Savunma ve Sığınma Yapılarında KBRN Tehditlerine Karşı Betonların Zırhlanması

Öz

Bu çalışmada savunma ve sığınma yapılarında kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) tehditlerine karşı betonların zırhlanması ele alınmıştır. Bu kapsamda; KBRN tehditleri, savunma ve sığınma yapılarına olan ihtiyaç, savunma ve sığınma yapılarının bazı teknik özellikleri, savunma ve sığınma yapılarında beton kullanımı, ağır betonun önemi, kullanılacak betonlarda aranılması gereken bazı teknik özellikler açıklanmıştır. Konu ile ilgili yapılan literatür incelemesi sonucunda en etkin beton zırhlamanın ağır agregalı, yüksek kompasiteli, tercihen bor mineral katkılı, S/Ç oranı düşük, soğuk derzsiz, en az 60cm çekirdek çaplı, en az 350kg/m³ çimento dozlu betonlarda sağlanabileceği anlaşılmıştır. Radyoaktivite düzeyi yüksek olan malzemeler bina yapımında kullanılmamalıdır. Diğer taraftan son yıllarda canlı hayatını tehdit eden unsurlarda yaşanan çeşitliliğin artma ihtimali olması nedeniyle daha nitelikli savunma ve sığınma yapılarına ihtiyaç artmaya başlamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Beton,Savunma Yapıları,Sığınma Yapıları,Nükleer ve Radyoaktif Tehlikeler,Betonun Zırhlanması

Kaynakça

1. [1] URL-1. (1988). Sığınak Yönetmeliği. Resmi Gazete Tarihi: 25.08.1988 Resmi Gazete Sayısı: 19910.
2. [2] URL-2. (2019). Sığınak İhtiyacı ve Tehditler. http://www.meteksistem.com/siginak-ihtiyaci-ve-tehditler.html (Erişim Tarihi: 30 Mart 2019) (Erişim: 24 Mart 2019).
3. [3] URL-3. (2019). Sığınaklar. https://www.afad.gov.tr/tr/23445/ Siginaklar (Erişim: 24 Mart 2019).
4. [4] Johns, H.E. ve Cunningham, J.R., (1983). The Physicis of Radiology, C. Thomas Publishers.
5. [5] TAEK. (1999). Nükleer Enerji, Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi. Bilgiler-Haberler, Sayı: 57.
6. [6] Hızarcı, S., (2019). Radyasyon Kaynakları ve Radyasyondan Korunma. http://www.cygm.gov.tr/CYGM/Files/ Guncelbelgeler/Radyasyon_olcum_sunum.pdf
7. [7] Kılınçarslan, Ş., (2004). Barit Agregalı Ağır Betonların Radyasyon Zırhlamasındaki Özellikleri ve Optimal Karışımlarının Araştırılması, (Doktora Tezi). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
8. [8] Kılınçarslan, Ş., Başyiğit, C. ve İskender Akkurt, İ., (2007). Barit Agregalı Ağır Betonların Radyasyon Zırhlama Amacıyla Kullanımının Araştırılması. Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Dergisi, 22(2):393-399.

9. [9] AFAD, (2019). İçsel ve Dışsal Radyasyondan Korunma. https://www.afad.gov.tr/tr/23729/Icsel-ve-Dissal-Radyasyondan-Korunma Ait Tehdit Değerlendirmesinde Risk Analizi ve Yönetimi. Güvenlik Bilimleri Dergisi, Kasım 2012, 1(1):79-94.
10. [10] Mülayim, S. ve Diğ. (2019). Aktif Ol Radyoaktif Olma! tip.kocaeli.edu.tr/docs/todup/todup16-17/C4aktifolradyoaktifolma.pptx.
11. [11] Kaçar, A., (2006). Yapılarda Radyasyon Kalkanı Olarak Kullanılan Barit Agregalı Ağır Beton Elemanların Zırh Kalınlık Hesaplarının Belirlenmesi, (Yüksek Lisans Tezi). Isparta: SDÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü.
12. [12] URL-11. (2019). Toksik Endüstriyel Kimyasallar. https://www.afad.gov.tr/tr/23671/Toksik-Endustriyel-Kimyasallar.
