TURİZM ÖZNESİ OLARAK MAĞARALAR VE MAĞARA TURİZMİ KAPSAMINDA KARADENİZ EREĞLİ CEHENNEMAĞZI MAĞARALARI (ZONGULDAK)

Öz

Türkiye coğrafi şartları gereği turizm açısından büyük bir potansiyele sahip olup mağara varlığı açısından da aynı şekilde büyük bir zenginliğe sahiptir. Bu iki unsur bir arada ülkenin “Mağara Turizmi” konusunda dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer almasını sağlamıştır. Gerçekten de Türkiye mağaraları, doğal ve beşeri değerleriyle küresel çapta dikkat çekmektedir. Mağaraların birer turistik destinasyon olması ve bunların da bir örnek üzerinden izahı noktasında ele alınan bu çalışmada Karadeniz Ereğli ilçesindeki Cehennemağzı Mağaraları incelenmiştir. Toplam 3 mağaradan oluşan bu mağara kompleksi hem doğal hem de tarihi değerleriyle dikkat çekmektedir. Çok eski çağlardan beri medeniyet izleri taşıyan bu mağaralar Antik Yunan mitolojilerinden erken Hıristiyanlık dönemlerine kadar pek çok olaya sahne ya da malzeme olmuştur. Turizm açısından fazlaca gelişmemiş, turistik değerleri çokça tanıtıl(a)mamış Batı Karadeniz için Cehennemağzı Mağaraları önemli bir rol oynamaktadır. Araştırma öznemiz olarak söz konusu mağaraların seçilmesinde de kültür tarihindeki yeri, mağaraların güncel durumu, turistik yatırımları ve literatürdeki durumu incelenerek bütüncül bir değerlendirme yapma kaygısı etkili olmuştur. Bu amaçla literatür taramasının ardından mağaralara ve yakın çevresine farklı dönemlerde yapılan 3 arazi çalışmasıyla yerinde gözlemler yapılmıştır. Elde edilen veriler ışığında Cehennemağzı Mağaraları’nın hem güncel durumları ortaya konmuş hem de “Mağara Turizmi” kapsamındaki potansiyeli ve yapılması gerekenler tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Mağara
• Mağara Turizmi
• Turizm Coğrafyası
• Cehennemağzı Mağaraları
• Karadeniz Ereğli
• Zonguldak.

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Yok

Teşekkür

Yok

CAVES AS TOURISM ATTRACTIONS: THE CASE OF CEHENNEMAĞZI CAVES IN KARADENİZ EREĞLİ (ZONGULDAK)

Öz

Türkiye, due to its geographical conditions, possesses great potential in terms of tourism and likewise exhibits remarkable richness in cave resources. The coexistence of these two elements has enabled the country to rank among the leading nations in the world with respect to “cave tourism.” Indeed, Turkish caves attract global attention through their natural and cultural values. This study, which addresses caves as touristic destinations and explains this phenomenon through a case study, focuses on the Cehennemağzı Caves located in the district of Karadeniz Ereğli. This cave complex, consisting of three caves, stands out for its combined natural and historical significance. Bearing traces of civilizations since ancient times, these caves have served as settings or sources for numerous events and narratives, ranging from Ancient Greek mythology to the early Christian period. For the Western Black Sea region, which remains relatively underdeveloped in terms of tourism and whose touristic assets have not been sufficiently promoted, the Cehennemağzı Caves play an important role. The selection of these caves as the subject of this research was influenced by a holistic evaluation of their place in cultural history, their current condition, existing touristic investments, and their treatment in the academic literature. To this end, following a comprehensive literature review, on-site observations were conducted through three field studies carried out at different periods in the caves and their immediate surroundings. In light of the data obtained, the current status of the Cehennemağzı Caves has been revealed, and their potential within the scope of “cave tourism,” as well as the necessary measures to be taken, have been identified.

Anahtar Kelimeler

• Cave
• Cave Tourism
• Tourism Geography
• Cehennemağzı Caves
• Karadeniz Ereğli
• Zonguldak.

