Araştırma Makalesi

Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi

Cilt: 4 Sayı: 2 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi

Öz

Bu makale, engelliliğe yönelik mikro saldırganlıkların eğitim, medya ve kamusal alanlarda nasıl üretildiğini ve toplumsal düzeyde nasıl yeniden üretildiğini sosyolojik bir perspektiften kapsamlı biçimde incelemektedir. Mikro saldırganlıklar, yalnızca bireysel nezaket sorunları değil; normallik ideolojisi, iktidar ilişkileri ve kültürel kabuller üzerinden işleyen sembolik tahakküm mekanizmalarının gündelik tezahürleri olarak ele alınmaktadır. Eğitim ortamlarında öğretmen ve akran söylemlerinde görülen “ilham verici”, “özel” veya “yardıma muhtaç” gibi dilsel kalıplar; medyada engelliliğin mağdur, pasif ya da olağanüstü kahraman figürleriyle temsili; kamusal alanda ise yardım kisvesi altında sunulan ayrımcı davranışlar, mikro saldırganlıkların sürekliliğini sağlamaktadır. Çalışmanın kuramsal çerçevesini Goffman’ın damgalama, Bourdieu’nun sembolik şiddet, Foucault’nun söylem ve iktidar analizleri ile Butler’ın tanınma ve kimlik performativitesi oluşturmaktadır. Bulgular, bu pratiklerin engelliliği “öteki” konumuna iterek toplumsal dışlanmayı ve eşitsizlikleri görünmez biçimde yeniden ürettiğini ve bireylerin katılımını kısıtladığını göstermektedir. Türkiye örnekleri bu dinamiklerin yerel bağlamlarda da doğrulandığını; mevcut literatürün psikolojik etkiler (kaygı, stres, benlik saygısı azalması) konusunda bulgular sunduğunu belirtmektedir. Bu nedenle, mikro saldırganlıkların fark edilmesi, kapsayıcı politikaların, eşitlikçi eğitim ve medya söylemlerinin geliştirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu makale, insan veya hayvan katılımcılar üzerinde yapılan bir araştırma içermemektedir. Çalışma, doküman analizi ve literatür incelemesine dayandığı için etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

  1. Afşar, Ö. F. (2023). Engelli bireylerin karşılaştıkları mikro saldırı deneyimlerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
  2. Bourdieu, P. (1979). La distinction: Critique sociale du jugement. Les Éditions de Minuit.
  3. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education. 241–258. Greenwood Press.
  4. Butler, J. (1988). Performative acts and gender constitution: An essay in phenomenology and feminist theory. Theatre Journal, 40(4), 519–531. https://doi.org/10.2307/3207893
  5. Bourdieu, P. (1989). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Harvard University Press.
  6. Bourdieu, P. (1989). Social space and symbolic power. Polity Press.
  7. Butler, J. (1997). The psychic life of power: Theories in subjection. Stanford University Press.
  8. Butler, J. (2004). Undoing gender. Routledge.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eşitsizlik Sosyolojisi, Sosyal Hareketler

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

12 Ekim 2025

Kabul Tarihi

25 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 4 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Yazıcı, H. T. (2025). Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi. Olgu Sosyoloji Dergisi, 4(2), 112-121. https://doi.org/10.58632/olgusos.1802212
AMA
1.Yazıcı HT. Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi. Olgu Sosyoloji Dergisi. 2025;4(2):112-121. doi:10.58632/olgusos.1802212
Chicago
Yazıcı, Hasan Tahsin. 2025. “Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi”. Olgu Sosyoloji Dergisi 4 (2): 112-21. https://doi.org/10.58632/olgusos.1802212.
EndNote
Yazıcı HT (01 Aralık 2025) Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi. Olgu Sosyoloji Dergisi 4 2 112–121.
IEEE
[1]H. T. Yazıcı, “Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi”, Olgu Sosyoloji Dergisi, c. 4, sy 2, ss. 112–121, Ara. 2025, doi: 10.58632/olgusos.1802212.
ISNAD
Yazıcı, Hasan Tahsin. “Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi”. Olgu Sosyoloji Dergisi 4/2 (01 Aralık 2025): 112-121. https://doi.org/10.58632/olgusos.1802212.
JAMA
1.Yazıcı HT. Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi. Olgu Sosyoloji Dergisi. 2025;4:112–121.
MLA
Yazıcı, Hasan Tahsin. “Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi”. Olgu Sosyoloji Dergisi, c. 4, sy 2, Aralık 2025, ss. 112-21, doi:10.58632/olgusos.1802212.
Vancouver
1.Hasan Tahsin Yazıcı. Engelliliğe Yönelik Mikro Saldırganlıklar: Toplumsal Bir İnşa Olarak Engelliliğin Sosyolojik ve Kuramsal Analizi. Olgu Sosyoloji Dergisi. 01 Aralık 2025;4(2):112-21. doi:10.58632/olgusos.1802212

Olgu Sosyoloji Dergisi © 2022  Uluslararası Creative Commons Atıf-Ticari Olmayan-Türev Eserler 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) lisansı altında lisanslanmıştır.