Duygular Sosyolojisi Bağlamında Bireylerin Dini Duygu Durumlarını Etkileyen Faktörler

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 1, 57 - 68, 30.06.2025

Zeynep Keskin

https://doi.org/10.58632/olgusos.1649140

https://izlik.org/JA94RM54AE

Öz

Bu araştırmanın konusu bireylerde dini değer ve yönelimlerin etkisinin duygular sosyolojisi bağlamında ele alınarak duyguların dini inanç ve değerlerdeki yerini aramaktır. Bireylerdeki din duygusunun oluşumunda etkili olan faktörleri ve temaları duygular sosyolojisi literatürü ve din sosyolojisi literatüründeki çalışmalardan yararlanılarak ele alınan bu çalışmada teorik çerçeve, duygu sosyolojisi ve din sosyolojinde duyguların izine ilişkin bilgileri içermektedir. Bireyin toplumsal hayatta özünü oluşturan ve şekillendiren duygular, dini inanç ve pratiklerinin de şekillenmesinde ve din duygusunun oluşumunda önemlidir. Dini duygulara yönelik literatürde ele alınan çalışmalara bakıldığında birçok bilim dalı altında yapılan çalışmalar görülmektedir. Sosyoloji literatüründeki din çalışmalarına baktığımızda ise çalışmalar sosyolojinin din sosyolojisi alt disiplini altında ele alındığı görülmektedir. Bu çalışmaların salt biçimde sosyoloji bilimi ve duygu sosyolojisi altında yapılan çalışmaların kısıtlılığı bu çalışmanın hikayesini oluşturmaktadır. Fakat hem duygu sosyolojisi hem de din sosyolojisi alanındaki din duygusuna yönelik çalışmaların kısıtlığı bu araştırmanın ele alınma güçlüğünün göstergesi olarak belirtilebilir. Bu sebeple amaca uygunluğu bakımından bu çalışmada teorik yöntemli bir çalışma benimsenmiş, yapılan ilgili çalışmalardan alınan bulguların analizi ile betimlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Din Sosyolojisi , Duygu Sosyolojisi , Dini Duygular , Korku , Güven

Factors Affecting the Religious Emotional State of Individuals in the Context of Sociology of Emotions

https://izlik.org/JA94RM54AE

Öz

The subject of this research is to examine the impact of religious values and orientations on individuals in the context of the sociology of emotions and to search for the place of emotions in religious beliefs and values. In this study, which examines the factors and themes that are effective in the formation of religious feelings in individuals by making use of studies in the sociology of emotions literature and the sociology of religion literature, the theoretical framework includes information about the sociology of emotions and the trace of emotions in the sociology of religion.The emotions that form and shape the essence of the individual in social life are also important in shaping religious beliefs and practices and in the formation of the sense of religion. When we look at the studies in the literature on religious emotions, we see studies conducted under many branches of science. When we look at the studies on religion in the sociology literature, we see that the studies are discussed under the sociology of religion sub-discipline. The limitations of these studies conducted solely under the science of sociology and sociology of emotions constitute the story of this study. However, the limitation of studies on religious emotion in both the sociology of emotion and the sociology of religion can be stated as an indicator of the difficulty of handling this research. For this reason, a theoretical methodological study was adopted in this study in terms of its suitability for the purpose, and it was described by analyzing the findings from the relevant studies.

Anahtar Kelimeler

Sociology of Religion , Emotions of Sociology , Religious Feelings , Fear , Trust