Destekleyen Kurum

No

Etik Beyan

No

Teşekkür

No

Kaynakça

1. Akpınar Külekçi, E. ve Sezen, İ. (2018). Bir Ekoturizm Aktivitesi Olarak Mağara Turizmi: Erzurum İli Elmalı Mağarası Örneği. Journal of Architectural Sciences and Applications, 3(1), 66-75. Erişim: 24 Aralık 2025, https://doi.org/10.30785/mbud.-10372754
2. Anonim, (2022a). İnanç ve Mitolojinin Buluşma Noktası, Antik Çağ’da Batı Karadeniz. Zonguldak: Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı.
3. Anonim, (2022b). Herkül’ün Kenti, Antik Çağ’da Batı Karadeniz. Zonguldak: Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı.
4. Arpacı, Ö., Zengin, B. ve Batman, O. (2012). Karaman’ın Mağara Turizmi Potansiyeli Ve Turizm Açısından Kullanılabilirliği. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2012(2): 59-64. Erişim: 24 Aralık 2025, https://dergipark.org.tr/tr/pub/kmusekad/article/125506
5. Atalay, İ. (2000). Türkiye Coğrafyası ve Jeopolitiği. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları.
6. Baydemir, N. A. (2024). Hatay İli, Hassa İlçesinde Bulunan Lav Tünelleri ve Mağaralarının Faunası. Doğanın Sesi, 7(13): 37 – 48. Erişim: 24 Aralık 2025, https://dergipark.org.tr/tr/pub/dosder/article/1510609
7. Benli, S., Can, M. ve Üst Can, Ç. (2017). Profesyonel Mağaracıların Gözünden Mağara Sporu ve Mağaraların Turizmde Değerlendirilmesi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (Ulusal Alternatif Turizm Kongresi Özel Sayısı-IV): 95 – 110. Erişim: 24 Aralık 2025, https://dergipark.org.tr/en/pub/erzisosbil/article/337996
8. Dingwall, P., Weighell, T. ve Badman, T. (2005). Geological world heritage: a global framework. A Contribution to The Global Theme Study of World Heritage Natural Sites. Protected Area Programme, IUCN.

