Ordu ve Giresun Yöresinde Madenler ve Maden İşletmeciliği (1860–1914)

Yıl 2009, Sayı: 25 , 167 - 182 , 31.03.2009

Kemal Saylan

https://izlik.org/JA56AW59UK

Öz

Ordu ve Giresun yöresinin maden açısından zengin olduğu ve tarih öncesi çağlardan beri yörede maden işletmeciliği yapıldığı bilinmektedir. Milattan önceki dönemlerde yörede sadece demir madeni işletmeciliği yapılırken, Osmanlı Devleti döneminde XIX. yüzyıla gelindiğinde yörede demir haricinde bakır, gümüş, kireç taşı ve kurşun, manganez, mermer, maden suyu gibi madenlerin de işletilmeye başlandığını görülmektedir. 1842 yılından itibaren ülke genelinde madencilik sektöründe yapılmaya çalışılan düzenlemelerden Ordu ve Giresun yöresindeki maden işletmeciliği de nasibini almış ve yöredeki faaliyet gösteren maden işletmelerinin sayısı artmaya başlamıştır. Böylece özellikle XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren çok sayıda yerli ve yabancı maden işletmecisi yöreye gelerek yörede maden ocakları açmış ve yöre ekonomisine katkıda bulunmuştur. Bu çalışmada, XIX. yüzyılın ikinci yarısından I. Dünya Savaşı’na kadar (1860–1914 yılları arası) Ordu ve Giresun yöresinde hangi madenlerin ve nerede çıkarıldığına ve bu madenlerin yöre ekonomisine ne gibi katkıları olduğuna değinilecektir

Anahtar Kelimeler

Maden , Madencilik , Ordu , Giresun , Osmanlı Devleti

Kaynakça

• Arşiv Kaynakları
• BOA, MV, No. 184/45.
• BOA, MV, No. 174/17.
• BOA, MV, No. 178/66.
• BOA, MV, No. 184/45.
• BOA, MV, No. 193/38.
• BOA, A.MKT.NZD, No. 287/28.
• BOA, A.MKT.NZD, No. 292/85.
• Vilayet Salnameleri
• 1286 (1869), Trabzon Vilayet Salnamesi.
• 1288 (1871), Trabzon Vilayet Salnamesi.
• 1296 (1879), Trabzon Vilayet Salnamesi.
• 1309 (1892), Trabzon Vilayet Salnamesi.
• 1319 (1901), Trabzon Vilayet Salnamesi.
• 1320 (1902), Trabzon Vilayet Salnamesi.
• 1321 (1903), Trabzon Vilayet Salnamesi.
• 1322 (1904), Trabzon Vilayet Salnamesi.
• Yabancı Kaynaklar
• Diplomatic and Consular Report on Trade and Finance, Turkey, Trade of Trebizond, No. 135, Year 1887.
• Diplomatic and Consular Report on Trade and Finance, Turkey, Trade of Trebizond, No. 342, Year 1888.
• Diplomatic and Consular Report on Trade and Finance, Turkey, Trade of Trebizond, No. 549, Year 1889.
• Diplomatic and Consular Report on Trade and Finance, Turkey, Trade of Trebizond, No. 878, Year 1891.
• Diplomatic and Consular Report on Trade and Finance, Turkey, Trade of Trebizond, No. 2766, Year 1901.
• Kitap ve Makaleler
• Abdülvahap, Hayri, İktisadi Trabzon, Yayına Haz. Melek Öksüz, Trabzon, 2008.
• Bostan, M. Hanefi, “XV-XIX. Yüzyıllarda Giresun Kazasının İdari Taksimatı ve Nüfusu”, Giresun Tarihi Sempozyumu (24–25 Mayıs 1996), İstanbul, 1997.
• Çadırcı, Musa, Tanzimat Döneminde Anadolu Kentleri’nin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, Ankara, 1997.
• Çavdar, Tevfik, Türkiye Ekonomisinin Tarihi (1900–1960), Ankara, 2003.
• Çebi, Sıtkı, Ordu Şehri Hakkında Derlemeler ve Hatıralar, İstanbul, 2000.
• Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat, Ankara, 1998.
• Işık, Adem, Antik Kaynaklarda Karadeniz Bölgesi, Ankara, 2001.
• Karal, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi, C. VIII, Ankara, 1995.
• Karaman, Oktay, “Seyahatnamelere Göre Giresun”, Giresun Tarihi Sempozyumu (24–25 Mayıs 1996), İstanbul, 1997.
• Karaman, Oktay, “XIX. ve XX. Yüzyılda Giresun ile Çevresindeki Madenler ve Maden İşletmeciliği”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. V, Sayı 1 (Haziran 2003).
• Karaman, Oktay, Giresun Kazası (1850–1900), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erzurum Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 1999.
• Köse, Osman, “XIX. Yüzyılda Gümüşhane Madenleri”, Trabzon ve Çevresi Uluslararası Tarih-Dil-Edebiyat Sempozyumu (3–5 Mayıs 2001), C. I, Trabzon, 2002.
• Ortaylı, İlber, “19. Yüzyılda Trabzon Vilayeti ve Giresun Üzerine Gözlemler”, Osmanlı İmparatorluğu’nda İktisadi ve Sosyal Değişim, Makaleler 1, Ankara, 2000.
• Öztel, Muharrem, II. Meşrutiyet Dönemi Osmanlı Maliyesi, İstanbul, 2009.
• Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. II, İstanbul, 1983.
• Quataert, Donald, Osmanlı Devleti’nde Avrupa İktisadi Yayılımı ve Direniş (1881–1908), Ankara, 1987.
• Şemseddin Sami, Kamusu’l-A‘lâm, C. II, Tıpkıbasım, Ankara, 1996.
• Texier, Charles, Küçük Asya, C. III, Çev. Ali Suat, Ankara, 2002.
• Tızlak, Fahrettin, “XIX. Yüzyılın Ortalarında Osmanlı Maden Yatakları”, Belleten, LX/229 (Aralık 1996).
• Yediyıldız, Bahaeddin, Ordu Kazası Sosyal Tarihi, İstanbul, 1985.
• Yılmaz, Özgür, “19. Yüzyılın İkinci Yarısında İngiliz Konsolos Belgelerine Göre Giresun (1856–1900)”, Uluslararası Giresun ve Doğu Karadeniz Sosyal Bilimler Sempozyumu (9–12 Ekim 2008), C. I, Ankara, 2009.
• Yurt Ansiklopedisi, “Giresun” Maddesi, C. V, İstanbul, 1982–1983.