Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunan bir İbrahim Edhem Menkâbesi: Vaṣf-ı İbrâhîm Edhem

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 146 - 163, 29.12.2025

Selami Turan , Veysel Murat Erdem

https://doi.org/10.55580/oguzhan.1831825

https://izlik.org/JA92DB29RJ

Öz

İbrâhîm Edhem, Türk-İslâm edebiyatında en çok ele alınan İslâm büyüklerinden biridir. Onun hayatını ve menkâbelerini konu alan çok sayıda manzum ve mensur eser kaleme alınmıştır. Özellikle Belh diyarındaki hükümranlığından ve sahip olduklarından vazgeçerek züht yolunu seçmesi, bütünüyle Allah’a yönelmesi, edipler tarafından sıkça işlenmiştir. Bu konuyu içeren manzum menakıb-nāmenin birçok nüshası kaleme alınmıştır.
Bu çalışmanın konusunu oluşturan nüsha, Tâlib isimli müstensih tarafından Hicrî 1197 yılında istinsah edilmiştir. Söz konusu nüsha, Süleymaniye Kütüphanesi Fatih Koleksiyonu’nda 02581-003 koleksiyon numarası ile kayıtlı olup, kütüphane kaydında müstensih adı Meydânî olarak yer almaktadır. Ancak metinde yer alan iki beyitte, müstensihin Tâlib olduğu açıkça belirtilmektedir.
Çalışmada, İbrâhîm Edhem hakkında kısaca bilgi verildikten sonra söz konusu nüsha tanıtılacak; nüshanın başında Tâlib’e ait olan bölümden hareketle müstensih hakkında bazı tespitlerde bulunulacak, eser dil özellikleri bakımından değerlendirilecek, İbrâhîm Edhem ilglili yapılan çalışmalardan bahsedilecek ve bu nüsha, benzer nüshalardaki farklılıkları göstermek için iki nüsha ile karşılaştırılacak ve aralarındaki farklılıklar dipnotlarla gösterilecektir.

Anahtar Kelimeler

Menâkıb , menkıbe , İbrahim Edhem , Talib

An Ibrahim Edhem Hagiography found in the Suleymaniye Library: Vasf-I Ibrahim Edhem

https://izlik.org/JA92DB29RJ

Öz

Ibrahim Edhem is one of the most frequently portrayed eminent figures of Islam in Turkish-Islamic literature. Numerous verse and prose works have been composed about his life and hagiographical anecdotes. In particular, his renunciation of sovereignty and worldly possessions in the land of Balkh, his choice of an ascetic way of life, and his complete devotion to God have often been treated by men of letters. The verse hagiography that relates this process has also survived in many manuscript copies.
The manuscript that constitutes the subject of this study was copied by a scribe named Tālib in 1197 AH. It is preserved in the Süleymaniye Library, Fatih Collection, under the shelfmark 240457, where the scribe is recorded under the pen name “Meydānī.” However, in two couplets within the text, it is explicitly stated that the scribe is Tālib.
In this study, after giving brief information about Ibrahim Edhem, the copy in question will be introduced; some determinations will be made about the copyist based on the section belonging to Talib at the beginning of the copy, the work will be evaluated in terms of its linguistic features, the studies about Ibrahim Edhem will be mentioned and this copy will be compared with two other copies to show the differences in similar copies and the differences between them will be indicated with footnotes.

Anahtar Kelimeler

Menâkıb , menkıbe , İbrahim Edhem , Talib

Kaynakça

• Albayrak, N. (2000). İbrâhim b. Edhem. DİA içinde (C. 21, ss. 295–296). Türkiye Diyanet Vakfı.
• Ateş, A. (1949). Menâkıp. İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 7, ss. 701–702). Millî Eğitim Bakanlığı.
• Canım, R. (2013). Klâsik Türk edebiyatında menâkıb-nâmeler. Avrasya Etüdleri, 43(1), 139–159.
• Çelik, R. (2022). Türk edebiyatında İbrahim bin Edhem velâyet-nâmeleri ve Adanalı Seyyid Nevrûz’un Velâyet-nâme-i İbrahim Edhem’i (İnceleme–Metin–İndeks). [Yayımlanmamış doktora tezi, Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
• Derdiyok, İ. Ç. (1997). Adana İl Halk Kütüphanesinde bulunan bir Hikâye-i İbrahim Edhem nüshası. Türkoloji Araştırmaları, 125–139.
• Ferîdüddîn Attâr (1984). Tezkiretü’l-evliyâ (S. Uludağ, Çev.). İlim ve Kültür Yayınları.
• Ebû Tâlib Mîr Âbidînî (2013). İbrahim Edhem (A. Çelik, Çev.). Irmak Yayınları.
• Gedikoğlu, S. İ. (1998). Kıssa-i İbrahim bin Edhem. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi].
• Göllü Karga, B. (2014). Hacı Süleyman Ay’ın kitaplığında bulunan bir Dâstân-ı İbrahim Edhem nüshası. VIII. Milletlerarası Türkoloji Kongresi içinde (C. 3, ss. 261–285). İstanbul.
• Güder, N. Ö. (1992). Dâstân-ı İbrahim Edhem (metin–sözlük–ekler dizini). [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi].
• Oğuz, M. Ö. (2008). Halk Hikâyeleri Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Öngören, R. (2000). İbrâhim bin Edhem. DİA içinde (C. 21, ss. 293–295). Türkiye Diyanet Vakfı.
• Söylemez, M. M. (2011). Dâstân-i İbrahim Edhem. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Şahin, H. (2004). Menâkıbnâme. DİA içinde (C. 29, ss. 112–114). Türkiye Diyanet Vakfı.
• Taşkesenlioğlu, L. (2019). İbrahim Ethem Destanı’nın tespit edilen yeni bir nüshası hakkında bir inceleme. Al-Farabi IV. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Kongre Tam Metin Kitabı içinde (ss. 754–766). Erzurum.
• Uludağ, S. (2016). Tasavvuf terimleri sözlüğü. Kabalcı Yayınları.
• Yılmaz, A. (2000). Safâ’nın İbrahim Edhem Destânı. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (7), 285–304.