On Dokuzuncu Yüzyıl Osmanlı Ceza Adalet Sisteminde Tıbbi-Hukuki Nesne Olarak Beden

Öz

Bu makale, on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı ceza adalet sistemi içerisinde bedenin bir tıbbi-hukuki nesneye dönüşümünü inceleyerek, reform sürecini yalnızca Batılılaşma çerçevesinde açıklayan yerleşik anlatıya eleştirel bir perspektiften yaklaşmaktadır. Tanzimat dönemini kurumsal yeniden yapılanma süreci olarak ele alan tarihsel literatüre dayanarak, makale bedenin yeni bir delil rejimi içinde köklü biçimde yeniden kurgulandığını ileri sürmektedir. Bu bağlamda beden, cezanın pasif bir uygulama alanı olmaktan çıkarak, hukuki hakikatin üretildiği ve tartışmaya açıldığı merkezi bir epistemik alan hâline gelmiştir. Çalışma, 1858 tarihli Ceza Kanunnamesi ile 1879 tarihli Ceza Usul Kanunu arasındaki dönemi ayrıntılı biçimde inceleyerek, tıbbi-hukuki uygulamaların henüz resmî olarak standartlaşmadan önce nasıl müzakere edildiğini ve şekillendiğini ortaya koymaktadır. Mahkeme kayıtları ve belirli yasal düzenlemeler üzerinden yürütülen analiz, adli tıp uzmanlığının bedensel bulguları kullanarak suçun mahiyetini, kastı ve yargısal sonucu nasıl yeniden inşa ettiğini göstermektedir. Son olarak, araştırma, bu dönüşümleri biyopolitik alandaki daha geniş değişimlerle ilişkilendirerek, bedenin hem devlet denetiminin bir nesnesi hem de hukuki hakikatin tesisinde kritik bir araç olarak işlev gördüğü hibrit bir delil rejimine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Ceza Muhakemesinin Tıbbileşmesi
• Yargısal/Yargıda Yeniden Yapılanma
• Adli Delil
• Devletin Gçrünürlük/Okunabilirlik Kapasitesi
• Bilirkişi Tanıklığı
• Tıbbi-hukuki
• 1858 Ceza Kanunnamesi
• 1879 Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu
• Meclis-i Vala
• Ceride-i Mehakim

THE BODY AS A MEDICO-LEGAL OBJECT IN THE NINETEENTH-CENTURY OTTOMAN CRIMINAL JUSTICE SYSTEM

Öz

This article examines the transformation of the body into a medico-legal object within the nineteenth-century Ottoman criminal justice system, challenging the conventional narrative of Westernization. Drawing historical discourse that characterizes the Tanzimat era as a period of institutional restructuring, the article argues that the body underwent a fundamental reconfiguration within a novel evidentiary framework. Contrary to the notion of the body as a passive domain for punishment, the body emerged as a central epistemic site where legal truth was generated and contested. The study meticulously examines the period between the 1858 Penal Code and the 1879 Code of Criminal Procedure, analyzing how medico-legal practices were negotiated before formal standardization. By scrutinizing court records and specific legislative provisions, this study demonstrates how forensic expertise leveraged bodily signs to reconstruct criminal intent and judgment. The research, herewith, situates these developments within broader shifts in biopolitics, revealing a hybrid evidentiary regime in which the body functioned as both an object of state control and a crucial instrument of judicial truth.

Anahtar Kelimeler

• Medicalization of the Ottoman Criminal Procedure
• Judicial Reconfiguration
• Forensic Evidence
• State Legibility
• Expert Testimony
• Medico-legal
• The 1858 Penal Code
• The 1879 Code of Criminal Procedure
• The Supreme Court (Meclis-i Vala)
• The Judicial Gazette (Ceride-i Mehakim)

Kaynakça

1. 1. Primary Sources BOA (Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi / State Archives Directorate, Ottoman Archives)
2. A} MKT.MVL, 42.72.01-07, 22 December 1850.
3. A} MKT.MVL., 42.72.04.01-07, 25 April 1865.
4. MVL., 1008.45.01.02, 25 April 1865.
5. MVL., 1008.45.04.01, 25 April 1865.
6. MVL., 1030.26.03.11, 08 March 1867.
7. MVL., 1030.26.03.12, 6 March 1867.
8. MVL., 1076.11.07.02, 4 November 1864.

