İş Ortamında Benlik Sunumu: Goffman’ın Dramaturji Kuramı Bağlamında Bir Alan Çalışması

Öz

Bu araştırma, çalışan bireylerin iş ortamlarında sergiledikleri benlik sunumu pratiklerini, üstlendikleri rolleri ve dolayısıyla hizmet alanlarla kurdukları etkileşimleri, Erving Goffman’ın dramaturji kavramsallaştırması çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseninde kurgulanan çalışmada, maksimum çeşitlilik örneklemesiyle belirlenen 10 katılımcı ile çevrimiçi derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, Goffman’ın rol/performans, ön sahne/arka sahne, takım performansı ve sahne dekoru kavramları doğrultusunda tümdengelimsel tematik analiz tekniği ile çözümlenmektedir. Bulgular, iş yerinin stratejik bir sahne, çalışanların ise dramatik canlandırma, yüz çalışması ve idealizasyon gibi teknikleri de kullanarak performans sergileyen aktörler olduğunu doğrulamaktadır. Analizler, statü ve sektörel farkların rol sahneleme biçimlerini şekillendirdiğini, yaş değişkeninin ise sahne arkası onarım süreçlerinde belirleyici olduğunu göstermektedir. Özellikle kadın çalışanların, takımdaşlığı Goffman’ın deyimiyle bağlılık, erkeklerin ise Sennett’in terimiyle yapısal zorunluluk olarak kodladığı saptanmaktadır. Sahne dekoru bağlamında mekân tasarımı ise fiziksel bir dekorun ötesine geçerek, statü ve otoriteyi pekiştiren aktif bir sunum stratejisi olarak öne çıkmaktadır. Elde edilen bulgular ışığında araştırma, söz konusu benlik sunumu stratejileri ile Hochschild’ın duygusal emek kavramı arasında karşılıklı bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Benlik Sunumu
• Dramaturji
• İş Yeri
• Çalışanlar
• Duygusal Emek

Etik Beyan

Bu çalışma, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Etik Kurulu’nun 30.05.2025 tarihli toplantısında oy birliğiyle onaylanmıştır.

Teşekkür

Bu çalışmaya sağladığı uzman desteği için Dr. Öğr. Üyesi Gülten Arslantürk’e teşekkür ederim.

Self-Presentation in the Workplace: A Field Study Based on Goffman's Dramaturgical Theory

Öz

The current study aims to examine the self-presentation practices displayed by employees in their workplace settings, the roles they undertake, and consequently the interactions they establish with service recipients, within the framework of Erving Goffman’s conceptualization of dramaturgy. In this study, which was structured within a qualitative research design, online in-depth interviews were conducted with 10 participants determined by maximum variation sampling. Data were analyzed using the deductive thematic analysis technique in line with Goffman's concepts of role/performance, front stage/back stage, team performance, and stage setting. The findings confirm that the workplace is a strategic stage and employees are actors performing by using techniques such as dramatic realization, face-work, and idealization. Analyses show that status and sectoral differences shape the forms of role enactment, while the age variable is a determinant in back stage restoration processes. In particular, it was determined that female employees coded teammateship as loyalty in Goffman's terms, while male employees coded it as a structural imperative in Sennett's terms. In the context of stage setting, space design stands out as an active presentation strategy that reinforces status and authority, going beyond a mere physical décor. In light of the findings, the research reveals that there is a reciprocal relationship between the self-presentation strategies in question and Hochschild's concept of emotional labor.

Anahtar Kelimeler

• Self-Presentation
• Dramaturgy
• Workplace
• Employees
• Emotional Labor

Etik Beyan

This study was unanimously approved by the Ethics Committee of Ondokuz Mayıs University at its meeting on May 30, 2025.

Teşekkür

I would like to thank Dr. Gülten Arslantürk for her expert contribution to this study.

