MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR

Haşim Koç

MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR

Öz

1. Dünya Savaşının ardından imzalanan Mondros Mütarekesi, İtilaf Devletlerine Osmanlı İmparatorluğunda istedikleri yerleri işgal etme hakkını veriyordu. Bu hakkı kullanmak için Paris Barış Konferansı öncesi ve esnasında Osmanlı toprakları paylaşılmıştır. İzmir ve çevresi Venizelos’un çabaları, İngilizlerin de İtalya’nın Anadolu’da güçlü bir konumda olmasını istememesi üzerine Yunanlara verilmişti. Yunanlar, 15 Mayıs 1919 tarihinde İzmir’i işgal ettiler. Hem İzmir’de hem de İzmir’in de içinde bulunduğu Aydın Vilayetinde işgal ettiği şehir ve kırsal alanda sivillere yönelik gerçekleştirdikleri katliam, kaçırma, öldürme, ırza geçme gibi savaş hukukunun dışına taşan davranışlar, Osmanlı İmparatorluğu yetkilileri tarafından İtilaf Devletlerine çeşitli yol ve yöntemlerle bildirilmiş ve protesto edilmiştir. Şeyhülislâm’ın talebi üzerine Amerikalı, İngiliz, Fransız ve İtalyan delegelerinden oluşan bir Soruşturma Komisyonu teşkil edilmiş ve bu komisyon ilk toplantısını 1919 yılının Ağustos ayında İstanbul’da İtalyan Büyükelçiliği binasında gerçekleştirmiştir. Komisyonun teşkil edilmesinin amacı iddiaların gerçekliğini soruşturmak ve ardından bir rapor kaleme alarak Barış Konferansında durumun değerlendirilmesiydi. Ekim ayına kadar süren dönemde 175 kişi ile görüşen Tahkikat Komisyonu, aynı dönemde hazırlanmış birçok soruşturmadan farklı olarak uluslararası yapısıyla öne çıkmaktadır. Hazırlanan rapor, Lloyd George’un engellemesiyle istenen ölçüde yayınlanmamış olsa bile Konferans’taki delegeler ve kamuoyu rapordan haberdar olmuş, İzmir ve çevresinde Yunanların yapmış olduğu zulüm ve tahribat, uluslararası bir delegasyon tarafından kayıtlara geçirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Arşiv Kaynakları
İNGİLTERE MİLLİ ARŞİVİ: “Commissions: Inter-Allied Commission of Inquiry into the Greek Occupation of Smyrna and Adjacent Territories; With printed copy of Report (in French)”. [Komisyonlar: İzmir ve Mücavir Bölgelerin Yunan İşgaline Dair Müttefiklerarası Tahkikat Komisyonu; Raporun matbu kopyasıyla (Fransızca)]. FO 608/86/4. Eski referans numarası: 349/1/6. (468-489 sayfalar)
Araştırma ve İnceleme Eserler
AKŞİN, Sina, Ana Çizgileriyle Türkiye’nin Yakın Tarihi 1789-1980, 2. Baskı. İmaj Yayıncılık, Ankara 1996.
ALTAY, Fahrettin, On Yıl Savaş ve Sonrası (1912-1922), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2022.
Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, c. 41, s. 93 (Ocak 1992).
Belgelerle Yunan Mezalimi, yay. haz. Zekeriya Türkmen. Ocak Yayınları, Ankara 2000.
BUZANSKİ, Peter Michael, “The Interallied Investigation of the Greek Invasion of Smyrna, 1919”, The Historian, c. 25, s. 3 (1963), s. 325-353.

ÇEVİK, Zeki, “Milli Mücadele’de Bandırma ve Çevresinde Yunan Mezalimi”, Uluslararası Bandırma ve Çevresi Sempozyumu: Tam Metin Bildiriler Kitabı-I, Bandırma Üniversitesi Yayınları, Bandırma 2018, s. 140-167.
ERHAN, Çağrı, Greek Occupation of Izmir and Adjoning Territories: Report of the Inter-Allied Commission of Inquiry (May-September 1919), Center for Strategic Research, Ankara 1999.
ERHAN, Çağrı, The Greek Occupation of Izmir and Adjoining Territories: Report of the Inter-Allied Commission of Inquiry (May-September 1919), Türk Tarih Kurumu, Ankara 2022.
FRUNZE, Mihail Vasilyeviç, Türkiye Anıları: Kasım 1921-Ocak 1922, Çev. Ahmet Ekeş. 3. Basım. Doğu Batı: Ankara 2022.
Inquiries in Anatolia, The Permanent Bureau of the Turkish Congress, Lausanne, [t.y.], http://ktp.isam.org.tr/risaleosm/liste.php?wKitaplar=Inquiries+in+Anatolia&wYazarlar=&KonuBasligi=&wYayyerleri=&YayinTarihi=&YnglnTrh=&-max=10&-find=Aramay%C4%B1+ba%C5%9Flat+%2F+Search (erişim: 07.08.2023)
JAESCHKE, Gotthard, Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi: Mondros’tan Mudanya’ya Kadar (30 Ekim 1928 – 11 Ekim 1922), Türk Tarih Kurumu, Ankara 1970.
JENSEN, Peter Kincaid, “The Greco-Turkish War, 1920-1922”, International Journal of Middle Eastern Studies, c. 10 s. 4 (1979), s. 553-565.
KÖSE, İsmail, Türk – Amerikan İlişkilerinin Şekillenmesinde Amiral Mark L. Bristol’un Rolü (1919-1927), Türk Tarih Kurumu, Ankara 2016.
LİEBERMAN, Ben, “Ethnic Cleansing in the Greek-Turkish Conflicts from the Balkan Wars through the Treaty of Lausanne: Identifying and Defining Ethnic Cleansing”, Ethnic Cleansing in Twentieth-Century Europe, S. B. Vardy and T. H. Tooley (eds.). Columbia University Press, New York 2003, ss. 112-121.
MCCARTHY, Justin, Death and Exile: The Ethnic Cleansing of Ottoman Muslims 1821-1922, 6th ed. The Darwin Press, Princeton 2008.
MCMEEKİN, Sean, The Ottoman Endgame: War, Revolution, and the Making of the Modern Middle East, 1908-1923, New York: Penguin Press 2015.
MORALI, Nail, Mütarekede İzmir Olayları, 3. Baskı. Türk Tarih Kurumu, Ankara 2021.
MUTLU, Cengiz, “Milli Mücadele Sırasında Türkiye’de İtilaf Devletlerince Tahkik Heyeti Kurma Çabaları”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, s. 53 (2013), s. 875-904.
ÖZOĞLU, Hakan, Amerikalı Diplomat Amiral Bristol’un Gözlemleri, çev.: Bahar Tırnakçı. Yapı Kredi Yay., İstanbul 2022.
ÖZTOPRAK, İzzet, Kurtuluş Savaşı ile İlgili Yunan Belgeleri, Ankara Üniversitesi Yayınları, Ankara 2006.
ÖZTOPRAK, İzzet, AYTEPE, Oğuz, KARATAŞ, Murat, Yunan İşgali’nde Batı Anadolu (2 cilt), Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara 2014.
POLAT, Ü. Gülsüm, “Sivrihisar’ın Köylerinde Yunan Tahribatı ve Amerikalı Misyonerlerin Gözlemleri”, Mora Katliamı ve Anadolu’da Yunan Mezalimi Sempozyumu (15-16 Kasım 2021) Bildiriler Kitabı = Morean Massacre and Greek Atrocities in Anatolia Symposium (15-16 November 2021) Proceedings Book, ed. Neşe Özden. Yay. Haz.: Birkan Soykan, Uğur Cenk Deniz İmamoğlu. Türk Tarih Kurumu, Ankara 2024, s. 623-653.
RİCHTER, Heinz A., Der griechisch-türkische Krieg 1919-1922, Verlag Franz Philipp Rutzen, Ruhpolding 2016.
SALT, Jeremy, The Last Ottoman Wars: The Human Cost, 1877-1923, The University of Utah Press, Salt Lake City 2019.
SMİTH, Michael Lewellyn, Yunanistan’ın Anadolu Hayali 1919-1922, çev. Nilgün Engin. Tarihçi Kitabevi, İstanbul 2017.
TURAN, Mustafa, “İstiklâl Harbi’nde “Müttefiklerarası Tahkik Heyeti” Çalışmaları, Raporu ve Tahkikat Neticesi”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, c. 2, s. 8 (1991), s. 695-722.
VURAL, Mithat Kadri, “Belgelerin Gözünden Hasan Tahsin ve “İlk Kurşun” Meselesine Yeniden Bakmak”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, s. 100 (Güz 2019), s. 377-414.
YAVUZ, Resul, Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan Sevr Barış Antlaşması’na Giden Süreçte Türk Diplomasisi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlke ve İnkılapları Tarihi Enstitüsü, 2016.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yakınçağ Osmanlı Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Haşim Koç ^*
0000-0002-8669-0510
Germany

Yayımlanma Tarihi

12 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

30 Mart 2025

Kabul Tarihi

18 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 58

IZ

https://izlik.org/JA96ME97XB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Koç, H. (2025). MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 58, 19-71. https://izlik.org/JA96ME97XB

AMA

1.Koç H. MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi. 2025;(58):19-71. https://izlik.org/JA96ME97XB

Chicago

Koç, Haşim. 2025. “MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, sy 58: 19-71. https://izlik.org/JA96ME97XB.

EndNote

Koç H (01 Aralık 2025) MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 58 19–71.

IEEE

[1]H. Koç, “MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR”, OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, sy 58, ss. 19–71, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96ME97XB

ISNAD

Koç, Haşim. “MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi. 58 (01 Aralık 2025): 19-71. https://izlik.org/JA96ME97XB.

JAMA

1.Koç H. MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi. 2025;:19–71.

MLA

Koç, Haşim. “MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, sy 58, Aralık 2025, ss. 19-71, https://izlik.org/JA96ME97XB.

Vancouver

1.Haşim Koç. MÜTTEFİKLER ARASI TAHKİKAT KOMİSYONU (12 AĞUSTOS – 19 EKİM 1919) VE HAZIRLADIĞI RAPOR. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi [Internet]. 01 Aralık 2025;(58):19-71. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96ME97XB