Kaynakça

• Ahmed, S. (2004). Duyguların Kültürel Politikası. İstanbul: Sel Yayıncılık.
• Aktay, Y., & Köktaş, M. E. (2007). Din Sosyolojisi. Ankara: Vadi Yayınları.
• Albayrak, A. (1995). Ergenlerin Dini Gelişiminde Sevgi ve Korku Motifinin Etkinliği. Yüksek Lisans Tezi. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Averill, J. (1980). A Constructivist View of Emotion. J. Averill içinde, Emotion: Theory, Research and Experience (Cilt 1, s. 305-339). New York: New York Academic.
• Bahadır, A. (2002). Ergenlik Döneminde Dini Şüphe ve Tereddütler. H. Hökelekli içinde, Gençlik, Din ve Değerler Psikolojisi (s. 302). Ankara: Ankara Okulu Yayınları.
• Bauman, Z. (2006). Akışkan Korku. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bayhan, V. (2022). Gözetim Toplumu ve Duygular Sosyolojisi: Y ve Z Kuşağı Gençliğinin Duygularını sergiledikleri Permormans Sahnesi Olarak Sosyal Medya. İ. Yücedağ, & İ. Yücedağ (Dü.) içinde, Duygular Sosyolojisi- Sosyolojide Duyguların İzini Sürmek (s. 190). Çanakkale: Paradigma Akademi.
• Beyaz, R., & Kaldık, B. (2018). Üniversite Gençliğinde Dindarlık ve Mutluluk İlişkisi: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(60), s. 622-632.
• Bovet, P. (1958). Din duygusu ve çocuk psikolojisi. (S. Odabaş, Çev.) Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Can, İ. (2015). Türkiye'de Siyasal Güven Liderler, Kurumlar ve Süreçler. İstanbul: Açılım Kitap.
• Chodorow, N. J. (1999). Duyguların Gücü Psikanalizde, Cinsiyette ve Kültürde Kişisel Anlam. İstanbul: Metis Yayınları.
• Cizreli, B., & Üstün, A. (2022). Georg Simmel’de Duyguların Teorik Analizi. A. Z. Sağıroğlu (Dü.) içinde, Sosyoloji Divanı: Duygular Sosyolojisi (s. 69-85). Çizgi Kitabevi.
• Denzin, N. (2009). On Understanding Emotion. New Brunswick: NJ: Transaction Publishers.
• Denzin, N. K. (2009). On Understanding Emotion. California: Transaction Publishers.
• DİB. (2019, Kasım 28). Diyanet İşleri Başkanlığı. Nisan 26, 2024 tarihinde Diyanet İşleri Başkanı Erbaş, “6. Din Şûrası” Kararlarını Açıkladı: https://www.diyanet.gov.tr/tr-TR/Kurumsal/Detay/26146/diyanet-isleri-baskani-erbas-6-din-srasi-kararlarini-acikladi adresinden alındı
• Dokur, A. S. (2019). Yetişkinlik Dönemi Kişilerarası Güven ve Dindarlık İlişkisinin Psikolojik Tahlili (Osmaniye Örneğinde). Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Durkheim, E. (2005). Dini Hayatın İlkel Biçimleri. İstanbul: Ataç Yayınları.
• Durkheim, E. (2014). Toplumsal İşbölümü. İstanbul : Cem Yayınevi.
• Ertit, V. (2020). Sosyolojinin Kurucu Fikirlerinde Din. Akademik Hassasiyetler, s. 1-35.
• Fromm, E. (1985). Sevme Sanatı Bir Eylem Olarak Sevmek. İstanbul: Say Yayınları.
• Fukuyama, F. (1998). Güven Sosyal Erdemler ve Refahın Yaratılması. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Furseth, I., & Pal, R. (2006). Din Sosyolojisine Giriş Klasik ve Çağdaş Kuramlar. (Ç. İhsan, & A. Halil, Çev.) Ankara: Birleşik Dağıtım.
• Giddens, A. (1998). Modernliğin Sonuçları. (E. Kuşdil, Çev.) İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Gönç Şavran, T., Güneş, F., Suğur, S., & Güllüpınar, F. (2018). Klasik Sosyoloji Tarihi. (S. Suğur, Dü.) Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
• Güler, Ö. (2007). Tanrı'ya Yönelik Atıflar, Benlik Algısı ve Günahkarlık Duygusu (Yetişkin Örneklem). Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Günay, Ü. (1979). Erzurum ve Çevre Köylerinde Dini Hayat. İstanbul: Erzurum Kitaplığı .
• Günay, Ü. (1998). Max Weber'in Din Sosyolojisindeki Yeri ve Önemi. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi(5).
• Günay, Ü. (2014). Din Sosyolojisi. İstanbul: İnsan Yayınları.
