Dr. Abdullah Cevdet Hak Gazetesinde

Öz

Dr. Abdullah Cevdet (1869 -1932) yakın dönem Türkiye tarihinin önde gelen aydınlarından biridir. Mekteb-i Tıbbiye’de iken İttihad-ı Osmanî’nin kuruluşunda etkin bir rol oynadı. Yazar, düşünür, hekim, şair, çevirmen olarak üne kavuşmuştur. Uzun yıllar yurt dışında yaşadı. İçtihad dergisini yayına soktu(1904) ve Imprimerie Internationale matbaasını kurdu. Çeviri, telif ve şiirleriyle bir aydınlanma hareketinin öncülüğünü üstlenmiş; dönemin önde gelen serbest düşünürlerinden biridir. Doğu’nun ve Batı’nın başlıca şair, bilgin ve filozoflarının eserlerini Türkçe’ye çevirerek iki dünyayı bir potada eritmeye çalışıyordu. Dr. Abdullah Cevdet, II. Meşrutiyet’in ilan edildiği tarihte Kahire’de yaşıyordu. Birkaç yıl sonra İstanbul’a döndü. İçtihad Evi’ne yerleşti. Mütareke dönemine kadar hiçbir memuriyete girmedi. İttihatçılarla arası biraz soğuktu. Ama o bunu sürekli olarak yalanladı. İçtihad’ın yayını sürüyor ve belli başlı gazetelerde de yazılar yazıyordu. Ülkenin fikir hayatındaki rolü tartışılamayacak bir düzeydeydi. İttihat ve Terakki 1912 yılında iktidardan düşünce onu, destekleyen Hak Gazetesi yayına girdi. İstanbul’un önde gelen gazeteci ve yazarları burada yazı yazıyordu. Dr. Abdullah Cevdet de bu gazetenin başlıca yazarları arasında yer alır. Dr. Abdullah Cevdet, Hak Gazetesi’ndeki yazılarında ülke sorunları üzerinde durur. Sağlık, eğitim, bilgisizlik konularına ağırlık verir. İstanbul yangınları ve kentin perişanlığı da onun gözünden kaçmaz. İtalyanların Trablusgarp’a saldırması ve buradaki direniş, gazetenin gündemini belirler. Dr. Abdullah Cevdet de diğer aydınlarla birlikte İtalyanlara karşı tavır alır. O günlerde Askerî Rüşdiyeleri, Mekteb-i Harbiye’yi ve İhtiyat Zabitan Mektebi’ni (Yedeksubay Okulu) ziyaret eder. Öğrencilerle iletişim kurar, onlarla konuşur, kötümser olmamalarını öğütler. Ülkenin birliğinin önemini vurgular. Bu araştırmamızda Dr. Abdullah Cevdet’in Hak Gazetesi’ndeki yazıları üzerinde duracak ve onunla ilgili kimi ön yargıları düzeltmeye çalışacağız.

Anahtar Kelimeler

• Dr. Abdullah Cevdet
• İçtihad
• İttihat ve Terakki
• Hak gazetesi
• II. Meşrutiyet
• Trablusgarp.

Kaynakça

1. İçtihad Mecmuası
2. Hak Gazetesi
3. Tanin Gazetesi
4. Abdullah Djevdet, “Un précurseur anarchiste Ebou-el Muarri”, Les Temps modernes, Suppl. Litt., 5 (1898), s. 536-537.
5. Abdullah Cevdet, “Muhtelit İzdivaçlar”, Âdab-ı Muaşeret Rehberi, ayrı basım.
6. Ahmad, Feroz, İttihat ve Terakki, (Çev. Nuran Ülken), Kaynak Yay., İstanbul, 1984.
7. Aksoy, Ekrem, “Ölümünün Yetmiş Beşinci Yılında Abdullah Cevdet”, Sözcükler, 2 (Mart-Nisan 2008), s. 120-126.
8. Akşin, Sina, Şeriatçı Bir Ayaklanma 31 Mart Olayı, İmge, Ankara, 1994.

