TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ

Zeki Salih Zengin

TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ

Öz

Osmanlı Devleti’nde ilköğretim, Tanzimat döneminin sonuna kadarki süreçte geleneksel eğitim kurumları olan sıbyan mekteplerinde yapılmıştır. Sıbyan mekteplerindeki eğitimin yetersizliği nedeniyle II. Mahmut döneminden itibaren başlatılan ıslah çalışmaları Tanzimat döneminde de devam etmiş, kurulan yeni eğitim sistemi içerisinde ilk ele alınan hususlardan birisi de ilköğretimin düzenlenmesi olmuştur. Mevcut belgeler, başkent İstanbul’daki sıbyan mekteplerinin eğitim kalitesi, bina ve fiziki şartlar açısından yetersiz olduğunu göstermektedir. 1874 yılına kadarki çalışmaların beklenen sonucu vermemesi üzerine yeni öğretim usullerinin uygulandığı iptidaî mekteplerinin açılmasına başlanmıştır. İptidai mekteplerin kurulmasından sonraki dönemlerde ilköğretimde, mektep ve talebe sayısındaki artış yanında eğitim kalitesinde de gelişmeler kaydedilmiştir. Makalede, önce Tanzimat döneminde ilköğretim konusundaki çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Ardından 1868 yılında İstanbul ve Bilâd-ı Selâse’deki sıbyan mektebi binalarının eğitime elverişlilik durumu ile talebe sayısının tespiti amacıyla Maarif Nezareti tarafından hazırlanan ve Osmanlı Arşivi’nde kayıtlı defterden elde edilen bilgiler ile bu bilgilerin iptidaî mekteplerin açılması kararına etkisi ve bu girişimin ortaya koyduğu sonuçlar değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

ASLAN, Gül, İstanbul Sıbyan Mektepleri İçin Bir Katalog Denemesi ve Yusuf Paşa Sıbyan Mektebi, İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2013. AYDOĞDU, İbrahim/Kılıç, Pelin İskender, “185 No’lu Medrese Defterine Göre İstanbul Medreseleri Nüfusu (1844)”. Studies of The Ottoman Domain (Osmanlı Hakimiyet Sahası Çalışmaları), 7/12 (2017), s. 83-104. BALCAN, Cem, Mimar Sinan’ın İstanbul Külliyelerinde Yer Alan Sıbyan Mektepleri ve Koruma Sorunları, Mimar Sinan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul 2018. 1329-1330 (1914-1915) Senesine Mahsus Maârif-i Umûmiyye İhsâiyât Mecmûası, Matbaa-i Âmire, Dârü'l-Hilâfeti'l-Aliyye 1336. CÜCÜK, Eyüp, Osmanlı’da Eğitimin Modernleşmesi ve Ahmed Kemal Paşa, Pegem Akademi Yay., Ankara 2020.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yakınçağ Osmanlı Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Zeki Salih Zengin ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

2 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

4 Mart 205

Kabul Tarihi

7 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 57

IZ

https://izlik.org/JA28DB39TN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Zengin, Z. S. (2025). TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 57, 137-168. https://izlik.org/JA28DB39TN

AMA

1.Zengin ZS. TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi. 2025;(57):137-168. https://izlik.org/JA28DB39TN

Chicago

Zengin, Zeki Salih. 2025. “TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, sy 57: 137-68. https://izlik.org/JA28DB39TN.

EndNote

Zengin ZS (01 Haziran 2025) TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 57 137–168.

IEEE

[1]Z. S. Zengin, “TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ”, OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, sy 57, ss. 137–168, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28DB39TN

ISNAD

Zengin, Zeki Salih. “TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi. 57 (01 Haziran 2025): 137-168. https://izlik.org/JA28DB39TN.

JAMA

1.Zengin ZS. TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi. 2025;:137–168.

MLA

Zengin, Zeki Salih. “TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, sy 57, Haziran 2025, ss. 137-68, https://izlik.org/JA28DB39TN.

Vancouver

1.Zeki Salih Zengin. TANZİMAT DÖNEMİNDE SIBYAN MEKTEPLERİNİN ISLAHI VE 1868 TARİHLİ BİR DEFTERE GÖRE İSTANBUL SIBYAN MEKTEPLERİ. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2025;(57):137-68. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28DB39TN