Sıfır Atık Projesi Kapsamında Belediyeler ve Millî Eğitim Müdürlüklerinin Çevre Eğitimi Faaliyetleri

Öz

Bu araştırmanın amacı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından sıfır atık uygulamalarında örnek gösterilen 10 ilçe belediyesi ile bu ilçelerdeki İlçe Millî Eğitim Müdürlüklerinin (İMEM) sıfır atık faaliyetlerini çevre eğitimi perspektifinden incelemektir. Doküman incelemesi yöntemiyle incelenen belediyelere ve İMEM'lere ait belgeler, içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, belediyelerin hem yetişkinlere hem de çocuklara yönelik çeşitli sıfır atık etkinlikleri düzenlediğini ortaya koyarken, İMEM’lerin faaliyetlerinin ağırlıklı olarak çocuklara yönelik olduğunu ve yetişkinlere yönelik çalışmaların sınırlı kaldığını göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, çevre eğitiminde bir amaç ve araç olarak sıfır atık projesinin etkililiğini artırmak için ilçe belediyeleri ile İMEM’ler arasında daha güçlü ve sürdürülebilir iş birliklerinin geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• sıfır atık
• Çevre eğitimi
• iklim değişikliği eğitimi
• sürdürülebilir kalkınma
• yerel yönetimler

Environmental Education Activities of Municipalities and Directorates of National Education within the Scope of the Zero Waste Project

Öz

This study aims to examine the zero waste activities of 10 district municipalities recognized by the Ministry of Environment, Urbanization, and Climate Change as exemplary in zero waste implementation, along with the district directorates of national education (DDNEs) in these municipalities, from the perspective of environmental education. Documents obtained from the selected municipalities and DDNEs were analyzed using the document analysis method and evaluated through content analysis. The research findings indicate that municipalities organized various zero-waste activities targeting adults and children. In contrast, the activities of the DDNEs were primarily directed toward children, with limited engagement in adult-oriented initiatives. The results emphasize the need for more substantial and sustainable cooperation between district municipalities and DDNEs to enhance the effectiveness of the Zero Waste Project as both a goal and a tool in environmental education.

Anahtar Kelimeler

• zero waste
• Environmental education
• climate change education
• sustainable development
• Local Governments

Kaynakça

1. Albayrak-Kalender, G. (2024). Çevre, şehircilik ve iklim değişikliği bakanlığı sıfır atık projesinin ilkokul öğrencileri, velileri ve sınıf öğretmeni üzerine yansımaları Ankara ili Kızılcahamam ilçesi örneği [Yayımlanamamış yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
2. Ankara Kızılcahamam İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü [Ankara Kızılcahamam İMEM]. (2019). 5 Haziran dünya çevre günü etkinlikleri soğuksu milli parkı'nda gerçekleştirildi. 13 Mart 2024 tarihinde https://kizilcahamam.meb.gov.tr/www/5-haziran-dunya-cevre-gunu-etkinlikleri-soguksu-milli-parkinda-gerceklestirildi/icerik/851 adresinden edinilmiştir.
3. Ay, H. M., & Söylemez, A. (2023). Belediye hizmetleri içinde katı atık yönetiminin önemi ve Konya büyükşehir belediyesi örneği. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 4(Özel), 273-292. https://doi.org/10.58702/teyd.1357353
4. Bahadır, E., & Uzoğlu, M. (2024). Ortaokul fen bilimleri öğretim programlarında sıfır atık ve geri dönüşüm konularına yönelik kazanımların incelenmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(31), 785-796. https://doi.org/10.38155/ksbd.1474496
5. Beykoz Belediyesi. (t.y.) Yeşil okul projesi 13 Mart 2024 tarihinde https://selcuklu.meb.gov.tr/www/sule-yuksel-senler-anaokulu-geri-donusum-kutuphanesi-acildi/icerik/941 adresinden edinilmiştir.
6. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative research journal, 9(2), 27-40.
7. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı [ÇŞİB]. (t.y.). Sıfır atık nedir?. 8 Mart 2024 tarihinde https://sifiratik.gov.tr/sifir-atik/sifir-atik-nedir adresinden edinilmiştir.
8. Dalkıran, Ö. (2023). Türk milli eğitim sisteminde yeni bir okul kütüphanesi türü: sıfır atık kütüphaneleri üzerine bir değerlendirme. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi, 4(1), 28-53. https://doi.org/10.29228/lamre.67979

