Osmanlı-Avrupa telgraf hatlarında Sırbistan Emareti’nin rolü

Öz

With the change in the Dersaadet-Belgrade line project, first one of the telegraph lines planned to be established in Rumelia by the Ottoman State as of 1854, the line was connected from Edirne to Shumen and the previously planned Edirne-Belgrade line had not been constructed. It was demanded by both of the states that the Ottoman-Serbia lines, having failed to be connected due to this reason, be established promptly and that Ottoman wire be connected to Serbia and then to Austrian wires. Upon the offer of Serbia to lend loan to the Ottoman State, claiming to have financial difficulties, the Edirne-Aleksinac line was established and the connection was maintained in 1857 by means of the resource provided by Serbia. The Vidin-Negotin line, established in 1858, proved the second line between the two administrations. By virtue

Anahtar Kelimeler

• Telegraph, Rumelia, Europe, Ottoman State, Serbia

Osmanlı-Avrupa telgraf hatlarında Sırbistan Emareti’nin rolü

Öz

1854 yılından itibaren Osmanlı Devleti tarafından Rumeli’de inşa edilmesi planlanan telgraf hatlarından ilki olan Dersaadet-Belgrad hattı projesinde yapılan değişiklikle hat, Edirne’den Şumnu’ya bağlanmış dolayısıyla Edirne-Belgrad hattı inşa edilmemişti. Bağlantı kurulamayan Osmanlı-Sırp hattının bir an önce inşa edilerek, Osmanlı telinin Sırbistan’a ve oradan Avusturya tellerine bağlanması, her iki devlet tarafından istenmiştir. Sırbistan tarafından, maddi zorlukları bahane eden Osmanlı Devleti’ne yapılan istikraz teklifi sonucu, Sırbistan’dan alınan kaynak ile 1857 yılında Edirne-Aleksinaç hattı inşa edilmiş ve bağlantı sağlanmıştır. 1858 yılında yapılan Vidin-Negotin hattı ile iki idare arasında ikinci bir hat daha inşa edilmiştir. Sırbistan bu hatlar sayesinde, devletler arasında yapılan telgraf antlaşmalarında yer almıştır. Söz konusu hatların inşa edilmesi her iki tarafın da faydasına olurken, Sırbistan Emareti’nin Rumeli coğrafyasında, özelliklede Rumeli telgraf hatlarındaki önemi tarihi süreç içinde giderek artmıştır

Anahtar Kelimeler

• Telgraf, Rumeli, Avrupa, Osmanlı Devleti, Sırbistan

Kaynakça

1. Arşiv Kaynakları/Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA)
2. İrade, Dahiliye (İ.DH.): 366/24229; 374/24734; 378/24955
3. İrade, Hariciye (İ.HR.): 218/12670; 153/8092; 151/8019; 147/7745; 146/7715; 141/7420; 111/5446; 153/8092; 151/8019; 131/6676; 136/7044; 135/6961; 127/6394; 111/5446
4. Hariciye Nezâreti, Mektubî Kalemi Evrakı (HR.MKT.): 76/94; 126/16; 147/28; 134/76; 132/97; 156/37; 156/89; 161/100; 160/24; 160/43; 164/88; 166/34; 166/29; 172/20; 185/58; 206/52; 199/6; 192/34; 208/63; 220/59; 216/42; 239/24; 256/96
5. Hariciye Nezâreti, Tercüme Odası Evrakı (HR.TO.): 475/32; 475/38; 469/34; 298/13; 105/60; 428/47; 484/2; 156/26; 156/65; 420/51
6. Sadaret, Amedi Kalemi Evrakı (A.AMD.): 51/45; 52/72
7. Sadâret, Divan Kalemi Evrakı (A.DVN.): 106/7
8. Sadaret, Divan Kalemi, Name-i Hümayun Evrakı (A.DVN.NMH.): 22/1

9. Sadaret, Mektubî Kalemi, Mühimme Evrakı (A.MKT.MHM.):136/50
10. Sadaret, Mektubî Kalemi, Nezaret ve Deva’ir Evrakı (A.MKT.NZD.): 142/56; 155/53 Araştırma Eserleri
11. ATA, Bahri, “Talihsiz Osmanlı Kuşları: On Yıl Geciken Telgraf ve Straford Canning”, Türk Yurdu, C.148-149, S.19-20, Ankara 2000.
12. ÇADIRCI, Musa, Tanzimat Döneminde Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yapıları, TTK Yay., Ankara 1991.
13. DAVISON, Roderic H., “Osmanlı İmparatorluğuna Elektrikli Telgrafın Girişi”, (Çev. Durdu Mehmet Burak), OTAM, S.14, 2003, s. 347-386.
14. DEMİR, Tanju, Türkiye’de Posta Telefon ve Telgraf Teşkilatının Tarihsel Gelişimi (1840-1920), PTT Genel Müd. Yay., Ankara 2005.
15. DÜŞÜNMEZ, Döndü, “Tanzimat Devrinde Kapıkethüdalığı Müessesesi Hakkında Temel Bilgiler”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, S.28, Konya 2010, s. 375-401.
16. EYİCE, Semavi, “İstanbul’da İlk Telgrafhâne-i Âmire’nin Projesi”, İ.Ü.E.F. Tarih Dergisi, S.34, İstanbul 1984, s. 61-72.
17. HACISALİHOĞLU, Neriman, “Kırım Savaşı’nda Haberleşme: Varna Telgraf Hattı Şebekesi”, Savaştan Barışa: 150. Yıldönümünde Kırım Savaşı ve Paris Antlaşması(1853- 1856), 22-23 Mayıs 2006, Bildiriler, İ.Ü.E.F. Tarih Araştırmaları Merkezi Yay., İstanbul 2007, s. 119-130.
18. HALAÇOĞLU, Yusuf, XIV.-XVII. Yüzyıllarda Osmanlılarda Devlet Teşkilatı ve Sosyal Yapı, TTK Yay., Ankara 1998.
19. KAÇAR, Mustafa, “Osmanlı Telgraf İşletmesi (1854-1871)”, Çağını Yakalayan Osmanlı, (yay.haz. Ekmeleddin İhsanoğlu), İstanbul 1995, s. 45-120.
20. PAKALIN, M. Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, Milli Eğitim Basımevi, C. I, İstanbul 1983.
21. TANRIKUT, Asaf, Türkiye Posta ve Telgraf ve Telefon Tarihi ve Teşkilât ve Mevzuatı, Ankara 1984.
22. YAZICI, Nesimi, “Tanzimat’ta Haberleşme ve Kara Taşımacılığı”, OTAM, S.3, Ankara 1992, s. 333-376.
23. YAZICI, Nesimi, “Osmanlı Telgrafında Dil Konusu”, A.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, C.26, S.1, Ankara 1984, s. 751-764.