Türkiye’de İşsizlik Histerisi Hipotezinin Geçerliliği: Çok Boyutlu ve Asimetrik Yaklaşım

İşsizlik; sosyoekonomik ve politik analizlerin kesişim kümesindedir ve bunlar arasındaki işleyişin varlığı, yönü ve ivmesi hakkındaki tartışmaların hem neden ve hem de sonuç kısımlarında yer almaktadır. Bu nedenle; insanların, toplumların ve devletlerin bugünkü durumlarının anlaşılması ve gelecek beklentilerinin oluşmasında kritik öneme sahip olan işsizlik verisinin incelenmesi, serilerdeki değişimlerin analiz edilmesi ve modellenmesi oldukça önemlidir. Çalışma kapsamında işsizlik oranlarında yaşanan şokların kalıcılığı, histeri analizi kapsamında simetrik ve asimetrik olarak sorgulanmaktadır. Bu doğrultuda 2005 Ocak ile 2019 Ağustos arası dönemi kapsayan aylık veriler, Augmented Dickey-Fuller, Phillips-Perron ve yapısal kırılmalı birim kök testi olan Lee-Strazicich testleriyle iki aşamalı olarak incelenmektedir. Birinci aşamada, bardağın dolu tarafını göstermek üzere, işgücüne katılım ve istihdam oranları ile bu serilerdeki pozitif ve negatif şoklardaki değişmeler ele alınmaktadır. Bardağın boş olduğu tarafa odaklanan ikinci aşamada da genel, genç ve tarım dışı işsizlik oranları ile bu serilerdeki pozitif ve negatif şoklardaki değişimleri ifade eden seriler incelenmektedir. Elde edilen analiz bulgularına göre işsizlik histerisi hipotezi, işgücüne katılım, istihdam ve genç işsizlik serileri için geçerlidir ve bu seriler şoklar sonrasında kendiliğinde dengeye gelememektedirler. Genel ve tarım dışı işsizlik verileri için yapısalcı yaklaşım geçerlidir ve bu seriler yapısal kırılmalara uğramakla birlikte makroekonomik bir müdahaleye gerek olmaksızın kendiliğinden dengeye gelebilmektedir. Bu sonuçlara ilave olarak çalışmada seriler asimetrik şoklarına ayrıştırılarak değerlendirilmiştir. Buna göre istihdam oranının pozitif şoklarından oluşan seri ile genel, genç ve tarım dışı istihdam serilerine ait pozitif ve negatif şokları gösteren seriler için histeri etkisinin geçerli olduğu, şokların kalıcı etkilerde bulunduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar histeri etkisinin nedenleri kapsamında ilgili literatüre göre tartışılmış ve teknolojik dönüşüm modeli ile yeni sayfa yaklaşımı olarak iki farklı önermede bulunulmuştur. Sonuç olarak başta genç işsizlik oranları olmak üzere histeri hipotezinin geçerli olduğu durumlarda sosyoekonomik ve politik anlamda istikrarın sağlanması için otoritelerin makroekonomik müdahalelerde bulunmaları gerektiği tespit edilmiştir.

Unemployment is at the intersection of socioeconomic and political analyses; it is included in both cause, and effect sections of the discussions about the existence, direction, and acceleration of these analyses. Therefore, it is very important to examine the unemployment data, analyze and model the changes in the series, to understand the current situation of people, societies, and states and to form the expectations for the future. In the study, the permanence of the shocks experienced in unemployment rates is questioned symmetrically and asymmetrically within the scope of the hysteresis hypothesis. Accordingly, monthly data covering the period between January 2005 and August 2019 are analyzed in two stages by Augmented Dickey-Fuller, Phillips-Perron, and Lee-Strazicich structural break unit root test. In the first stage, labor force participation and employment rates and changes in positive and negative shocks in these series are discussed to show the full side of the glass. In the second phase, which focuses on the empty side of the glass, the series expressing general, young, and non-agricultural unemployment rates and the changes in positive and negative shocks in these series are examined. According to the analysis findings obtained, the unemployment hysteresis hypothesis is valid for labor force participation, employment, and youth unemployment series and these series cannot automatically balance aftershocks. The structuralist approach is valid for general and non-agricultural unemployment data, and these series may suffer from structural breaks, but can automatically stabilize without the need for a macroeconomic intervention. In addition to these results, the series was evaluated by decomposing into asymmetric shocks. Accordingly, the hysteresis effect is valid for the series consisting of positive shocks of the employment rate. Also, it is determined that the hysteresis effect is valid and the shocks have permanent effects for the series showing the positive and negative shocks of the general, young and non-agricultural unemployment series. As a result, it was determined that the authorities should make macroeconomic interventions to ensure socioeconomic and political stability when the hysteresis hypothesis, especially for the youth unemployment rates, is valid.