OXFORD YAZMASI (BODLEİAN LİBRARY, MARSH 313) RÛHÎ TARİHİ MİDİR?

Yıl 2025, Sayı: 58, 111 - 139, 12.12.2025

Necdet Öztürk

Öz

Rûhî Çelebi (ö. Aralık 1511?), Sultan II. Bayezid Dönemi (1481
1512) şair ve tarihçilerindendir. Eseri, Osmanlıların ilk devirlerinden Aralık
1511 yılına kadarki olayları kapsar.
Rûhî, kısa bir girişten (Mebâdî) sonra ilk sekiz padişahın -Osman
Bey’den Sultan II. Bayezid’e- her birine bir bölüm (Metâlib) ayırmış ve
eserinin sonuna Kostantiniye ve Ayasofya efsaneleri ile İslâm tarihini
özetleyerek eklemiştir. Başlangıç kısmı hariç, esere 15. yüzyıl Osmanlı
kronik dili hâkimdir.
Rûhî Tarihi’nde ilk sekiz padişah dönemi ile ilgili orijinal bilgiler
bulunur. Bunlar arasında saray mimarları; Şehzade Korkut’un Mısır
seyahati (1509); “Küçük Kıyamet” denilen “İstanbul Depremi” (25
Rebiülahir 915 Seşenbe/12.08.1509 Pazar!); baba-oğul (Bayezid-Selim)
arasındaki savaş (Ağustos 1511), şehzadeler arasındaki taht kavgası
sayılabilir.
Rûhî Tarihi; Osmanlı tarihi araştırmaları (1300-1511) ile Türk dili
incelemeleri için ihmal edilmemesi gereken bir kaynak eserdir.
Bu makale vasıtasıyla; neşre hazırladığım bu önemli tarih kaynağının
yazarı Rûhî ve eseri üzerindeki değerlendirme ve yorumları araştırmacıların
görüşlerine sunarak tartışmaya açmak istedim.

Anahtar Kelimeler

Rûhî Çelebi , II. Bayezid , Saray Mimarları , İstanbul Depremi , Şehzadeler Kavgası