9. Demir, K. (2019). Adana ilinde sıfır atık projesinin uygulanması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
10. Demirarslan, K. O., & Başak, S. (2018). Doğu karadeniz bölgesi illeri katı atık yönetimi. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 1(3), 117-132.
11. Dere, İ., & Çinikaya, C. (2023a). Tiflis bildirgesi ve BM 2030 sürdürülebilir kalkınma amaçlarının çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi öğretim programına yansımaları. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 1343-1366. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1218188
12. Dere, İ., & Çinikaya, C. (2023b). 2015 çevre eğitimi ve 2022 çevre eğitimi ve iklim değişikliği programlarının çeşitli boyutlar açısından karşılaştırılması. International Journal of Geography and Geography Education, 49, 80-96. https://doi.org/10.32003/igge.1255007
13. Dere, İ., Ateş, Y., Hatipoğlu, C., & Kıral, Z. N. (2025). Türkiye çevre eğitimi ve iklim değişikliği (ÇEİD) ders Kitabında küresel sorunlar ve çözüm önerileri. Mentis, 1(1), 29-42. https://doi.org/10.5281/zenodo.15249787
14. Ekinci-Özyardımcı, E., & Bilgin, H. (2023). Katı atık yönetimi: Balıkesir büyükşehir belediyesi örneği. Akademik Hassasiyetler, 10(23), 28-51. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1387092
15. Erten, S., & Köseoğlu, P. (2022). Ortaokul fen bilimleri kitaplarında “sıfır atık projesi”. Milli Eğitim Dergisi, 51(234), 1085-1110. https://doi.org/10.37669/milliegitim.837265
16. Fatih Belediyesi. (t.y.). Birinci sınıf atık getirme merkezi. 20 Mayıs 2024 tarihinde https://www.fatih.bel.tr/tr/main/pages/1-sinif-atik-getirme-merkezi/741 erişilmiştir.
17. Ferronato, N., Torretta, V., Ragazzi, M., & Rada, E. C. (2017). Waste mismanagement in developing countries: A case study of environmental contamination. UPB Sci. Bull, 79(2), 185-196.
18. Gaziosmanpaşa Belediyesi. (2022). Gaziosmanpaşa’da kültür sanat etkinlikleri Kasım 2022. 17 Mayıs 2024 tarihinde https://www.gaziosmanpasa.bel.tr/comments-files/Files/Kultur-Sanat-Etkinlik-Sanat/1868kasim2022kultursanatkitapcigi.pdf adresinden edinilmiştir.
19. Gönüllü, M. T., Doğan, S., & Çelik, Z. (2015). İlköğretim öğrencilerinin çevre için zararlı ambalaj atıkları hakkında farkındalığı (İstanbul örneği). Millî Eğitim Dergisi, 45(205), 44-63.
20. Gül, M., & Yaman, K. (2021). Türkiye’de atık yönetimi ve sıfır atık projesinin değerlendirilmesi: Ankara örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(4), 1267-1296. https://doi.org/10.16951/atauniiibd.870434
21. Gürsoy-Haksevenler, B. H., Kavak, F. F., & Akpınar, A. (2020). Sıfır atık yönetimi, Marmara Üniversitesi anadoluhisarı kampüsü örneği. Kent Akademisi, 13(4), 722-735. https://doi.org/10.35674/kent.798900,
22. Haliliye Belediyesi. (t.y.a). Haliliye belediyesi ile çevre dostu bireyler yetişiyor. 17 Mayıs 2024 tarihinde https://sifiratik.haliliye.bel.tr/haberler/9/haliliye-belediyesi-ile-cevre-dostu-bireyler-yetisiyor.html adresinden edinilmiştir.
23. Haliliye Belediyesi. (t.y.b). Haliliye’de öğrencilerden 23 nisan sıfır atık defilesi 17 Mayıs 2024 tarihinde https://sifiratik.haliliye.bel.tr/haberler/10/haliliyede-ogrencilerden-23-nisan-sifir-atik-defilesi.html adresinden edinilmiştir.
24. Hanedar, A., Gül, B., Güneş, E., Kaykıoğlu, G., & Güneş, Y. (2021). Waste management and zero waste practices in educational institutions. Environmental Research and Technology, 4(2), 126-133. https://doi.org/10.35208/ert.887751
25. Harman, G., & Yenikalaycı, N. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sıfır atık yaklaşımına yönelik farkındalıkları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 50, 138-161. https://doi.org/10.9779/pauefd.589781
26. Harris, B. K., & Probert, E. J. (2009). Waste minimisation at a Welsh university: A viability study using choice modelling. Resources, Conservation and Recycling, 53(5), 269–275. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2008.12.008
27. Karatay Belediyesi. (2021a). Karatay kent konseyi pandemide sosyal hayata katkı sunuyor. 21 Mayıs 2024 tarihinde https://sifiratik.karatay.bel.tr/haber-detay/22 adresinden edinilmiştir.
28. Karatay Belediyesi. (2021b). Sıfır atık çalışmalarının yeni üyesi “karacan” sahaya indi. 17 Mayıs 2024 tarihinde https://www.karatay.bel.tr/haberdetay/4536/sifir-atik-calismalarinin-yeni-uyesi-karacan-sahaya-indi adresinden edinilmiştir.
29. Karatay Belediyesi. (2022a) Karatay kent konseyi’nden Türkiye’de bir ilk atıksız yaşam kampı. 17 Mayıs 2024 tarihinde https://karatay.bel.tr/haberdetay/4821/karatay-kent-konseyinden-turkiyede-bir-ilk;-atiksiz-yasam-kampi adresinden edinilmiştir.
30. Karatay Belediyesi. (2022b). Karatay belediyesi “karatay çevre ve sıfır atık çocuk meclisi”ni kurdu 21 Mayıs 2024 tarihinde https://www.karatay.bel.tr/haberdetay/4735/karatay-belediyesi-karatay-cevre-ve-sifir-atik-cocuk-meclisini-kurdu adresinden edinilmiştir.
31. Kızılcahamam Belediyesi. (2023a). Bilinçli insanlar atıksız konutlar. 20 Mayıs 2024 tarihinde https://kizilcahamam.bel.tr/IcerikDetayi/Bilincli-Insanlar-Atiksiz-Konutlar/1501 adresinden edinilmiştir.
32. Kızılcahamam Belediyesi. (2023b). Millet bahçesinde sanal gerçeklik gözlüğü ile sıfır atık turu. 20 Mayıs 2024 tarihinde https://kizilcahamam.bel.tr/IcerikDetayi/Millet-Bahcesinde-Sanal-Gerceklik-Gozlugu-Ile-Sifir-Atik-Turu/1443 adresinden edinilmiştir.
33. Kızılcahamam Belediyesi. (2023c). Millet bahçesinde sıfır atık etkinlikleri. 19 Mayıs 2024 tarihinde https://kizilcahamam.bel.tr/IcerikDetayi/Millet-Bahcesinde-Sifir-Atik-Etkinlikleri/1474 adresinden edinilmiştir.
34. Konya Selçuklu İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü [Konya Selçuklu İMEM]. (2022). Şule yüksel şenler anaokulu geri dönüşüm kütüphanesi açıldı 13 Mart 2024 tarihinde https://selcuklu.meb.gov.tr/www/sule-yuksel-senler-anaokulu-geri-donusum-kutuphanesi-acildi/icerik/941 adresinden edinilmiştir.
35. Krippendorff, K. (2004). Content Analysis: An introduction to its methodology. Sage Publications.
36. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2022). Çevre eğitimi iklim değişikliği öğretim programı (Ortaokul 6, 7 veya 8. sınıflar). 21 Temmuz 2023 tarihinde http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1143 adresinden edinilmiştir.
37. Önal, H., Kaya, N., & Çalışkan, T. (2019). Çevre eğitiminde sıfır atık politikası ve mevcut ders kitaplarındaki görünümü (hayat bilgisi 2. sınıf ders kitabı). Milli Eğitim Dergisi, 48(221), 123-140.
38. Öztürk-Samur, A. (2018). Çevre bilinci oluşturma. Çocuk ve çevre içinde. (ss. 67-97). Vize Yayıncılık.
39. Selçuklu Belediyesi. (2019). Selçuklu belediyesi’nden sıfır atık çalışmalarına tam destek. 10 Mayıs 2024 tarihinde https://www.selcuklu.bel.tr/haberler/guncel-haberler/2455/selcuklu-belediyesinden-sifir-atik-calismalarina-tam-destek.html adresinden edinilmiştir.
40. Selçuklu Belediyesi. (t.y.). Selçuklu sıfır atık ve çevre meclisi. 18 Mayıs 2024 tarihinde https://www.selcuklukentkonseyi.org.tr/cevre-meclisi/ adresinden edinilmiştir.
41. Silverman, D. (2018). Nitel Verileri Yorumlama. E. Dinç (Ed.). Pegem Akademi Yayıncılık.
42. Smyth, D. P., Fredeen, A. L., & Booth, A. L. (2010). Reducing solid waste in higher education: The first step towards ‘greening’ a university campus. Resources, Conservation and Recycling, 54(11), 1007–1016. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2010.02.008
43. Sönmez, D. (2020). İlkokul birinci sınıf öğrencilerinin “sıfır atık” kavramı ile ilgili çizimlerinin incelenmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 593-601. https://doi.org/10.18506/anemon.638594
44. Şakacı, B. K., & Özkaya, S. (2021). Çevre yönetimi kapsamında Türkiye’de atık yönetimi: Eskişehir büyükşehir belediyesi örneği ve öneriler. Kamu Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, 2(2), 57-71.
45. Yıldırım, C., & Erses-Yay, A. S. (2023). Sürdürülebilirlik için eğitim alanındaki sıfır atık yönetimi örneği: Sakarya Üniversitesi. Sürdürülebilir Çevre Dergisi, 3(1), 24-31.
46. Zeytinburnu Belediyesi. (2020). Zeyço ile ‘Sıfır Atık’ Avı. 17 Mayıs 2024 tarihinde https://zeytinburnu.istanbul/haberler/zeyco-ile-sifir-atik-avi/#:~:text=Zeytinburnu'nun%20%C3%A7ocuk%20kahraman%C4%B1%20ZEY%C3%87O,caddelerini%20geri%20d%C3%B6n%C3%BC%C5%9F%C3%BCm%20i%C3%A7in%20turluyor adresinden edinilmiştir.
47. Zeytinburnu Belediyesi. (t.y.). Atık kazanç projesi. 17 Mayıs 2024 tarihinde https://zeytinburnu.istanbul/projeler/cevre-projeleri/atik-kazanc-projesi/ adresinden edinilmiştir.