Kaynakça

1. Araz, A. (2005). Kişilerarası ilişkilerde benlik sunumu. Varlık Yayınları.
2. Aslan, E. (1992). Benlik kavramı ve bireyin yaşamdaki etkileri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(4), 7-14.
3. Atasağun, H. F., Gönülal, E., Gökyer, A., & Fındık, Y. (2024). İzlenim yönetimi taktiklerinin örgüt içi iş süreçlerine etkisi. Uluslararası Psiko-Sosyal Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(6), 43–62.
4. Aydın, B. (1996). Benlik kavramı ve ben şemaları. M.Ü Atatürk Eğitim Fakültesi ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(8), 41-47.
5. Bauman, Z., & May, T. (2021). Sosyolojik düşünmek. (A. E. Pülgir, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
6. Blumer, H. (1969). Symbolic interactionism: Perspective and method. University of California Press.
7. Bolino, M., Long, D., & Turnley, W. (2016). Impression management in organizations: Critical questions, answers, and areas for future research. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 3, 377-406.
8. Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Karadeniz, Ş., Akgün, Ö. E., & Demirel, F. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
10. Cain, S. (2020). Sessiz: Konuşmadan duramayan bir dünyada içe dönüklerin gücü. (İ. Çetin, Çev.). Pegasus Yayınları.
11. Ceylan, A. K. (2021). Doktor ve hemşirelerin duygusal emek özelliklerinin incelenmesi. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 44–59. https://doi.org/10.47525/ulasbid.831371
12. Chandler, D., & Munday, R. (2018). Medya ve iletişim sözlüğü. (B. Taşdemir, Çev.). İletişim Yayınları.
13. Ciccarelli, S. K., & White, J. N. (2023). Psikoloji: Bir keşif gezintisi. (A. Ö. Ceylan, A. Kapucu, B. B. Yılmaz, D. N. Şahin, E. Akün, M. Sayıl, N. Er, O. Aydın, R. Coştur, S. Ceylan, Z. Çakır, Z. Uçanok & Z. Baran, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık.
14. Cooley, C. H. (1902). Human nature and the social order. Charles Scribner' Sons.
15. Creswell, J. W. (2023). Nitel araştırma yöntemleri. (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
16. Çakır, P., & Temir, E. (2022). Sosyal medyada benlik sunumu ve mahremiyet kavramı ile ilişkisi: Nicel bir araştırma. Yeni Medya, (13), 205-228.
17. Dalmış, A. B. (2021). İzlenim yönetimi taktiklerinde bireysel performans algısının rolü: Kamuda bir araştırma. Journal of Human and Work, 8(1), 49–58. https://doi.org/10.18394/iid.745886
18. Durmuş, Ş. (2024). Akademisyenlerin izlenim yönetimi taktiklerinin iş performansı üzerindeki etkisi: Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi örneği. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 57–76. https://doi.org/10.33399/biibfad.1462089
19. Fichter, J. H. (2019). Sosyoloji nedir (N. Çelebi, Çev.). Anı Yayıncılık.
20. Foster, T. R. (2011). Müşteri memnuniyetinin 101 yolu. (M. Gönenç, Çev.). Alfa Yayınları.
21. Giacalone, R. A., & Rosenfeld, P. (1986). Self-presentation and self-promotion in an organizational setting. The Journal of Social Psychology, 126(3), 321-326.
22. Goffman, E. (2021a). Etkileşim ritüelleri: Yüz yüze davranış üzerine denemeler (A. Bölükbaşı, Çev.). Heretik Yayınları.
23. Goffman, E. (2021b). Günlük yaşamda benliğin sunumu. (B. Cezar, Çev.). Metis Yayınları.
24. Goffman, E. (2021c). Kamusal alanda ilişkiler: Toplu yaşamın mikro incelemeleri. (M. F. Karakaya, Çev.). Heretik Yayınları.
25. Goffman, E. (2022). Karşılaşmalar: Etkileşim sosyolojisinde iki çalışma. (S. Çalcı, Çev.). Heretik Yayınları.
26. Güldiken, N. (2020). Çalışma sosyolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
27. Güngör, N. (2023). İletişime giriş. Siyasal Kitabevi.
28. Gürses, S., & Nalcı Arıbaş, N. (2025). Örgütlerde izlenim yönetimi: Tanımlayıcı sistematik literatür taraması yöntemiyle bir değerlendirme. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(1), 43–60. https://doi.org/10.61524/fuuiibfdergi.1683305
29. Hochschild, A. R. (2003). The managed heart: Commercialization of human feeling (20th anniversary ed.). University of California Press.
30. Hood, B. (2019). Benlik yanılsaması: Sosyal beyin kimliği nasıl oluşturur? (E. Özdemir, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
