 1.48 in 2024, the lowest level in the history of the Republic. Among the reasons for this dramatic decline are demographic transformations such as the rising age of first marriage, increasing divorce rates, the rising age of mothers at first birth, and the spread of single-person households. Because of these demographic shifts, data from the Turkish Statistical Institute indicates that Türkiye's demographic opportunity window is projected to close by the mid-2030s. This article examines the potential effects of the demographic opportunity window closing faster than expected on economic stability, as well as on social dynamics. Due to the downward trend in the number of newborns, it is estimated that there could be a decrease of approximately 900,000 in the number of primary school-aged students by 2030. Because of this decrease, a sharp decline in demand is initially expected during the early childhood education phase, followed by the primary education stage. In addition to the education sector, there will likely be a similar decline in demand for healthcare professionals such as midwives, obstetricians, and pediatricians. Furthermore, a permanent economic contraction is likely to emerge in the food, clothing, entertainment, and culture sectors targeting children. The article also includes recommendations aimed at mitigating the economic problems that may arise in the short term following the rapid decline in fertility.

Anahtar Kelimeler

• Total fertility rate
• fertility rate decline
• demographic transition
• demographic window of opportunity
• economic effects

Kaynakça

1. Adserà, A. (2004). Changing fertility rates in developed countries. The impact of labor market institutions. Journal of Population Economics, 17(1), 17-43. https://doi.org/10.1007/s00148-003-0166-x
2. Baykara-Krumme, H., & Milewski, N. (2017). Fertility patterns among turkish women in turkey and abroad: the effects of ınternational mobility, migrant generation, and family background. European Journal Of Population = Revue Europeenne De Demographie, 33(3), 409–436. https://doi.org/10.1007/s10680-017-9413-9
3. Birleşmiş Milletler (BM). (2025) World Population Prospect 2024. https://population.un.org/wpp/downloads?folder=Standard%20Projections&group=Most%20used
4. Bloom, D., & Canning, D. (2004). Global Demographic Change: Dimensions and Economic Significance (w10817; s. w10817). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w10817
5. Bloom, D. E., Canning, D., Fink, G., & Finlay, J. E. (2010). The Cost of Low Fertility in Europe. European Journal of Population / Revue Européenne de Démographie, 26(2), 141-158. https://doi.org/10.1007/s10680-009-9182-1
6. Can, B., & Avcı, S. (2019). Demografik fırsat penceresi Türkiye için demografik kriz penceresine dönüşecek mi? İçinde B. Gönençgil, T. A. Ertek, İ. Akova & E. Elbaşı (Ed.), 1. İstanbul Uluslararası Coğrafya Kongresi Bildiri Kitabı, (ss. 211-222). İstanbul Üniversitesi Yayını, https://cdn.istanbul.edu.tr/file/JTA6CLJ8T5/91F6B8D47C6B4BD4931D653EF90FA10
7. Cruz, M., & Ahmed, S. A. (2018). On the impact of demographic change on economic growth and poverty. World Development, 105, 95-106. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2017.12.018
8. Currie, J., & Schwandt, H. (2014). Short- and long-term effects of unemployment on fertility. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(41), 14734-14739. https://doi.org/10.1073/pnas.1408975111

9. EuroStat. (2025). Fertility Statistics. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Fertility_statistics
10. Farooq, G. M., & Tuncer, B. (1974). Fertility and economic and social development in Turkey: a cross-sectional and time series study. Population Studies, 28(2), 263–276. https://doi.org/10.1080/00324728.1974.10405179
11. Graetz, G. (2019). Labour demand in the past, present and future. Publications Office. https://data.europa.eu/doi/10.2765/757238
12. Glowaki, T., & Richmond, A. K. (2007). How government policies influence declining fertility rates in developed countries. Middle States Geographer, 40, 32-38.
13. Keynes, J. M. (1937). Some economic consequences of a declining population. The Eugenics Review, 29(1), 13-17. Kosai, Y., Saito, J., & Yashiro, N. (1998). Declining Population and Sustained Economic Growth: Can They Coexist? The American Economic Review, 88(2,), 412-416.
14. Lutz, W. (2006). Fertility rates and future population trends: Will Europe’s birth rate recover or continue to decline? International Journal of Andrology, 29(1), 25-33. https://doi.org/10.1111/j.1365-2605.2005.00639.x
15. Mankiw, N. G. (2019). Macroeconomics. Worth Publishers.
16. Mishkin, F. S. (2018). Makroekonomi—Politika ve Uygulama (2.). Nobel Akademik Yayıncılık.
17. Pednekar, H. R., Lee, T., & Chin, D. (2023). Is the declining birthrate really an issue for the economy?. https://commons.erau.edu/ww-research-methods-rsch202/37
18. Scripps, E., & Webb, L. (2025). Impacts of birthrate decline. https://post.parliament.uk/research-briefings/post-pn-0745/
19. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Nüfus projeksiyonları, 2023-2100. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Nufus-Projeksiyonlari-2023-2100-53699
20. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025a). Doğum İstatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dogum-Istatistikleri-2024-54196
21. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025b). Evlenme ve Boşanma İstatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024-54194
22. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025c). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayal%C4%B1-N%C3%BCfus-Kay%C4%B1t-Sistemi-Sonu%C3%A7lar%C4%B1-2024-53783&dil=1
23. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025d). Hayat Tabloları, 2022-2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hayat-Tablolari-2022-2024-54081
24. Yılmaz, H. & Elmas, A. (2018) The Study on Turkey's Demographic Window of Opportunity, Innovation and Global Issues with Multidisciplinary PerspectivesEconomics, Law and Social Sciences (pp.91-98) Publisher: Peterlang
25. Weeks, J. R. (2020). Population: An Introduction to Concepts and Issues. Belmont, CA: Wadsworth.
26. Zetter, R. (2012). Are refugees an economic burden or benefit? Forced Migration Review, 41. https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:97b220e4-9ea8-4900-acab-1ab5b24e282b/