13. [13] Yarar, Y., (1994). Kolemanitli Betonların Nötron Zırhlama Etkinliğinin ve Aktivitesinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Nükleer Enerji Enstitüsü.
14. [14] Onur, S., (2002). Gama Radyasyonu Zırhlaması Amacıyla Farklı Betonların Değerlendirilmesi, (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Nükleer Enerji Enstitüsü.
15. [15] Kan, Y-C., Pei, K-C. ve Chien, C-L., (2004). Strength and Fracture Toughness of Heavy Concrete with Various Iron Aggregate Inclusions, Nuclear Engineering and Design, (228):119-127.
16. [16] Sakr, K. ve El-Hakim, E., (2005). Effect of High Temperature or Fire on Heavyweight Concrete Properties, Cement and Concrete Research, (35):590-596.
17. [17] Kılıçarslan, Ş., (2008). Ağır Betonların Radyasyon Zayıflatma Katsayılarının Belirlenmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı. Engineering Sciences, 3(2):171-180.
18. [18] Turhan, Ş., Yücel, B. ve Arıkan, İ.H., (2009). Türkiye'deki Kömür Yakıtlı Termik Santrallerden Elde Edilen Uçucu Küllerin İnşaat Sektöründe Kullanılabilirliğinin Radyolojik Açıdan Değerlendirilmesi. Ankara: Türkiye Atom Enerjisi Kurumu.
19. [19] Kıpçak, A.S., (2009). Bazı Bor Bileşiklerinin Nötron Zırhlamasında Kullanılabilirliğinin Araştırılması, (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Kimya Mühendisliği Anabilim Dalı.
20. [20] Yıldız, S., Bölükbaş, Y. ve Keleştemur, O., (2010). Cam Elyaf Katkısının Betonun Basınç ve Çekme Dayanımı Üzerindeki Etkisi. Politeknik Dergisi, 13(3):239-243.
21. [21] Bayasi, Z. and Soroushian, P., (1991). Fiber Type Effects on the Performance of Steel Fiber Reinforced Concrete, ACI Materials Journal, (88): 129-134.
22. [22] Kützing, L. and König, G., (1999). Desing Principals for Steel Fibre Reinforced Concrete, A Fracture Mechanics Approach, University of Leipzig.
23. [23] Suaris, W. and Shah, S.P., (1982). Strain Rate Effects in Fiber Reinforced Concrete Subjected to Impact and Impulsive Loadin”, Composites, 153-159.
24. [24] Akyıldırım, H. ve Akkurt, İ., (2011). Ağır Betonların Nükleer Radyasyon Zırhlama Özelliklerinin Araştırılması, (Doktora Tezi). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
25. [25] Özturan, T., (2013). Özel Betonlar. Hazır Beton Dergisi, (2013 Temmuz-Ağustos):70-83.
26. [26] Çetin, H., (2011). Tıbbi Amaçlı X Işını Uygulamalarında Radyasyondan Korunmak Amacıyla Kullanılan Kurşunlu Önlük Malzemelerine Alternatif Olarak Üretilen Kurşunsuz Örneklerin Soğurma Özelliklerinin İncelenmesi, (Yüksek Lisans Tezi). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
27. [27] Akkurt, İ., Başyiğit, C., Mavi, B., Günoğlu, K., Kılınçarslan, Ş., ve Akkaş, A., (2011). Ağır Agregaların Radyasyon Zırhlama Özellikleri. e-Journal of New World Sciences Academy, 6(4):1A0254.
28. [28] Kılınçarslan, Ş., Sancar, S. ve Uzun, İ., (2011). Barit Agregalı Ağır Betonların Betonarmede Kullanılabilirliği. 6th International Advanced Technologies Symposium (IATS’11), 16-18 May 2011.
29. [29] Kılınçarslan, Ş., Başyiğit, C., Molla, T. ve Sancar, S., (2011). Radyoaktif Işınlardan Korunaklı Ekolojik Yapılar. Politeknik Dergisi, 14(2):93-99.
30. [30] Başyiğiyt, C., Kaçar Akkaş, A. ve Kurtarısı, M.N. (2012). Betonların Radyasyon Zırh Kalınlıklarının Yapay Sinir Ağları ve Çoklu Regresyon Metotlarıile Tahmini. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 16(1):77-81.