9. Aklan, Necati, “‘The eternal enemy of Islam:’ Abdullah Cevdet and the Baha’i religion”, Bulletin of SOAS, 68/1 (2005), s. 1-20.
10. Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, TTK, Ankara, 1991, II/1.
11. Binark, İsmet – Sefercioğlu, Nejat, Doğumunun 100. Yıldönümü Münasebetiyle Süleyman Nazif Bibliyografyası, Ankara, 1970.
12. Creel, Frank W., “Abdullah Cevdet: A Father of Kemalism”, Journal of Turkish Studies, 1980, s. 9-26.
13. Çağın, Şerife, “Abdullah Cevdet’ten Hüseyinzade Ali’ye Mektuplar”, Yeni Türk Edebiyatı, 1 (Mart 2010), s. 195-232.
14. Demir, Fevzi, Osmanlı Devleti’nde İkinci Meclis-i Mebusan Seçimleri (1908-1914), İmge, Ankara, 2007.
15. Enginün, İnci, Türk Edebiyatında Shakespeare, Dergâh, İstanbul, t.y.
16. Flemming, Barbara & Schmidt, Jan, The Diary of Karl Süssheim (1878-1947), Franz Steiner Verlag, Stuttgart, 2002.
17. Gövsa, İbrahim Alaettin, Süleyman Nazif Hayatı, Kitapları, Mektupları, Fıkra ve Mektupları, İstanbul, 1933.
18. Gündüz, Mustafa, İçtihadın İçtihadı, Lotus, Ankara, 2008.
19. Güneş, İhsan, “1912 Seçimleri ve Eskişehir’de Meydana Gelen Olaylar”, Belleten, 216 (1992), s. 470-481.
20. Günyol, Vedat, “Büyük İnsancı Abdullah Cevdet”, Türk Dili, 328 (Ocak 1979), s. 10-13.
21. Günyol, Vedat, Çalakalem (Eleştiriler), Çan Yayınları, İstanbul, 1977.
22. Günyol, Vedat, Güleryüzlü Ciddilik, Çağdaş, İstanbul, 1986.
23. Hanioğlu, M. Şükrü, Bir Siyasal Düşünür Olarak Doktor Abdullah Cevdet ve Dönemi, Üçdal, İstanbul, 1981.
24. Hanioğlu, M. Şükrü, Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti ve Jön Türklük (1889-1902), I, İletişim, İstanbul, 1985.
25. Hisar, Abdülhak Şinasi, “Süleyman Nazif’e Dair Hatıralar”, Muhit, III (1931), s. 30-31.
26. İbrahim Temo’nun İttihat ve Terakki Anıları, Arba, İstanbul, 1987.
27. Karakaş, Şuayb, Süleyman Nazif: Hayatı, Sanatı, Eserleri, Kültür Bakanlığı, Ankara, 1987.
28. Kaygusuz, Bezmi Nusret, Bir Roman Gibi, İzmir, 1955.
29. Koloğlu, Orhan, 500 Years in Turkish–Libyan Relations, Ankara, 2007.
30. Kreiser, Klaus, Atatürk: Bir Biyografi (Çev. Dilek Zaptçıoğlu), İletişim, İstanbul, 2008.
31. Kurgan, Şükrü, Süleyman Nazif: Hayatı, Sanatı, Eserleri, Varlık, İstanbul, 1955.
32. Mardin, Şerif, Jön Türklerin Siyasi Fikirleri (1895-1908), İstanbul, 1983.
33. Nurullah Ataç, “Abdullah Djevdet”, Milliyet, 6 Kânunuevvel 1932, No. 2451.
34. Pekdoğan, Celal, “Batılılaşma Bağlamında Bazı Batıcıların ‘Öteki’ne Bakışları ve Bir Tartışma”, Bilgi Bellek, 6 (2006), s. 46-73.
35. Tansü, Yunus Emre, Batıcı Düşüncenin Etkili Bir Sözcüsü Olarak İçtihad Mecmuası (1904-1932), Basılmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2002.
36. Topuz, Hıfzı, II. Mahmut’tan Holdinglere Türk Basın Tarihi, Remzi, İstanbul, 2003.
37. Tunaya, Tarık Zafer, Türkiye’de Siyasi Partiler (1859-1952), İstanbul, 1952.
38. Tunçay, Mete, Türkiye’de Sol Akımlar (1908-1925), Bilgi, Ankara, 1967.
39. Ülken, Hilmi Ziya, Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul, 1970.
40. Yücebaş, Hilmi, Süleyman Nazif’ten Hatıralar, İstanbul, 1957.