9. Doğaner, S. (2013). Türkiye Kültür Turizmi, Sosyologca Kitapları: 31, İstanbul: Doğu Kitabevi.
10. Erinç, S. (2001). Jeomorfoloji II. (Güncelleştirilmiş 3. Baskı). İstanbul: Der Yayınları: 294.
11. Hamblin, W.K. ve Christiansen, E.H. (2003). Earth’s dynamic systems (Tenth Edition). USA: Pearson College Div.
12. Hoşgören, M. Y. (2002). Jeomorfoloji’nin Ana Çizgileri 2. İstanbul: Çantay Kitabevi.
13. Hoşgören, M. Y. (2003). Jeomorfoloji’nin Ana Çizgileri 1. İstanbul: Çantay Kitabevi.
14. Işık, S. (2013). Zonguldak havzasının jeolojik miras öğeleri. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Bülent Ecevit Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
15. Karakaya, H.T. (11 Kasım 2016). Türkiye’nin ilk lav tüpü mağarası: Hassa Mal Deliği Lav Tüpü Mağarası. Erişim: 24 Aralık 2025, https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/turkiyenin-ilk-lav-tupu-magarasi-hassa-mal-deligi-lav-tupu-magarasi/683693
16. Karakuzulu, Z. (2002). Cehennemağzı (Kdz. Ereğli) Mağaraları’nın Turizm Coğrafyası Açısından Önemi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 28-29, s. 227 – 243. Erişim: 24 Aralık 2025, https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunisosbd/article/37615
17. Kıpramaz, A. (2020). Herakleia Pontike’de (Karadeniz Ereğli) Tespit Edilen Erken ve Orta Bizans Dönemi Levha Örnekleri. Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 7/1 (Ağustos 2020), 124 – 145. Erişim: 24 Aralık 2025, https://dergipark.org.tr/tr/pub/cesmicihan/article/764343
18. Lutgens, F.K., Tarbuck, E.J. ve Tasa, D. (2021). Genel Jeoloji / Temel Kavramlar (11. Basım). (Prof. Dr. Cahit Helvacı, Çev. Ed.), Ankara: Atlas Akademik Basım Yayım.
19. MTA, (1997). Cehennemağzı Mağaraları Araştırma Raporu, M.T.A. Jeoloji Etütleri Dairesi Başkanlığı, Ankara.
20. Nazik, L. ve Poyraz, M. (2017). Türkiye Karst Jeomorfolojisi Genelini Karakterize Eden Bir Bölge: Orta Anadolu Platoları Karst Kuşağı. Türk Coğrafya Dergisi (68): 43 – 56. Erişim: 24 Aralık 2025, https://doi.org/10.17211/tcd.300414
21. Nazik, L. (2018). Yeraltı Karanlıklar Dünyasının Gizemli Oluşumları: Mağaralar. Mavi Gezegen – Popüler Yerbilim Dergisi, Sayı: 24: 20 – 36.
22. Nazik, L. ve Bayarı, S. (2018). Mağara Zengini Ülke: Türkiye. Mavi Gezegen – Popüler Yerbilim Dergisi, Sayı: 24: 7-19.
23. Novas, N., Gázquez, J.A., MacLennan, J., García, R.M., Fernandez-Ros, M. ve Manzano-Agugliario, F. (2016). A real-time underground environment monitoring system for sustainable tourism of caves. Journal of Cleaner Production, 142(4), 2707-2721. Erişim: 24 Aralık 2025, https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.11.005
24. Ozansoy, C., Mengi, H. (2006). Mağarabilimi ve Mağaracılık. Ankara: TÜBİTAK Yayınları.
25. Özgüç, N. (2011). Turizm Coğrafyası Özellikler ve Bölgeler. İstanbul: Çantay Kitabevi.
26. Pekcan, N. (1999). Karst jeomorfolojisi (Yenilenmiş ve Gözden Geçirilmiş 2. Baskı). İstanbul: Filiz Kitabevi.
27. Sönmez, M. E. ve Dölek, İ. (2020). Türkiye’nin Jeolojik ve Jeomorfolojik Özellikleri. Hamza Akengin ve İskender Dölek (Ed.), Türkiye’nin Fiziki Coğrafyası içinde (9-28). Ankara: Pegem Akademi.
28. Şahin, S. (2019). Cehennemağzı mağaraları, İçinde, Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/cehennemagzi-magaralari. Erişim: 24 Aralık 2025.
29. Şimşek, M., Utlu, M., Poyraz, M. ve Öztürk, M. Z., (2019). Geyik Dağı Kütlesinin Yüzey Karstı Jeomorfolojisi ve Kütle Üzerindeki Karst-Buzul Jeomorfolojisi İlişkisi. Ege Coğrafya Dergisi, 28(2): 97-110. Erişim: 24 Aralık 2025, https://dergipark.org.tr/tr/pub/ecd/article/594465
30. Tatar, G. (2000). Turizm ve rekreasyon açısından Karadeniz Ereğli Cehennemağzı Mağaraları’nın kullanıcı ilişkilerinin değerlendirilmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
31. Tokel, R. (2020). KDZ. Ereğli’de inanç turizmi projesi kapsamındaki değerler ve Cehennemağzı Mağaraları, 100 yılın ışığında Karadeniz Ereğli Sempozyum Tebliğleri, 18 – 20 Haziran 2020, s. 203 – 212, İstanbul.
32. Tuğlacı, P. (1985). Osmanlı Şehirleri. İstanbul: Milliyet tesislerinde basılıp hazırlanmıştır.
33. TÜİK, (2025). Turizm İstatistikleri, IV. Çeyrek: Ekim-Aralık ve Yıllık-2024, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turizm-%C4%B0statistikleri-IV.-C3%87eyrek:-Ekim-Aral%C4%B1k-ve-Y%C4%B1ll%C4%B1k,-2024-53660&dil=1 Erişim: 24 Aralık 2025.
34. Yozcu, S. (2017). Mağaraların rekreasyonel kullanımı ve mağaracılık motivasyonları: Ayvaini Mağarası örneği. Yayınlanmamış doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
35. Yozcu, S. (2020). Mağara Tur Düzenlemesi ve Mağara Rehberinin Görevleri. Turist Rehberliği Dergisi (TURED), 3(1), 44-58. Erişim: 24 Aralık 2025, https://doi.org/-10.34090/tured.742144
36. Yozcu, S. (2021). Türkiye Mağara Turizmine Yönelik Bir Değerlendirme. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1493–1508. Erişim: 24 Aralık 2025, https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/250