19. Yüzyılda Osmanlı Madencilik Sektörünün Sorunları
Öz
Ülkelerin gelişmişlik ve refah seviyelerini etkileyen önemli unsurlardan olan değerli madenler, Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren, hem sivil ve askeri alanın hem de hazinenin önemli gelir kaynaklarından kabul edilmiştir. Balkanlarda topraklarına kattığı ilk yerlerin maden bölgeleri olmasına özen gösteren Osmanlı, klasik dönemde madencilik alanında yürüttüğü bilinçli politikalar sayesinde, maden işletmelerinden oldukça verim almıştır. 17. yüzyılın sonlarından itibaren özellikle dış gelişmelerin etkisiyle eski önemini kaybetmeye başlayan maden işletmeleri ilerleyen dönemlerde, yaşanan sosyal ve iktisadi buhranlar neticesinde zarar etmiş, işletmelerin bir kısmı kapanmıştır. Sektörde yaşanan, Batı kaynaklı teknolojik gelişmeleri yakından takip edemeyen Osmanlı, 19. yüzyıl başlarında yaşanan savaşlar ve isyan hareketleri sonucunda önemli maden bölgelerini de kaybetmiştir. Bu dönemde maden mevzuatının sektördeki sorunlara cevap verememesi neticesinde Avrupa maden mevzuatının Osmanlı Devleti’ne uyarlanması da sorunları çözememiş, tam tersine Avrupa lehine yapılan bu düzenlemeler sektörün dışa bağımlı olmasına sebep olmuştur. Tanzimat’tan sonraki süreçte, savaşlar ile ekonomik yokluklar yüzünden işletmelere yatırım yapacak yerli sermayenin yetersizliği ve Avrupa sermayesinin Osmanlı Devleti’ne girişini kolaylaştırıcı yasal değişikliklerle sektörde devlet işletmeciliği yerini özel teşebbüse bırakmaya başlamıştır. Bu defa da yasal boşluklardan yararlanan kişiler, ellerindeki imtiyaz haklarını başkalarına devrederek bunun ticaretini yapmaya başlamışlardır. Osmanlı Devleti, 19. yüzyılda birçok sorunla boğuşan madencilik sektöründe bazı düzenlemeler ve ıslah faaliyetlerinde bulunsa da, bu durum sorunları çözmeye yetmemiştir.
Anahtar Kelimeler
The Problems of the Ottoman Mining Sector in 19th Century
Öz
Since the foundation of the Ottoman Empire, valuable mines which affect the level of development and welfare of the countries have been admitted as one of the most important source of income of the national treasury and civil and military zone. Ottoman Empire which is attentive to conquering the mine zones in Balkans, gets highly efficiency from these mines thanks to carrying out conscious policy in mine field in the Classical Period. From the end of the 17th century, mining has lost its earlier significance because of the effects of foreign developments. After that, because of the socialand economical troubles, some of the mines made loss and were closed. The Ottoman Empire which could not follow the development of the mining sector in West, lost its important mining zones because of the wars and riots in the beginning of the 19th century. In this period,because Ottoman Empire’s mining regulations couldn’t solve the problems, Europe mining regulations were tried to adapt Ottoman Empire regulations. However, these regulations caused the Ottoman Mining sector to depend on foreigns. After Tanzimat Reform Era, there was lack of national capital to invest because of the wars and economic trouble and because Europe’s capital could easily enter the Ottoman Empire thanks to legal changes, private sector replaced state sector. In this time, people who benefited from legal gap, started to trade by giving their privilege to another. Although Ottoman Empire made some regulations and reforms in mining sector in 19th century, this situation couldn’t be efficient to solve the problems.
Anahtar Kelimeler
