MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLERİN KARŞILIKLI BAĞIMLILIĞI ALTINDA KAMU HARCAMA OPTİMİZASYONU: SEM KANITLARI

Öz

Bu çalışma, geleneksel "diğer değişkenler sabitken" varsayımının kamu harcama politikası etkinliğini nasıl kısıtladığını ortaya koyarak Türkiye'de seçilmiş fonksiyonel kamu harcaması bileşenlerinin —eğitim, sağlık, savunma, sosyal güvenlik, genel kamu hizmetleri ve diğerleri— ekonomik büyüme, enflasyon, işsizlik, cari açık ve dış borç stoku üzerindeki net etkilerini Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM/YEM) çerçevesinde analiz etmektedir. 2006-2020 dönemine ait sezonluk COFOG verileri ve Maksimum Olabilirlik yöntemiyle tahmin edilen model, hem harcama kalemlerinin doğrudan etkilerini hem de makroekonomik değişkenler arasındaki karşılıklı dolaylı etkileri eş zamanlı olarak tahmin etmektedir. Uyum indeksleri (CFI=0.96, TLI=0.91, SRMR=0.03) modelin verilerle yüksek düzeyde örtüştüğünü teyit etmektedir. Bulgular; kamu düzeni ve güvenlik ile sağlık harcamalarının büyümeye güçlü pozitif etkiler barındırdığını; savunma harcamalarının ekonomik daralma ve dış borç azalması ile ilişkili olduğunu; işsizlik üzerinde ise hiçbir harcama kaleminin anlamlı etki oluşturmadığını, bu sonucun yapısal işsizlik baskınlığına işaret ettiğini göstermektedir. Elde edilen net etki katsayıları, Türkiye özelinde kanıta dayalı kamu harcama optimizasyonuna yönelik politika önerileri için sağlam bir temel oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Fonksiyonel Kamu Harcamaları
• Yapısal Eşitlik Modeli
• Makroekonomik Değişkenler.

PUBLIC EXPENDITURE OPTIMIZATION UNDER MACROECONOMIC INTERDEPENDENCE: SEM EVIDENCE

Öz

This study demonstrates how the conventional ceteris paribus assumption constrains public expenditure policy effectiveness, analyzing the net effects of selected functional public expenditure components—education, health, defense, social security, general public services and others—on economic growth, inflation, unemployment, current account deficit and external debt stock in Türkiye within a Structural Equation Modeling (SEM) framework. Using seasonally disaggregated COFOG data for 2006-2020 and estimated via Maximum Likelihood, the model simultaneously captures both the direct effects of expenditure items and the mutual indirect effects among macroeconomic variables. Fit indices (CFI=0.96, TLI=0.91, SRMR=0.03) confirm high congruence between the model and data. Findings show that public order-safety and health expenditures carry strong positive growth effects; defense expenditures are associated with economic contraction and reduction in external debt; and no expenditure item generates a significant impact on unemployment, indicating the dominance of structural unemployment. The derived net effect coefficients provide a solid foundation for evidence-based public expenditure optimization policy recommendations specific to Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Functional Public Expenditures
• Structural Equation Model
• Macroeconomic Variables.

Kaynakça

1. Akitoby, B., Clements, B., Gupta, S. & Inchauste, G. (2006). Public spending, voracity, and Wagner’s law in developing countries. European Journal of Political Economy, 22(4), 908-924.
2. Afşar, M. (2009). Türkiye'de eğitim yatırımları ve ekonomik büyüme ilişkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(1), 129-146.
3. Barro, R. J. (1991). Economic growth in a cross section of countries. The Quarterly Journal of Economics, 106(2), 407-443.
4. Baldacci, E., Clements, B., Gupta, S. & Cui, Q. (2004). Social spending, human capital, and growth in developing countries. World Development, 36(8), 1317-1341.
5. Blanchard, O. & Perotti, R. (2002). An empirical characterization of the dynamic effects of changes in government spending and taxes on output. The Quarterly Journal of Economics, 117(4), 1329-1368.
6. Baylan, M. (2015). Sosyal güvenlik harcamalarının makroekonomik etkileri: Bir literatür taraması. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 29-52.
7. Benoit, E. (1973). Defense and economic growth in developing countries. Lexington Books.
8. Bollen, K. A. (1989). Structural equations with latent variables. John Wiley & Sons.

9. Canbay, Ş. ve Mercan, D. (2017). Savunma harcamalarının ekonomik büyüme ve cari işlemler dengesine etkisi. Journal of Emerging Economies and Policy, 2(2), 86-104.
10. Cangur, S. & Ercan, İ. (2015). Comparison of model fit indices used in structural equation modeling. Journal of Modern Applied Statistical Methods, 14(1), 152-167.
11. Cappelen, A., Gleditsch, N. P. & Bjerkholt, O. (1984). Military spending and economic growth in the OECD countries. Journal of Peace Research, 21(4), 361-373.
12. Devarajan, S., Swaroop, V. & Zou, H. (1996). The composition of public expenditure and economic growth. Journal of Monetary Economics, 37(2), 313-344.
13. Hershberger, S. (2003). The growth of structural equation modeling: 1994-2001. Structural Equation Modeling, 10(1), 35-46.
14. Gupta, S., Verhoeven, M. & Tiongson, E. R. (2002). The effectiveness of government spending on education and health care in developing and transition economies. European Journal of Political Economy, 18(4), 717-737.
15. Keynes, J. M. (1936). The general theory of employment, interest and money. Macmillan.
16. Kılıç, C. ve Beşer, M. K. (2018). Sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: OECD ülkeleri üzerine panel veri analizi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 8(1), 53-68.
17. Kneller, R., Bleaney, M. F. & Gemmell, N. (1999). Fiscal policy and growth: Evidence from OECD countries. Journal of Public Economics, 74(2), 171-190.
18. Lucas, R. E. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3-42.
19. Musgrave, R. A. (1959). The theory of public finance. McGraw-Hill.
20. Pamuk, H. ve Bektaş, H. (2014). Eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 201-218.
21. Romer, P. M. (1990). Endogenous technological change. Journal of Political Economy, 98(5), 71-102.
22. Sezgin, S. (2004). Savunma harcamaları ve cari açık. Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Dergisi, 3(1), 1-15.
23. Smith, A. (1776). An inquiry into the nature and causes of the wealth of nations. W. Strahan & T. Cadell.
24. Terzi, H. (1998). Kamu harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 12(1-2).
25. Tıraşoğlu, M. ve Yıldırım, B. (2012). Yapısal kırılma halinde sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği. Yönetim Bilimleri Dergisi, 10(20), 31-46.
26. Ulu, M. İ. (2018). Sosyal güvenlik harcamaları ve gelir dağılımı: OECD ülkeleri panel veri analizi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 8(2), 37-58.
27. Uzay, N. (2002). Kamu büyüklüğü ve ekonomik büyüme. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19, 151-178.
28. Wagner, A. (1883). Finanzwissenschaft (3. Aufl.). Winter.