31. [31] Binici, H., Küçükönder, A., Sevinç, A.H., Eken, M. ve Kara, M., (2013). Hafif ve Ağır Malzemelerin Isı, Ses ve Radyasyon Yalıtım Özelliklerinin Araştırılması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 28(2):113-123.
32. [32] Yaltay, N., (2015). Kolemanit Katkılı Çimento İle Üretilen Pomza Agregalı Hafif Betonun Fiziksel Özelliklerinin Araştırılması, (Doktora Tezi). Elazığ: Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
33. [33] Darıyer, D. ve Küçer, R., (2015). Farklı Yoğunluktaki Malzemelerin Nötron Zayıflatma Özelliklerinin İncelenmesi. SDU Journal of Science (E-Journal), 10(1):49-53.
34. [34] Aygün, B., (2015). Nükleer Uygulamalarda Radyasyon Güvenliği Amacıyla Yeni Kalkan Malzemelerin Deneysel ve Monte Carlo Simülasyon Kodları (Cern-Fluka ve Geant4) İle Belirlenmesi ve Fabrikasyonu, (Doktora Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
35. [35] Ünal, O., (1994). Isıl İşlem Uygulamasının Lifli Beton Özelliklerine Etkisi, (Doktora Tezi), İstanbul: Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
36. [36] Özge Kılıçoğlu, Ö., Tekin, H.O. ve Viswanath P. Singh, V.P., (2019). Farklı Türdeki Betonların Kütle Zayıflatma Katsayılarının Monte Carlo Metodu ile Belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 2019(15): 591-598.
37. [37] Ekinci, C.E., (2018). Fen ve Mühendislik Bilimleri İçin Bilimsel Araştırma Yöntemleri (3.Baskı). Ankara: Data Yayınları.
38. [38] AFAD, (2014). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü, Ankara: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
39. [39] Ütük, U., (2018). KBRN Tehdit ve Tehlikelerden Kaynaklı Zararlar Nedeniyle İdarenin Risk İlkesine Dayalı Sorumluluğu. Dirençlilik Dergisi, 2(1):(39-56).
40. [40] URL-15. (2019). https://www.afad.gov.tr/tr/23669/Kimyasal-Tehditler.
41. [41] URL-10. (2019). Kimyasal Savaş Ajanları. https://www.afad.gov.tr/tr/23670/Kimyasal-Savas-Ajanlari.
42. [42] Ekşi, A., (2016). KBRN Terörizminde Risk Değerlendirmesi ve Yönetimi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(42).
43. [43] URL-12. (2019). Evlerde Kullanılan Tehlikeli Kimyasallar Nelerdir?.https://www.bilgiustam.com/evlerde-kullanilan-tehlikeli-kimyasallar-nelerdir/
44. [44] URL-13. (2019). http://www.kmo.org.tr/resimler/ekler/ e0f05f77c1b19d1_ ek.pdf?tipi=2&turu=H&sube=7.
45. [45] Erkekoğlu, P. ve Koçer-Gümüşel, B., (2018). Kimyasal Savaş Ajanları: Tarihçeleri, Toksisiteleri, Saptanmaları ve Hazırlıklı Olma. Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy, Review Article, 38(1):24-38.
46. [46] Kenar, L. ve Karayılanoğlu, T., (2007). Kimyasal Silahlar, Afet Tıbbı Cilt:II. (Ed; M.Eryılmaz ve U.Dizdar). Ankara: Ünsal Yayınları.
47. [47] Ashcroft, J., Daniels, D.J. ve Hart, S.V., (2002). Guide for the Selection of Personal Protective Equipment for Emergency First Responders, National Institute of Justice, Washington, USA.
48. [48] Kenar, L., (2002). Bir NBC Atağı Karşısında Ülkemiz İçin Ulusal NBC Savunma ve İlk Yardım Sisteminin Oluşturulması, (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara: Gülhane Askeri Tıp Akademisi.
49. [49] Kiremitçi, İ., (2014). Küresel Boyutta Biyolojik Terör Tehdidi. Savunma Bilimleri Dergisi, 13(2):27-58.
50. [50] Yüksel, O. ve Erdem, R., (2016). Biyoterörizm ve Sağlık. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 19(2):203-222.