9. MVL., 748.37.01.02, 27 June 1867.
10. MVL., 767.105.03.01, 4 November 1864.
11. Ceride-i Mehakim (Judicial Gazette) Vol. 1, No. 1, 23 April 1873.
12. Vol. 1, No. 17, 1 November 1879.
13. Dustûr (Imperial Gazette) Tertib I, Vol. I., Matba‘a-yı Amire, İstanbul 1289/1872-3.
14. Tertib I, Vol. IV., Matba‘a-yı Amire, İstanbul 1289/1872-3.
15. 2. Secondary Sources
16. AKGÜNDÜZ, Ahmet, “1274/1858 Tarihli Osmanlı Ceza Kanunnamesinin Hukuki Kaynakları, Tatbik Şekli ve Men’-i İrtikâb Kanunnamesi”, Belleten 51, No. 199, April 1987, p. 153-192. https://doi.org/10.37879/belleten.1987.
17. ARTUK, Mehmet Emin, ‘‘Tanzimat Dönemi Ceza Kanunlarından 1840 ve 1851 Tarihli Kanunların İncelenmesi’’, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, no.16, Autum 2013, p. 5-20.
18. ASAD, Talal, “On Torture, or Cruel, Inhuman, and Degrading Treatment”, In Social Suffering, ed. Arthur Kleinman, University of California Press, Berkeley 1977, p. 1081-1109.
19. ASAD, Talal, Formations of the Secular: Christianity, Islam, Modernity, Stanford University Press, Stanford 2003.
20. AYKUT, Ebru, “İdam Cezası Karşıtı Bir Osmanlı Münevveri: Ahmed Midhat Efendi,” In Günebakan Düşlerimiz: Kamusallık, Gündelik Hayat ve Tecrübe Üzerine Yazılar, ed. Tülin Ural-Bahadır Vural, İletişim, İstanbul 2021, p. 115-140.
21. BALSOY, Gülhan, Kahraman Doktor İhtiyar Acuzeye Karşı: Geç Osmanlı Doğum Politikaları, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2024.
22. BALSOY, Gülhan, The Politics of Reproduction in Ottoman Society, 1838–1900, Pickering & Chatto, London 2013.
23. BERK, Zehra Şamlıoğlu, Murder in the Family: Law, Order, and Criminal Justice in the Nineteenth-Century Ottoman Society, Boğaziçi University Atatürk Institute for Modern Turkish History, Unpublished PhD Thesis, İstanbul, 2023.
24. CAN, Lale, Spiritual Subjects: Central Asian Pilgrims and the Ottoman Hajj at the End of Empire, Stanford University Press, Stanford 2020.
25. FAHMY, Khaled, “Law, Medicine and Society in Nineteenth-Century Egypt” Egypte/Monde Arabe, No. 34, 1998, p. 17–52.
26. FAHMY, Khaled, In Quest of Justice: Islamic Law and Forensic Medicine in Modern Egypt, University of California Press, Berkeley 2018.
27. FOUCAULT, Michel, Discipline and Punish: The Birth of the Prison, Vintage, New York 2012.
28. GILLIS, Anthony R., “Crime and State Surveillance in Nineteenth-Century France” American Journal of Sociology, 95/2, 1989, p. 307–341.
29. HAY, Douglas, “Crime and Justice in -Eighteenth and Nineteenth-Century England” Crime and Justice, 2, 1980, p. 45–84.
30. HEINZEUMANN, Tobias, “The Ruler’s Monologue: The Rhetoric of the Ottoman Penal Code of 1858”, Die Welt Des Islams 54, No. 3/4, 2014, p. 292–321. http://www.jstor.org/stable/24268892.
31. KALKAN, İbrahim Halil, Torture, Law and Politics in the Late Ottoman Empire (1840-1918), New York University, Department of Middle Eastern and Islamic Studies, Unpublished PhD Thesis, New York 2015. Kemalpaşazade Said (Mehmed Said Bey), Vazîfe-i Adliyye-i Etıbbâ, Alim Matbaası, İstanbul 1306.
32. KILINÇ, Ahmet, Osmanlı Ceza Hukukunda Yaptırım Türü Olarak Teşhir, Gazi University, Social Science Institute, Unpublished PhD Thesis, Ankara 2013.
33. ÖZKUL, Ali Efdal and SAMANİ, Hasan, ‘‘Diseases, Doctors, and Patient-Doctor Relationships in Ottoman Cyprus as Revealed in Sharia Court Records’’ Belleten 84/299, 2020, p. 261–96.
34. SALZMANN, Ariel, Tocqueville in the Ottoman Empire: Rival Paths to the Modern State, Brill, Leiden 2004.
35. SCHULL, Kent F, Prisons in the Late Ottoman Empire: Microcosms of Modernity, Edinburgh University Press, Edinburgh 2014.
36. SHEFER-MOSSENSOHN, Miri, Ottoman Medicine: Healing and Medical Institutions, 1500–1700, SUNY Press, Albany 2009.
37. SİVRİ, Gizem, ‘‘The birth of Ottoman Penal Biopolitics: Motherhood, Pregnancy, and Child-Protection in The Criminal Justice System (1850–1918)’’ Middle Eastern Studies, 61/2, 2024, p. 203-220.
38. SOHRABI, Nader, Revolution and Constitutionalism in the Ottoman Empire and Iran, Cambridge University Press, Cambridge 2011.
39. TURİNAY, Faruk Yasin, “1879 Tarihli Ceza Muhakemesi Kanunu (Usul-ı Muhakemat-ı Cezaiye Kanun-u Muvakkati) Üzerine Bir İnceleme”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 11/1, Haziran 2021, p. 169-228.
40. VARLIK, Nükhet, Plague and Empire in the Early Modern Mediterranean World: The Ottoman Experience, 1347–1600, Cambridge University Press, Cambridge 2015.
41. YILDIZ, Gültekin, Mapushâne: Osmanlı Hapishanelerinin Kuruluş Serüveni (1839-1908), Kitabevi, İstanbul 2012.