Kapuağası Kayış Mustafa Ağa’nın İstanbul’da Medrese (Dâru-l Hadîs) Vakfına Ait Tarihsiz Bir Defter

Abstract The waqf had a considerable role in the foundation and development of settlements in the Ottoman Empire. Wealthier individuals would invest a section of their capital they had acquired in a sharia-approved manner into economic, educational, religious and cultural advancement of towns in all parts of this vast state. One of them was Kayış Mustafa Agha, a kapuagha at the Ottoman Palace at the turn of the 17th century. Mustafa Agha was born in the area of the town of Ljubinje, Bosnia and Herzegovina, where he had a mosque built, and where he had also erected a maktab and other waqf buildings, establishing thus a new kasaba. In Istanbul, where he spent most of his life, he had a dâru-l hadîs type madrasa built, which was for centuries maintained from the funds of his own waqf. This paper presents a muhasebe defter of his waqf showing that the means for the work and maintenance of the madrasa and the adjacent facilities were acquired through renting the waqf houses (hâne) and land properties (arsa and bostân) in Istanbul. Özet Osmanlı Devleti'nde yerleşimlerin kurulmasında ve gelişmesinde vakıfların önemli bir rolü olmuştur. Bu geniş devletin her yerindeki varlıklı kişiler, şeriata uygun bir şekilde elde ettikleri sermayenin bir bölümünü kasabaların ekonomik, eğitimsel, dini ve kültürel gelişimine yatırırlardı. Bunlardan biri de 17. yüzyılın başında Osmanlı sarayında kapuağa olan Kayış Mustafa Ağa idi. Mustafa ağa, Bosna-Hersek'in Ljubinje kasabası bölgesinde bir cami yaptırdığı ve burada bir mekteb ve diğer vakıf binalarını da diktirerek yeni bir kasaba kuran bölgede doğdu. Ömrünün büyük bir bölümünü geçirdiği İstanbul'da, asırlar boyunca kendi vakfından temin edilen dâru-l hadîs tipi bir medrese yaptırdı. Bu bildiride, medrese ve civardaki tesislerin bakım ve onarımının İstanbul'daki vakıf evleri (hâne) ve arsaların (arsa ve bostân) kiralanması yoluyla elde edildiğini gösteren bir vakfının muhasebe defteri sunulmaktadır.