• Hacıkeleşoğlu, H. (2020). Ebeveyn Tutumları ve Kişilik Özelliklerinin Tanrı Tasavvuru İle İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. Doktora Tezi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Heise, D. (1979). Understanding events: Affect and the construction of social action. Cambridge: Understanding events: Affect and the construction of social action.
• Hochschild, A. R. (1983). The Managed Heart Commercialization of Human Feeling. Amerika: University of California Press.
• Hökelekli, H. (2009). Çocuk, Genç, Aile Psikolojisi ve Din . İstanbul: Dem Yayınları.
• Işıkdoğan, D. (2022). Din ve Eğitim Bağlamında Bir Değer Olarak İnsanda Güven Duygusu. Dicle İlahiyat Dergisi, 15(1), s. 14-32.
• James, W. (1884). What is an Emotion. Mind, 9(34), s. 188-205.
• Kalyoncu, H. (2012). Mutluluk İçin Duygu Eğitimi. İstanbul: Yediveren Yayınları.
• Karadeniz, S. (2023). Uluslararası Göçmenlerin Varoluş Mücadelesinin Duygular sosyolojisi Yönünden İncelenmesi: Zonguldak'ta Afgan ve Irak Kökenli Göçmenlerin Duygu Deneyimleri. Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Kavun, Y. (2016). Ergenlerde Dindarlık ve İnsani Değerler. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kemper, T. (1978). Toward a Sociology of Emotions. The American Sociologist, 13(1), s. 30-41.
• Kımter, N. (2015). İlgili Anne-Baba Tutumları ve Dindarlık: Üniversiteli Gençler Üzerinde Ampirik Bir Araştırma. Bilimname Düşünce Platformu, 2, s. 109-140.
• Kımter, N. (2015). İlgili-Seven Anne-Baba Tutumları ile Din ve Dindarlık Arasındaki İlişki Üzerine. Dini Araştırmalar Dergisi, 18(46), 9-44.
• Koç, M. (2018). Psikolojik ve Pedago-sosyo-Teolojik Açıdan Güven: Din ve Değerler Psikolojisi Perspektifinden Analizler. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(33), s. 1-38.
• Koçak, A., & Kayıklık, H. (2019). Duygular Bağlamında Din Duygusu ve Dini Duygular. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 685-713.
• Konstan, D. (2006). The Emotions of the Ancient Greeks: Studies in Aristotle and Classical Literature. University of Toronto Press.
• Köse, A. (2012). Neden İslam'ı Seçiyorlar? İstanbul: İz Yayıncılık.
• Köse, A., & Ali, A. (2013). Din Psikolojisi. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Kurnaz, M., & Şentürk, H. (2023). İlk Yetişkinlik Döneminde Dini Yönelim ve Mutluluk İlişkisi: Isparta Örneklemi. Türk Din Psikolojisi Dergisi, s. 9-42.
• Kurt, A. (2009). Dindarlığı Etkileyen Faktörler. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 18(2), s. 1-26.
• Lupton, D. (2002). Duygusal Yaşantı. (M. Cemal, Çev.) İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Marx, K. (2009). Hegel’in Hukuk Felsefesinin Eleştirisi. (K. Somer, Çev.) Ankara: Sol Yayınları.
• Marx, K., & Engels, F. (2013). Din Üzerine. (K. Güvenç, Çev.) Ankara: Sol Yayınları.
• Mazman, İ. (2015). Weber ve Din Sosyolojisi. C. Özyurt, A. Zorlu, & İ. Mazman içinde, Sosyal Teoride Din. Ankara: Hece Yayınları.
• Mestrovic, S. G. (1999). Duyguötesi Toplum. (A. Yılmaz, Çev.) İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Meydan, H., & Aydın, S. (2020). Üniversite Gençliğinin Kurumsal ve Öznel Dindarlığa Bakışı ve Etkileyen Faktörler Üzerine Nitel Bir Araştırma. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(2), s. 299-323.
• Moss, J. (2017). Mutluluk, Negatif Duyguların Olmaması Değildir. H. D. Serisi içinde, Duygusal Zeka Mutluluk (s. 15). Harvard Business School Publishing Corporation.
• Nalbant, H. (2010). Üniversite Öğrencilerinde Dindarlık İle Başarı Algısı Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma (MAKÜ Örneği). Yüksek Lisans Tezi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Odabaşı, F. (2001). Türk Toplumunda Müzik ve Eğlence Anlayışı ile Din Duygusu Arasındaki İlişki: İstanbul Örneği . Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Özbaydar, B. (1970). Din ve Tanrı İnancının Gelişmesi Üzerine Bir Araştırma. İstanbul: Baha Matbası.
