Osmanlı Taşrasında Bir Yetki Alanı: Haremeyn-i Şerifeyn Teftiş Vekâleti Görevi ve Kapsamı

Öz

Osmanlı idarî düzeni ile ilgili yapılan çalışmalarda son yıllarda özellikle taşradaki yetki alanlarının tanımlanması meselesi üzerinde yoğunlaşıldığı söylenebilir. Özellikle üzerine birçok tartışmanın yürütüldüğü ve birçok karanlık noktanın aydınlatılmayı beklediği 18. yüzyıl Osmanlı tarihi yazımında yetki alanlarının tanımlanması konusu büyük önem taşımaktadır. Bu makalede de Haremeyn-i Şerifeyn Teftiş Vekâleti görevi konusu ele alınmıştır. Konuyla ilgili çok sayıda belge içeren 18. yüzyıl Bursa Şer’iyye Sicillerinden yararlanılarak Haremeyn-i Şerifeyn Müfettişi Vekili’nin görev tanımı, yetki alanının sınırları ve taşrada diğer şer’ yetkilileri olarak kadılar ve nâiblerle olan yetki çatışmaları değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Haremeyn-i Şerifeyn Müfettiş Vekili
• 18. yüzyılda Bursa
• Osmanlı taşra yönetimi
• Vakıf

Kaynakça

1. Abacı, Nurcan, Bursa Şehri’nde Osmanlı Hukuku’nun Uygulanması (17. Yüzyıl), T.C. Kültür Bakanlığı Yay., Ankara, 2001.
2. Barkan, Ömer Lütfi, Hüdâvendigâr Livası Tahrir Defterleri I, TTK Basımevi, Ankara, 1988.
3. Başol, Samettin, Kentleşme, Ekonomi ve Sosyal Hayat Yönleriyle 17. Yüzyıl Bursa Vakıfları, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Ankara, 2008.
4. Bursa Şer’iyye Sicilleri (B 197, B 122, B 207, B 230, B 184 nolu defterler).
5. Buzpınar, Ş. Tufan – Küçükaşçı, Mustafa S., “Haremeyn”, TDVİA, C. 16, s. 153-157.
6. Ergenç, Özer, “Osmanlı Şehirlerindeki Yönetim Kurumlarının Niteliği Üzerinde Bazı Düşünceler”, VIII. Türk Tarih Kongresi Bildirileri, C. II, Ankara, 1981, s. 1265-1274.
7. Ergenç, Özer, 16. Yüzyılda Ankara ve Konya, Ankara Enstitüsü Vakfı Yay., Ankara, 1995.
8. Ergenç, Özer, XVI. Yüzyılın Sonlarında Bursa, TTK Basımevi, Ankara, 2006.

9. Faroqhi, Suraiya, Hacılar ve Sultanlar (1517–1638), Çev. Gül Çağalı Güven, Tarih Vakfı Yurt Yay., İstanbul, 1995.
10. İnalcık, Halil, “Mahkeme”, İslam Ansiklopedisi, C. 7, İstanbul, 1970, s. 149-151.
11. İnalcık, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klâsik Çağ (1300–1600), Çev. Ruşen Sezer, Yapı Kredi Yay., İstanbul, 2003.
12. Kahraman, Seyit Ali, Evkâf-ı Hümâyun Nezâreti, Kitabevi Yay., İstanbul, 2006.
13. Kepecioğlu, Kâmil, Bursa Kütüğü, C. 2 ve 4, Haz. Hüseyin Algül vd., Bursa Büyükşehir Belediyesi Yay., Bursa, 2009.
14. Kılıç, Rüya, Osmanlı’da Seyyid ve Şerifler, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2005.
15. Özkılınç, A. vd. (Haz.), 166 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri (937/1530), T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yay., No: 27, Ankara, 1995.
16. Yediyıldız, Bahaeddin, XVIII. Yüzyılda Türkiye’de Vakıf Müessesesi, TTK Basımevi, Ankara, 2003.
17. Yüksel, Hasan – Köksal, M. Fatih, Osmanlı Toplumunda Sâdât-ı Kirâm ve Nakibüleşrâflar: Ahmet Rıf’at Devhatü’n-Nukabâ, Dilek Matbaası, Sivas, 1998.