51. [51] Bağdatlı, Y. ve Çeviker, K., (2009). Biyolojik Silahların Kişi, Toplum ve Ülke Açısından Değerlendirilmesi. I. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer (KBRN) Kongresi, İstanbul.
52. [52] Seyhan, E. ve Sarı, G., (2012). Terör Maksatlı Biyolojik-Kimyasal Saldırılara Ait Tehdit Değerlendirmesinde Risk Analizi ve Yönetimi. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 1(1):79-94.
53. [53] Takafujı, E.T. and Kok A.B. (1997). The Chemical Warfare Threat and The Military Healthcare Provider, Medical Aspects of Chemical and Biological Warfare, Walter Reed Army Medical Center, Washington, USA.
54. [54] Özbek, M., (2016). Radyolojik Tehditler Giriş Radyolojik Olayların Tarihçesi. https://slideplayer.biz.tr/slide/9238238/.
55. [55] Taner, A.C., (2019). Yeni Kuşak Radyasyon Teknolojileri Uygulamaları ve Kobalt-60 (Co-60) Gama Işınlama Tesisleri. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu. www.fmo.org.tr/wp-content/belgeler/yeninesilkargondongusu.doc (E.T.: 29.04.2019).
56. [56] Sağlam, Y., (2018). Radyasyondan Korunma. VKV Amerikan Hastanesi. http://www.rttder.org.tr/wp-content/uploads/2018/03/radyasyondan-korunma-8.4.2018.yucel_.pdf.
57. [57] Ayan, A. ve Dönmez, S., (2018). Radyolojik Nükleer Kaza ve Terör Olaylarında Tıbbi Yönetim. Ankara Eğt. Arş. Hast. Dergisi, 51(2):154-162.
58. [58] Demirci, S., (2012). Nükleer Terörizm ve Tehdit Boyutlarına Yönelik Çıkarımlar. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 3(1):59-84.
59. [59] Küçük, B., (2000).Betonun Dayanım ve Durabilitesini Sağlayan Parametreler. Pamukkale Üni. Mühendislik Bilimleri Dergisi, 6(1):79-85.
60. [60] Yılmaz, M. ve Yıldız, S., (2015). Askeri Binalar İçin Sürdürülebilirlik Ölçütleri. Savunma Bilimleri Dergisi. 14(2):165-188. ISSN(Basılı):1303-6831. ISSN (Online): 2148-1776.
61. [61] Cabi Değerli, F. ve Umaroğulları, F., (2017). Binalarda Radon ve Sağlık Üzerindeki Etkileri. Yeşil Bina Dergisi. Sayı: 264.
62. [62] Erdoğan, T.Y., (1995). Betonu Oluşturan Malzemeler, Karışım ve Bakım Suları, Agregalar, Çimentolar. Ankara: ODTÜ.
63. [63] Ekinci, C.E., (2016). Yapı. Ankara: Data Yayınları.
64. [64] Oymael, S., (2018). Beton. İstanbul: Birsen Yayınevi.
65. [65] Baradan, B., Yazıcı, H. ve Ün, H., (2010). Beton ve Betonarme Yapılarda Kalıcılık (Durabilite). İstanbul: THBB Yayınları.
66. [66] Cilason, N. ve Aksoy, N., (2000). Beton Yapı Hasarları Onarım ve Korunması ve Sıcak İklimlerde Beton, http://www.academia.edu/1534146/Beton_Yapi_Hasarlari_ Onarim_ve_Korunmasi_ve_Sicak_Iklimlerde_Beton.
67. [67] Baradan, B. ve Aydın, S., (2013). Betonun Durabilitesi (Dayanıklılık, Kalıcılık). Hazır Beton Dergisi, (54 (Kasım-Aralık):54-68.
68. [68] Burhan, K., (2013). Betonda Durabilite. Lisans Tezi. Kırklareli: Kırklareli Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi.
69. [69] Ünal, O., İçağa, Y. ve Çoşkun, A., (2016). Barit Agregalı Betonların Radyasyon Soğurma Özelliklerinin Araştırılması. AKÜ FEMÜBİD 16 (2016) 015602 (125‐131).
