ARNAVUT-JÖN TÜRK MÜNASEBETLERİ (1889-1902)

Yıl 2025, Sayı: 57, 81 - 112, 02.06.2025

Gentrit Smakaj

Öz

1889-1902 yılları arasındaki Arnavut-Jön Türk Münasebetleri,
işbirliği ile birlikte belirgin ideolojik ve stratejik gerilimlerin de barındığı
karmaşık bir dinamiğe sahipti. Bu dönemde, İttihat ve Terakki
Cemiyeti’nin kuruluşu ve gelişiminde, özellikle İbrahim Temo, Derviş
Hima, İsmail Kemal gibi önemli Arnavut şahsiyetlerinin merkezi bir
rolü bulunmaktaydı. Cemiyetin temel hedeflerinden biri, Osmanlı
Anayasası'nın yenilenmesi ve Arnavutlar da dahil olmak üzere,
imparatorluk halklarına daha geniş haklar tanıyacak siyasi reformların
gerçekleştirilmesiydi. Arnavutlar, daha adil ve reformist bir
imparatorluk perspektifiyle Jön Türk hareketine destek verirken, bu
destek, her iki tarafın da sahip olduğu ortak hedeflere dayanıyordu.
Ancak, işbirliği yanı sıra, iki grup arasında derin ideolojik ve stratejik
farklılıklar da mevcuttu. Arnavutlar, kendi halkları için siyasi özerklik
ve genişletilmiş haklar talep ederken, Jön Türkler, Osmanlı
İmparatorluğu’nun merkeziyetçi yapısını korumayı ve güçlendirmeyi
amaçlayan bir yaklaşım benimsemişlerdi. Bu görüş ayrılıkları, zamanla
iki hareket arasında gerilimlere yol açarak, sonraki dönemlerdeki siyasi
gelişmeleri şekillendiren önemli ayrışmalara neden olmuştur.
Bu makalenin amacı, 1889-1902 yılları arasında İttihat ve
Terakki Cemiyeti ile Arnavutlar arasındaki ilişkilerin kapsamlı ve
derinlemesine bir analizini sunmaktır. Çalışmada, Arnavut kökenli
Osmanlı siyasi elitinin, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin
kuruluşundaki katkıları ve Jön Türk hareketine olan katılımları detaylı bir şekilde incelenecektir. Ayrıca, Arnavut milliyetçi
hareketinin hedefleri ile Jön Türk hareketinin kesişim noktaları ve
iki hareket arasındaki işbirlikleri özel bir odak noktasında ele
alınacaktır. Makale, Arnavutların Jön Türk hareketini
desteklemelerinin motivasyonlarını irdeleyecek ve Arnavutlar ile
Jön Türkler arasındaki ideolojik ve stratejik farklılıkları ayrıntılı bir
biçimde tartışacaktır. Bu çalışma, söz konusu farklılıkların tarihsel
bağlamda nasıl şekillendiğini vurgulayarak, iki hareket arasındaki
ilişkilerin dinamiklerini ve dönemin siyasi gelişmeleri üzerindeki
etkilerini daha derin bir anlayışla ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Tarihçilerin, 1908 sonrası Arnavutlar ve Jön Türkler arasındaki
ilişkileri daha iyi anlayabilmeleri için öncelikle 1889-1902
yıllarındaki Arnavutlar ile Jön Türkler arasındaki işbirliği ve çatışma
sebeplerini bilmeleri gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bâbıâli , Jön Türkler , İttihat ve Terakki , Arnavutlar , İbrahim Temo , Derviş Hima , Ahmet Rıza , Prens Sabahattin.

Kaynakça

• AHMAD, Feroz, İttihat ve Terakki 1908-1914, çeviren: NuranYavuz, Kaynak Yayınları, İstanbul 2016. AKŞİN, Sina, Jön Türkler ve İttihat ve Terakki, İmge Kitabevi, Ankara 2014. AKIN, İlhan, Türk Devrimi Tarihi, Beta Basım Yayım, İstanbul 1989. BOZBORA, Nuray, Osmanlı Yönetiminde Arnavutluk ve Arnavut Ulusçuluğunun Gelişimi, Boyut Kitapları, İstanbul, 1997. BOZBORA, Nuray, Shqipëria dhe nacionalizmi shqiptar në Perandorinë Osmane, përktheu: Dritan Egro, Dituria, Tiranë, 2002. BISLIMI, Muzafer, Shqiptarët dhe Revolucioni Xhonturk, Instituti i Historisë Nacionale, Shkup, 2008. BİRECİKLİ, İhsan Burak, “Avlonyalı İsmail Kemal Bey’in Siyasi Faaliyetleri (1870- 1908)” Akademik Bakış, 3,5, 2009, ss. 95-122. CLAYER, Nathalie, Në fillimet e nacionalizmit shqiptar: Lindja e një kombi me shumicë myslimane ne Evropë, Shtëpia botuese: Përpjekja, Tiranë 2012. ÇABUK, Vahid, Sultan II. Abdülhamid, Paraf Yayınları, İstanbul 2010.