Kaynakça

• “Acem’den Rum’a”: İdris-i Bidlîsî’nin Hayatı, Tarihçiliği ve Heşt Behişt’in II. Bayezid Kısmı (1481–1512), haz. Vural Genç, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul 2014.
• Âşıkpaşazâde Tarihi [Osmanlı Tarihi (1285-1502)], haz. Necdet Öztürk, 2. Basım, Bilge Kültür Sanat, İstanbul 2025.
• BABINGER, Franz, Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri, çev. Coşkun Üçok, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara 1982.
• BEHİŞTÎ AHMED ÇELEBİ, Târîh-i Behiştî, Vâridât-ı Sübhânî ve Fütûhât-ı Osmânî (791-907/1389-1502), II, haz. Fatma Kaytaz, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2016.
• ERÜNSAL, İsmail, “Türk Edebiyatı Tarihinin Arşiv Kaynakları I: II. Bâyezid Devrine Ait Bir İn‘âmât Defteri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, Sayı 10-11 (İstanbul 1981), s. 303-342.
• İBN KEMÂL, Tevârih-i Âl-i Osman, I. Defter, Yayına Hazırlayan: Şerafettin Turan, 2. baskı, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1991.
• İBN KEMÂL, Tevârîh-i Âl-i Osman, VIII. Defter (Transkripsiyon), haz. Ahmet Uğur, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1997.
• İBN KEMÂL, Tevârih-i Âl-i Osmân, IV. Defter, haz. Koji Imazawa, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2000.
• İNALCIK, Halil, “V. L. MÉNAGE (Londra): Neshri’s History of the Ottomans, the sources and development of the text, SOAS, London Oriental Series yol. 16, Oxford University Press, London 1964, XVI+86”, Belleten, XXIX/116 (Ankara 1965, s. 667-672.
• İNALCIK, Halil, Şâir ve Patron, Patrimonyal Devlet ve Sanat Üzerinde Sosyolojik Bir İnceleme, Doğu Batı Yayınları, 2. Baskı, Ankara 2005.
• İNALCIK, Halil-OĞUZ, Mevlûd, Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Hân İzladi ve Varna Savaşları (1443-1444), Üzerinde Anonim Gazavâtnâme, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1978.
• KERUTEL, Richard F., Haniwaldanus Anonimi’ne Göre Sultan Bayezid-i Velî, çev. Necdet Öztürk, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul 1997.
• KÜÇÜKDAĞ, Yusuf, “Rûhî Çelebi”, DİA, XXXV (İstanbul 2008), s. 206-207.
• MÉNAGE, V. L., “Edirne’li Rûhî’ye Atfedilen Osmanlı Tarihinden İki Parça”, Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı Armağanı, 2. baskı, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1988, s. 311-333.
• MERİC, Rıfkı Melûl, “Beyazıd Camii Mimârı, Il. Sultan Bâyezid Devri Mimarları ile Bazı Binaları”, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Türk ve İslâm Sanatları Tarihi Enstitüsü, Yıllık Araştırmalar Dergisi, II (1957), Ajans-Türk Matbaası, Ankara 1958, s. 5-76.
• MORDTMNN, J. H., “Rûhî Edrenewî”, Mitteilungen zur osmanischen Geschichte, II (1923-1926), Hannover 1926, s. 129-136.
• MÜNECCİMBAŞI AHMED İBN ABDULLAH, Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Tarihi (1299-1481), Câmiü’d-düvel, Metin, Notlar ve Çeviri, Ahmet Ağırakça, Yayına Hazırlayan: Samet Öztürk, Akdem Yayınları, 2. Basım, İstanbul 2014.
• NEŞRÎ, Mevlânâ Mehmed, Cihânnümâ [Osmanlı Tarihi (1288-1485)], haz. Necdet Öztürk, Bilge Kültür Sanat, İstanbul 2013.
• NİŞANCI MEHMED PAŞA, Karamanlı, Osmanlı Sultanları Tarihi, Türkçeye çeviren: Konyalı İbrahim Hakkı, yayımlayan: Çiftçioğlu N. Atsız, Osmanlı Tarihleri I, Türkiye Yayınevi, İstanbul 1949.
• Oruç Beğ Tarihi [Osmanlı Tarihi (1288-1502)], haz. Necdet Öztürk, Bilge Kültür Sanat, İstanbul 2014.
• Osmanlı Tarihinin Temel Kaynaklarından Tevârih-i Âl-i Osman (Edirne Nüshası), haz. Hasan Yüksel, İbrahim Delice, Dahiye Karagülle, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları, Sivas 2021.
• Oxford Yazması (= Oxford Anonimi), Oxford Bodleian Library, Marsh 313.
• ÖZERGİN, M. Özergin, “Rûhî”, İA, IX, MEB, İstanbul 1964, s. 764-765.
• ÖZTÜRK, Necdet, “Edirne Bâdi Efendi Nüshasının ‘İlk Anonim Kronik’ Olduğu İddiası ile Neşri Üzerine Bazı Mülahazalar”, Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies, LXI (2023), s. 285-326.
• ÖZTÜRK, Necdet, “Edirne Bâdi Efendi Nüshasının ‘İlk Anonim Kronik’ Olduğu İddiası ile Neşri Üzerine Bazı Mülahazalar’ Başlıklı Tenkit Yazıma Verilen Cevaba Cevap”, Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies, LXIII (2024), s. 379-402.
• ÖZTÜRK, Necdet, İmparatorluk Tarihinin Kalemli Muhafızları Osmanlı Tarihçileri -Ahmedî’den Ahmed Refik’e-, Bilge Kültür Sanat, 3. Basım, İstanbul 2018.
• ÖZTÜRK, Necdet, Selef ile Halef Gölgesinde Sultan II. Bayezid (1481-1512), Bilge Kültür Sanat, İstanbul 2023.
• Rûhî Târîhi –Rûhî Tarîhi Oxford nüshası– Değerlendirme, Metnin yeni harflere çevirisi (Tıpkı basım ile birlikte), Yaşar Yücel-H. Erdoğan Cengiz, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1992, s. 359-472+Tıpkı basım.
• Rûhî Tarihi, Berlin Nüshası, Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. or. Quart 821.
• Rûhî Tarihi, Cezayir Nüshası, Cezayir Bibliothèque-Musée 1650.
• SEHÎ BEĞ, Tezkire, İstanbul 1325.
• SOLAKZÂDE MEHMED HEMDEMÎ, Solakzâde Tarihi, İstanbul 1297.
• ŞÜKRULLAH, Behcetü’t-tevârih, Türkçeye Çeviren: Çiftçioğlu N. Atsız, Osmanlı Tarihleri I, Türkiye Yayınevi, İstanbul 1949.
• TAHİR, Bursalı Mehmed. Osmanlı Müellifleri, III, İstanbul 1342.
• Tezkire-i Latîfî, Dersaadet 1314.
• Türk Dünyası Ortak Edebiyatı Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi, VII (O-S), Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara 2007.
• YAZICIZÂDE ALİ, Târîh-i Âl-i Selçuk [Selçuklu Tarihi], haz. Abdullah Bakır, Çamlıca Basım Yayın, İstanbul 2009.
• YILMAZ, Fikret, “Şehzade Selim’in Kefe ve Edirne Seferi (1510-1511): Sebeb-i Ziyaret Tevliyet-i Hilafet mi, Yoksa Evlat ve Baba Hasreti miydi?”, Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies, LXV (2025), s. 1-48.