70. [70] Salgın, B., (2007). Brüt Beton, Brütalizm ve Türkiye Örnekleri, (Yüksek Lisans Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
71. [71] Neville, A.M., (1981). Properties of Concrete, Longman Scientific and Technical, 3rd Edition.
72. [72] Çoşkun, A., (2010). Ağır Betonlarda Barit Agregasının Kullanımı ve Beton Özelliklerinin Araştırılması, (Yüksek Lisans Tezi). Afyonkarahisar: Afyonkocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
73. [73] Kozak, M., (2013). Çelik Lifli Betonlar ve Kullanım Alanlarının Araştırılması. SDU Teknik Bilimler Dergisi, 3(5):26-35.
74. [74] Bentur, A. ve Mindess, S., (1990). Fiber Reinforced Cementitious Composites, Elsevier Applied Science, London.
75. [75] Baradan, B., Yazıcı, H. ve Aydın, S., (2015). Beton (2.Baskı). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Yayınları.
76. [76] Bulakbaşı, N., (2015). Radyolojide Zırhlama (Ders Notları: https://neu.edu.tr/wp-content/uploads/2015/11/Radyolojide-Z%C4%B1rhlama-Nail-Bulakba%C5%9F%C4%B1.pdf). Yakın Doğu Üniversitesi.
77. [77] Kanvas Beton (2019). Beton Kumaş Barınak Zırhlama. http://kanvasbeton.com/Z%FDrhlama.php.
78. [78] URL-7. (2019). https://www.kursunpanel.com/kursunlu-urunler/kursun-tugla/
79. [79] URL-8. (2019). Kurşun Tuğla. http://www.senoldisli.com/tr/kursun-tugla.html
80. [80] URL-9. (2019). https://www.madoors.com.tr/urun/bina-dis-cephe-balistik-zirh-kaplama.
81. [81] URL-4. (2019). ERYAP: http://www.eryap.com.tr/ProjeDetay. aspx?id=30(Erişim Tarihi: 24 Mart 2019).
82. [82] URL-5. (2019). Sığınak Alanının Kaldırılması Mümkün Müdür? https://3dkonut.com/siginak-alaninin-kaldirilmasi-mumkun-mudur-/haberi/
83. [83] URL-6. (2019). https://www.haberturk.com/yasam/haber/1377489-savas-korkusu-siginak-satislarini-arttirdi
84. [84] İçemer, Ö., (2018). Radyasyona Karşı Ağır Beton. Hazır Beton Dergisi, (2018 Eylül-Ekim):71-79.
85. [85] Martin, J.E., (2013). Radyasyon ve Radyasyondan Korunma Fiziği (Çev.: G.Tanır, M.H.Bölükdemir, K.Koç). Ankara: Palme Yayınları.
86. [86] Akgün, Y., Durmuş, A. ve Durmuş, A., (?). Barit Agregasıyla Üretilen Ağır Bir Betonun Özelikleri. http://www.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/3173.pdf .
87. [87] Alam, M.N., Mahi, M.M.H., Chowdhury, M.I., Kanal, M. ve Rahman, R., (2001). Attenuation Coefficients of Soils and Some Building Materials in Energy Range 276-1332keV, Applied Radiation and Isotopes, (54):973-976.
88. [88] Akkurt, I., Başyiğit, C., Kılınçarslan, S. ve Mavi, B., (2003). The Shielding of γ-rays by Concretes Produced with Barite, Progress in Nuclear Energy, (46):1-11.
89. [89] Mostofinejad, D., Reisi, M., Shirami, A., (2012). Mix Design Effective Parameters on J-ray Attenuation Coeffiecient and Strength of Normal and Heavyweight Concrete, Construction and Building Materials, (28):224-229.
90. [90] Topçu, İ.B., (2006). Beton Teknolojisi, Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Müh.‐Mim.Fak.
91. [91] Kılıçarslan, S. ve Seven, A., (2014). Baritli Hazır Sıva Kaplamalarının Radyasyon Zırh Malzemesi Olarak Kullanımının Araştırılması. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 18(3):9-14.
92. [92] Akyol, B., (2015). Radyoterapi Merkezi İnşaatlarında Malzeme Seçiminin Tasarıma Etkisinin Araştırılması, (Yüksek Lisans Tezi). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü. İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı.