Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Afetlere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada fen bilgisi öğretmen adaylarının afetlere yönelik tutumları bilişsel, duyuşsal ve davranışsal boyutlarda incelenmiştir. 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Ordu Üniversitesi’nde öğrenim gören 109 öğretmen adayı (90 kadın, 19 erkek) araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Veriler, demografik bilgiler ve afet deneyimlerine ilişkin sorular ile Türkan, Kılıç ve Tiryakioğlu (2019) tarafından geliştirilen Afet Tutum Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Bulgular, katılımcıların afetlere yönelik genel tutumlarının orta düzeyde olduğunu; duyuşsal tutumların en yüksek, davranışsal tutumların ise en düşük düzeyde bulunduğunu göstermektedir. Cinsiyet değişkeni duyuşsal boyutta anlamlı farklılık yaratmış, kadın adayların puanları daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca yaş, afet deneyimi, yakın kaybı ve maddi kayıp gibi değişkenlerin özellikle bilişsel ve davranışsal tutumları etkilediği belirlenmiştir. Afet ve ilk yardım eğitimi alan öğrencilerin, almayanlara göre daha olumlu tutum sergilediği görülmüştür. Sonuçlar, afet eğitiminin bilgi ve davranış boyutlarının yanı sıra duygusal farkındalığı da geliştirecek biçimde planlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• tutum
• fen bilgisi öğretmen adayı
• afet eğitimi

Etik Beyan

Bu araştırmanın planlanması, veri toplanması, analizi ve raporlanması aşamalarında "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönetmeliği"nde yer alan etik ilke ve kurallara uyulmuştur. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine aykırı hiçbir uygulama yapılmamış ve araştırmada yer alan katılımcılardan gönüllü onamları alınmıştır. "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi"nde yer alan tüm kurallara uyulmuş, Yönergenin ikinci bölümünde yer alan "Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler"in hiçbiri uygulanmamıştır.

Teşekkür

Çalışmamıza katılan tüm gönüllülere ve makalemizin gelişmesine katkıda bulunan editör, hakemlere teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. AFAD. (2014). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu
2. AFAD. (2018). Türkiye’de afet yönetimi ve doğa kaynaklı afet istatistikleri [Disaster Management and Natural Disaster Statistics in Turkey]. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/35429/xfiles/Turkiye_de_Afetler.pdf
3. Alkalash, S. H., Alhashmi Alamer, E. H., Allihyani, A. M., Alhazmi, A. S., Alharthi, R. M., & Bugis, A. M. (2023). Knowledge of and attitude toward disaster preparedness among secondary school students in the western region of Saudi Arabia. Cureus, 15(1), 1-13. https://doi.org/10.7759/cureus.33926
4. Başbuğ Erkan, B. B., Özmen, B., & Güler, H. (2011). Türkiye'de afet zarar azaltımını sürdürülebilir eğitimle sağlamak. 1. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, Ankara, Türkiye.
5. Boran, N., & Ulutaşdemir, N. (2023). Acil yardım ve afet yönetimi öğrencilerinin afet farkındalığı ve afetlere yönelik tutumlarının değerlendirilmesi: Gümüşhane ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 82–89. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1182379
6. Bulu, D. (2023). Sınıf öğretmenlerinin afet bilinci algı düzeylerinin belirlenmesi (Order No. 31498045) [Yüksek lisans tezi, ProQuest Dissertations & Theses Global]. https://www.proquest.com/dissertations-theses/sınıf-öğretmenlerinin-afet-bilinci-algı/docview/3079517796/se-2
7. Bulat, Ç., & Özbaşı, D. (2021). Üniversite personelinin afet yönetimi hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının incelenmesi: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi örneği. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, (16), 68–82. https://doi.org/10.20860/ijoses.996847
8. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri (1. baskı). Pegem Akademi.

9. Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (28. baskı). Pegem Akademi.
10. Cuesta, A., Alvear, D., Carnevale, A., & Amon, F. (2022). Gender and public perception of disasters: A multiple hazards exploratory study of EU citizens. Safety, 8(3), 59. https://doi.org/10.3390/safety8030059
11. Demiröz Yıldırım, S., Evren, B., & Açıkgöz, A. (2024). Öğretmenlerin afet ve acil durumlara bireysel hazırlıklarının değerlendirilmesi: Mersin ili örneği. (Yayınlanmamış çalışma)
12. Dikmenli, Y., & Yakar, H. (2019). Öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeylerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 386–416.
13. Doğan, İ. H., Kaya, F., & Aydın, M. (2023). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afetlere yönelik tutum düzeylerinin incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (43), 182–201.
14. Eagly, A. H. (1987). Sex differences in social behaviour: A social-role interpretation. Erlbaum.
15. Field, A. P. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). Sage.
16. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference 17.0 update (10th ed.). Pearson.
17. Güneş, S., & Uçan, İ. (2024). Öğretmen adaylarının afetlere yönelik tutumlarının sportif aktivite ve farklı değişkenler açısından incelenmesi. In S. Ulupınar, E. Tozoğlu & Y. S. Biricik (Eds.), Antrenman biliminde sürdürülebilirlik ve nitel araştırmalar (pp. xx–xx). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub487.c2027
18. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson.
19. Houston, J. B., Pfefferbaum, B., & Rosenholtz, C. E. (2012). Disaster news: Framing and frame changing in coverage of major U.S. natural disasters, 2000–2010. Journalism & Mass Communication Quarterly, 89(4), 606–623. https://doi.org/10.1177/1077699012456022
20. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2012). İklim değişikliği ulusal eylem planı 2011–2023. Ankara.
21. Kadıoğlu, M. (2008). Modern, bütünleşik afet yönetiminin temel ilkeleri. M. Kadıoğlu & E. Özdamar (Ed.), Afet zararlarını azaltmanın temel ilkeleri (s. 1–34). JICA Türkiye Ofisi Yayınları.
22. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayıncılık.
23. Kawasaki, H., Yamasaki, S., Kurokawa, M., Tamura, H., & Sonai, K. (2022). Relationship between teachers' awareness of disaster prevention and concerns about disaster preparedness. Sustainability, 14(13), 8211. https://doi.org/10.3390/su14138211
24. Kırıkkaya, E. B., Ünver, A. O., & Çakın, O. (2011). İlköğretim fen ve teknoloji programında yer alan afet eğitimi konularına ilişkin öğretmen görüşleri. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 5(1), 24–42.
25. Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
26. Kortak, V. (2019). Sosyal bilgiler eğitimi öğrencilerinin afetlerle ilgili tutumları (Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
27. Kortak, V. (2023). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afetlere yönelik tutumlarının incelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 448–463. https://doi.org/10.35341/afet.1209047
28. MEB. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201812312311937-FEN%20B%C4%B0L%C4%B0MLER%C4%B0%20%C3%96%C4%9ERET%C4%B0M%20PROGRAMI2018.pdf
29. MEB. (2024). Fen bilimleri dersi öğretim programı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programfen345678Onayli.pdf
30. Özelmacı, Ş. (2016). Ortaokul öğrencilerinin afete ve afet hazırlıklarına ilişkin algılarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
31. Şimşek, A. (2018). Evren ve örneklem. In A. Şimşek (Ed.), Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (pp. 108–133). T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını.
32. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
33. The jamovi project. (2024). jamovi (Version 2.6) [Computer software]. https://www.jamovi.org
34. Torani, S., Majd, P. M., Maroufi, S. S., Dowlati, M., & Sheikhi, R. A. (2019). The importance of education on disasters and emergencies: A review article. Journal of Education and Health Promotion, 8(1), 85. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_262_18
35. Türkan, A. H., & Kılıç, İ. (2017). Üniversite öğrencilerinin bilişsel, duyuşsal ve davranışsal boyutta afetlere yönelik tutumlarına ilişkin bir betimleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(1), 114–127.
36. Türkan, A. H., Kılıç, İ., & Tiryakioğlu, M. (2019). Development of a disaster attitude scale and assessment of university students’ attitudes towards disasters. Ege Academic Review, 19(4), 457–467. https://doi.org/10.21121/eab.476531
37. Yeon, D. H., Chung, J. B., & Im, D. H. (2020). The effects of earthquake experience on disaster education for children and teens. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(15), 5347. https://doi.org/10.3390/ijerph17155347
38. Yilmaz, D. G. (2023). Geçmiş Depremlerden 2023 Kahramanmaraş Depremlerine: Neden Afete Karşı Hazır Değiliz? Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 1009-1023. https://doi.org/10.35341/afet.1258947