• Özçelik, B. (2023). Pozitif Psikoloji Bağlamında Üniversite Öğrencilerinde Mutluluk ve Dindarlık İlişkisi. Yüksek Lisans Tezi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Öztürk, L., Meral, İ. G., & Yılmaz, S. S. (2017). Lisans Öğrencilerinin Mutluluk ve Dindarlık İlişkisi: Kırıkkale Üniversitesi Örneği. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 23-39.
• Peck, M. S. (1992). Az Seçilen Yol, Sevginin, Geleneksel Değerlerin ve Ruhsal Tekamülün Psikolojisine Yeni Bir Bakış. (R. Özer, Çev.) İstanbul: Akaşa Yayınları.
• Pisdil, E. (2024). Din Sosyolojisini Kurmak: Marx, Durkheim ve Weber'in Yaklaşımları Üzerine Yeniden Düşünmek. Pesa International Journal of Social Studies, 10(1).
• Riss, O., & Linda, W. (2010). A Sociology of Religious Emotion. New York: Oxford University Press.
• Roche, P. Q. (1998). Sevginin Anlamları. A. Krich içinde, Aşkın Anatomisi (M. Harmancı, Çev.). Say Yayınları.
• Scheff, T. J. (1997). Emotions, The Social Bond and Human Reality, Part/Whole Analysis. New York: Cambridge University Press.
• Scherer, K. R. (2005). What Are Emotions? And How Can They Be Measured? Social Science Information, 44(4), s. 695-729. doi:10.1177/0539018405058216
• Sertkaya, N. (2017). Güvenin Yeni Dini İmkanları:Güven ve Dindarlık Üzerine Bir İnceleme. Yüksek Lisans Tezi. Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi.
• Sevinç, K. (2017). İnançsızlık Psikolojisi. İstanbul: Çamlıca Yayınları.
• Shilling, C. (2002). The Two Traditions in the Sociology of Emotions. The Sociological Review, 50(S2), s. 10-32. doi:10.1111/j.1467-954X.2002.tb03589.x
• Sillick, J. W., Stevens, A., & Catchart, S. (2016). Religiosityand Happiness: A Comparisonof the Happiness Levels between the Religiousand the Nonreligious. The Journal of Happiness & Well-Being, 4(1), 115-127.
• Simmel, G. (2009). Bireysellik ve Kültür. (T. Birkan, Çev.) İstanbul: Metis Yayınları.
• Smith, T. W. (2018). Duygular Sözlüğü Acımadan Zevklenmeye. (H. Şirin, Çev.) Kolektif Kitap.
• Solmaz, B., & Şahin, A. (2012). Ergenlelrde Dindarlık ve Sosyal Benlik. Marife, 145-158.
• Solomon, R. C. (2016). Duygulara Sadakat. Ankara: Nika Yayınevi.
• Solomon, R. C. (2016). Duygulara Sadakat. Ankara: Nika Yayınevi.
• Sorokin, P. (1998). Özgeci Sevgi. A. Krich içinde, Aşkın Anatomisi (M. Harmancı, Çev.). Say Yayınları.
• Stolzenberg, M. R., Loy, M. B., & J.Waite, L. (1995, Şubat). Religious Participation in Early Adulthood: Age and Family Life Cycle Effects on Church. American Sociological Review, 60(1), s. 256-257.
• Şerefli, İ. (2008). 30-40 Yaşlar Arası Kişilerde İnanç-Korku İlişkisi. Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Tecim, E. (2011). Sosyal Güven Oluşumunda Dinin Etkisi. Doktora Tezi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Thoits, A. P. (1989). The Sociology of Emotions. Annual Review of Sociology, 15, s. 317-342.
• Türker, R. N. (2019). Savaş Mağduru Sığınmacı Çocuklarda Hayat ve Tanrı Algısı:''7-12 Yaş Arası Suriyeli Çocuklar''. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Üçer, M. B. (2020). Orta Sınıfın Utancı: Duygu Sosyolojisi Açısından 1980'ler Türkiye'sinde Toplumsal Değişme. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Weber, M. (1985). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu. İstanbul: Hil Yayın.
• Weber, M. (2023). Ekonomi ve Toplum. (L. Boyacı, Çev.) İstanbul: Runik Kitap.
• Yavuz, K. (2012). Çocukta Dini Duygu ve Düşüncenin Gelişmesi. Ankara: Boğaziçi Yayınları.
• Yıldız, H., & Sevinç, M. (2023). Dini Duyguların Sosyolojisi Bağlamında Ramazan Konserlerine Bir Bakış. Turkish Academic Research, 8(3), s. 1114-1139.
• Yücedağ, İ. (2023). Durkheim ve Weber'de Duygu Sosyolojisi. Konya: Çizgi Kitabevi.