31. İçli, G. (2017). Sosyolojiye giriş. Anı Yayıncılık.
32. James, W. (1950). The principles of psychology. Dover Publications.
33. Jenkins, R. (2016). Bir kavramın anatomisi: Sosyal kimlik. (G. Bostancı, Çev.). Everest Yayınları.
34. Kalay, Ü., & Mamacı, M. (2021). Psikolojik danışmanların duygusal emek stratejilerinin tükenmişlik düzeyleri üzerindeki etkisinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(43), 6662–6681. https://doi.org/10.26466/opus.968874
35. Karakulle, İ., & Çakır Korkmaz, P. (2024). İş hayatı perspektifinde örgütsel politik davranış ve benlik sunumu kuramı ilişkisi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 393-409.
36. Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Akademik Yayıncılık.
37. Kavut, S. (2022). Dijital kimlik ve izlenim yönetimi. Çizgi Kitabevi.
38. Kinch, J. W. (1963). A formalized theory of the self concept. American Journal of Sociology, 68, 481-486.
39. Koçak, G. N., Şimşek, A., Ayman, M., Balaban Salı, J., Ataizi, M., & Suher, K. (2012). İletişim Araştırmaları. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
40. Külekçi Akyavuz, E., & Karadağ, S. (2019). Öğretmenlerin izlenim yönetim taktiklerinin belirlenmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(18), 68–87. https://doi.org/10.31834/kilissbd.558969
41. Mead, G. H. (2021). Zihin, benlik ve toplum. (Y. Erdem, Çev.). Heretik Basın Yayın.
42. Ni, H., Li, Y., Zeng, Y., & Duan, J. (2023). The double-edged sword effect of employee impression management and counterproductive work behavior: From the perspective of self-control resource theory. Frontiers in Psychology. 14.
43. Ören, K. (2018). Çalışma sosyolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
44. Özkalp, E. (2023). Sosyolojiye Giriş. Ekin Yayınevi.
45. Papacharissi, Z. (2020). Sensiz ben hiçbir şeyim: Twitter'da benliğin gösterileri. F. Aydoğan içinde, Yeni medya kuramları II (s. 163-188). DER Yayınları.
46. Payot, J. (2024). İrade terbiyesi. (D. Öztürk, Çev.). Flipper Yayıncılık.
47. Sargut, A. S. (2015). Lider yöneticinin benliğine yolculuk. Beta Yayıncılık.
48. Sarıışık, M., Ulema, Ş., & Nergiz, H. (2014). Duygusal emek: Hizmet sektöründe bir araştırma. 12. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi, 2, 1031-1041
49. Saruhan, Ş. C. (2016). Farklı bakış açılarından liderlik. M. L. Yıldız içinde, Liderlik Çalışmaları (s. 1-22). Beta Yayıncılık.
50. Schlenker, B. R. (2003). Self-presentation. Guilford Press.
51. Sennett, R. (2024). Karakter aşınması. (B. Yıldırım, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
52. Thompson, J. B. (2019). Medya ve modernite. (S. Öztürk, Çev.). Kırmızı Yayınları.
53. Toker, A. (2022). Sosyal bilimlerde nitel veri analizi için bir kılavuz. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 51, 319-345.
54. Turner, B. S. (2025). Cambridge sosyoloji sözlüğü. Ketebe Yayınları.
55. Ulrick, M. (2014). The presentation of self: Dramaturgical theory and generations in organizations. Journal of Intergenerational Relationships, 12, 398-412.
56. Uyan Semerci, P., & Erdoğan, E. (2023). Toplumsal araştırma yöntemleri için bir rehber: Gereklilikler, sınırlılıklar ve incelikler. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
57. Wallace, R. A., & Wolf, A. (2025). Çağdaş sosyoloji kuramları: Klasik geleneğin geliştirilmesi. Doğu Batı Yayınları.
58. Yalçın, F. (2019). Müşteri memnuniyeti hakkında. Karina Yayınevi.
59. Yalçi, A. (2022). Bir sahne olarak gündelik hayat: Benlik ve başkaları. Artuklu Akademi, 9(1), 141-159.
60. Yenilmez Kaçar, G. (2021). Sosyal Ağlarda Benlik ve Benlik Sunumu. Nobel Akademik Yayıncılık.
61. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
62. Zeng, Q., & Liu, X. (2022). How workaholic leadership affects employee self-presentation: The role of workplace anxiety and segmentation supplies. Frontiers in Psychology.
63. Zengin Demirbilek, E. (2021). Erving Goffman'ın benlik kuramı çerçevesinde izlenim yönetimi ve kişilerarası iletişime etkisi üzerine bir değerlendirme. Anasay, (16), 65-80.